Rechten, Social Work jaar 1, semester 2, blok 4 (CHE)
Samenvatting Hoofdstukken 1, 2, 7, 8, 9, 10, 15 van ‘Mens en Recht’.
Bunthof, A. & Visscher, Y.M. (2020). Mens en Recht. Groningen/Houten: Noordhoff Uitgevers.
ISBN: 978 90 01 59323 0 (10e druk).
Hoofdstuk 1. Recht en regels..................................................................................................................1
Hoofdstuk 2. Indeling van het recht.......................................................................................................3
Hoofdstuk 7. Samenlevingsvormen en scheiding...................................................................................6
Hoofdstuk 8. Ouderschap en gezag........................................................................................................9
Hoofdstuk 9. Jeugdhulp en kinderbeschermingsmaatregelen (bestuursrecht/familierecht)...............13
Hoofdstuk 10. Gezondheidsrecht.........................................................................................................17
Hoofdstuk 15. Vreemdelingenrecht.....................................................................................................23
,Hoofdstuk 1. Recht en regels
Er is recht/er zijn regels om de samenleving te ordenen en conflicten te voorkomen of op te lossen.
Er is objectief en subjectief recht. Objectief recht zijn alle geschreven en ongeschreven rechtsregels,
ze zijn geldend voor iedereen. Subjectief/persoonlijk recht is wanneer je zelf een beroep op een
regel kan doen, omdat je aan de voorwaarden voldoet. Op dezelfde manier zijn er ook objectieven en
subjectieve plichten.
Een rechter put uit bronnen om zijn uitspraak op te gronden, dit zijn rechtsbronnen. De regels die
hierin terug te vinden zijn, noemen we rechtsregels. Er zijn vier rechtsbronnen.
Geschreven rechtsbronnen:
1. Verdrag: een op schrift gestelde afspraak/overeenkomst tussen twee of meer staten die
door alle partijen zijn geratificeerd (akkoord zijn met). Vele hebben een directe werking:
iedereen kan zich erop beroepen, ook al zijn ze niet opgenomen in wetten of lagere
regelgeving in NL.
2. Wet- en regelgeving: wet is een regeling waarmee de Staten Generaal (1 e & 2e kamer) en de
regering hebben ingestemd en is onderverdeeld in wetsartikelen (die kan weer bestaan uit
meerdere leden). De Grondwet is de hoogste wet.
De rangorde in regelingen is als volgt:
Verdragen
Gemeenschapsverordeningen en richtlijnen (gelden in de hele EU)
Grondwet
Overige wetten
AMvB, algemene maatregel van bestuur
(Koninklijk Besluit die een regel bevat; alleen ministers
en koning, zonder Staten Generaal)
De lagere wetgeving: het woord
Ministeriële regelingen (door 1 minister)
‘wet’ komt hier niet in voor.
Provinciale verordeningen (door Provinciale Staten)
Gemeentelijke verordeningen (door gemeenteraad)
LET OP: een lagere wetgeving mag nooit in strijd zijn met een hogere wetgeving.
Ongeschreven rechtsbronnen:
3. Jurisprudentie: alle geformuleerde uitspraken (ook wel vonnis/arrest) die ooit door rechters
zijn gedaan, waarbij algemene rechtsregels worden toegepast/geïnterpreteerd in individuele
situaties.
4. Gewoonte: regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend maar ontstaan in de loop
van de tijd door het gebruik ervan in algemene kring. Deze regels komen maar weinig voor
en mogen niet in strijd zijn met het recht.
De regels kunnen verschillen van aard. De werking is dus niet altijd hetzelfde. Er zijn drie soorten:
1. Regels van dwingend recht: gelden in alle gevallen en mag niet van worden afgeweken.
2. Regels van semidwingend recht: een deel van de rechtsregels is dwingend, maar ze geven
partijen de ruimte om er van af te wijken, zelf dingen nader te bepalen. Binnen de grenzen
die de wet geeft, mag je dus verbeteringen aanbrengen.
3. Regels van aanvullend recht: gelden alleen als specifieke afspraken ontbreken.
De hoogste wet in Nederland is de Grondwet, hieruit volgen de grondrechten. Dit zijn de meest
elementaire en onvervreemdbare rechten van een individu, die zowel door de overheid als anderen
gerespecteerd moeten worden en vormen het fundament van een menswaardige samenleving.
1
, Er zijn twee soorten grondrechten:
1. Klassieke grondrechten: de rechten van een individu waar de overheid geen inbreuk op mag
doen, tenzij er een wettelijke grond voor is (of het rechtmatig is, wordt door de rechter
bepaald). De klassieke grondrechten beperken de overheid, maar beschermen de burgers.
2. Sociale grondrechten: de rechten van een individu die door de overheid zo goed mogelijk
bereikbaar moeten worden gemaakt, een opdracht voor de overheid (denk aan goede
gezondheidszorg, voldoende werk- en woongelegenheden en welvaartsspreiding). Als burger
kan je deze grondrechten niet afdwingen.
Op het gebied van hulpverlening vormt het recht het kader voor de hulpverlener en bepaalt het de
juridische (on)mogelijkheden van de cliënt om zijn eigen welzijn vorm te geven.
2
Samenvatting Hoofdstukken 1, 2, 7, 8, 9, 10, 15 van ‘Mens en Recht’.
Bunthof, A. & Visscher, Y.M. (2020). Mens en Recht. Groningen/Houten: Noordhoff Uitgevers.
ISBN: 978 90 01 59323 0 (10e druk).
Hoofdstuk 1. Recht en regels..................................................................................................................1
Hoofdstuk 2. Indeling van het recht.......................................................................................................3
Hoofdstuk 7. Samenlevingsvormen en scheiding...................................................................................6
Hoofdstuk 8. Ouderschap en gezag........................................................................................................9
Hoofdstuk 9. Jeugdhulp en kinderbeschermingsmaatregelen (bestuursrecht/familierecht)...............13
Hoofdstuk 10. Gezondheidsrecht.........................................................................................................17
Hoofdstuk 15. Vreemdelingenrecht.....................................................................................................23
,Hoofdstuk 1. Recht en regels
Er is recht/er zijn regels om de samenleving te ordenen en conflicten te voorkomen of op te lossen.
Er is objectief en subjectief recht. Objectief recht zijn alle geschreven en ongeschreven rechtsregels,
ze zijn geldend voor iedereen. Subjectief/persoonlijk recht is wanneer je zelf een beroep op een
regel kan doen, omdat je aan de voorwaarden voldoet. Op dezelfde manier zijn er ook objectieven en
subjectieve plichten.
Een rechter put uit bronnen om zijn uitspraak op te gronden, dit zijn rechtsbronnen. De regels die
hierin terug te vinden zijn, noemen we rechtsregels. Er zijn vier rechtsbronnen.
Geschreven rechtsbronnen:
1. Verdrag: een op schrift gestelde afspraak/overeenkomst tussen twee of meer staten die
door alle partijen zijn geratificeerd (akkoord zijn met). Vele hebben een directe werking:
iedereen kan zich erop beroepen, ook al zijn ze niet opgenomen in wetten of lagere
regelgeving in NL.
2. Wet- en regelgeving: wet is een regeling waarmee de Staten Generaal (1 e & 2e kamer) en de
regering hebben ingestemd en is onderverdeeld in wetsartikelen (die kan weer bestaan uit
meerdere leden). De Grondwet is de hoogste wet.
De rangorde in regelingen is als volgt:
Verdragen
Gemeenschapsverordeningen en richtlijnen (gelden in de hele EU)
Grondwet
Overige wetten
AMvB, algemene maatregel van bestuur
(Koninklijk Besluit die een regel bevat; alleen ministers
en koning, zonder Staten Generaal)
De lagere wetgeving: het woord
Ministeriële regelingen (door 1 minister)
‘wet’ komt hier niet in voor.
Provinciale verordeningen (door Provinciale Staten)
Gemeentelijke verordeningen (door gemeenteraad)
LET OP: een lagere wetgeving mag nooit in strijd zijn met een hogere wetgeving.
Ongeschreven rechtsbronnen:
3. Jurisprudentie: alle geformuleerde uitspraken (ook wel vonnis/arrest) die ooit door rechters
zijn gedaan, waarbij algemene rechtsregels worden toegepast/geïnterpreteerd in individuele
situaties.
4. Gewoonte: regels van gewoonterecht zijn niet ergens opgetekend maar ontstaan in de loop
van de tijd door het gebruik ervan in algemene kring. Deze regels komen maar weinig voor
en mogen niet in strijd zijn met het recht.
De regels kunnen verschillen van aard. De werking is dus niet altijd hetzelfde. Er zijn drie soorten:
1. Regels van dwingend recht: gelden in alle gevallen en mag niet van worden afgeweken.
2. Regels van semidwingend recht: een deel van de rechtsregels is dwingend, maar ze geven
partijen de ruimte om er van af te wijken, zelf dingen nader te bepalen. Binnen de grenzen
die de wet geeft, mag je dus verbeteringen aanbrengen.
3. Regels van aanvullend recht: gelden alleen als specifieke afspraken ontbreken.
De hoogste wet in Nederland is de Grondwet, hieruit volgen de grondrechten. Dit zijn de meest
elementaire en onvervreemdbare rechten van een individu, die zowel door de overheid als anderen
gerespecteerd moeten worden en vormen het fundament van een menswaardige samenleving.
1
, Er zijn twee soorten grondrechten:
1. Klassieke grondrechten: de rechten van een individu waar de overheid geen inbreuk op mag
doen, tenzij er een wettelijke grond voor is (of het rechtmatig is, wordt door de rechter
bepaald). De klassieke grondrechten beperken de overheid, maar beschermen de burgers.
2. Sociale grondrechten: de rechten van een individu die door de overheid zo goed mogelijk
bereikbaar moeten worden gemaakt, een opdracht voor de overheid (denk aan goede
gezondheidszorg, voldoende werk- en woongelegenheden en welvaartsspreiding). Als burger
kan je deze grondrechten niet afdwingen.
Op het gebied van hulpverlening vormt het recht het kader voor de hulpverlener en bepaalt het de
juridische (on)mogelijkheden van de cliënt om zijn eigen welzijn vorm te geven.
2
