Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
INLEIDING IN DE HERSENEN
Anatomische posities en sneden
- Ventraal – Dorsaal Dorsaal/Superior
o Onderaan – Bovenaan
- Inferior – Superior
o Onderaan – Bovenaan
- Anterior – Posterior Mediaal
o Vooraan – Achteraan
- Rostraal – Caudaal
o Vooraan – Achteraan
- Mediaal – Lateraal Lateraal
o Binnenkant – Buitenkant
Ventraal/Inferior
Anterior/Rostraal Posterior/Caudaal
In hersenonderzoek maken we gebruik van
coördinaten.
X-as: Links → Rechts
Y-as: Voor → Achteren
Z-as: Onder → Boven
De hersenen
Bij de mens is het telencefalon
het meest ontwikkeld, daarin
verschillen we het meest van
dieren.
[NAAM VAN AUTEUR] 1
,Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
Subcortex
Limbisch systeem
- Amygdala
o Emoties (angst)
o Herkennen van emoties
o Letsel in de amygdala → Moeite met het herkennen
van emoties op gezichten
▪ Komt relatief weinig voor
- Hippocampus
o Spatiale naviagatie
o Geheugen
o Soms ook wel krokodillenbrein genoemd omdat dit
structuren zijn die we ook bij eenvoudigere dieren
terug zien.
Basale Ganglia (Striatum)
- Lateraal ten opzichte van de thalamus
- Kernen
o Putamen
o Nucleus Caudatus
o Globus Pallidus
- Bewegingscontrole
o Zien we terug bij Parkinson en Gilles de
la Tourette
▪ Parkinson → Problemen met
het starten van de beweging
▪ Gilles de la Tourette →
▪ Problemen met het stoppen van beweging
- Leren van procedurele vaardigheden
- Motivationele functie (→ nucleus accumbens)
Cerebrale cortex
- De cerebrale cortex zien we bij gewervelde dieren, met name bij de mens is deze hoog ontwikkeld.
- Twee hemisferen (2 hersenhelften)
- Grijze stof
o = Buitenkant van de hersenen
- Gyri + sulci
o Gyri = Uitstulpingen; Sulci =
Groeven
- Verschillende lagen
o De dikte van onze cortex is 1 à
4 mm, dat varieert overheen
de gehele cortex.
▪ In de dikte zit ontwikkeling
[NAAM VAN AUTEUR] 2
,Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
4 lobben
- Fissura = Hele grote sulcus
- Primair/Sensorieel gebied
o Zintuiglijke en
motorische functies
- Associatiegebied
o Meer complexe
cognitieve functies,
gebieden weren samen
- Op basis van neuropsychologie
o We moeten
hersenonderzoek
kunnen interpreteren, daarom is het belangrijk om te weten wat zich waar bevindt.
o We onderzoeken dan neuropsychologie en letsels waardoor we alleen functies zoals bij
volwassenen, niet zomaar overnemen bij kinderen omdat die hersenen nog in ontwikkeling
zijn.
Occipatale lob
- Primaire visuele cortex
o Visuele informatie in onze hersenen komen in de
occipatale lobben binnen
- Contralaterale input – retinotopie
o Contralaterale input → Het linkervisueel veld vinden we
rechts terug in de hersenen en omgekeerd.
o Retinotopisch georganiseerd → Er is een
rechtstreekse band tussen de organisatie van deze
cortex, waar de info de hersenen binnenkomt en het
visuele veld, staafjes en kegeltjes op het visuele
veld.
o De cirkel op de afbeelding is het visueel veld van je
oog, in het midden zit het scherpste gezichtsveld en
dat neemt dus ook de meeste plek in in je occipatale
lob.
- Verwerking visuele prikkels
o De occipatale lobben verrichten enkel de
elementaire verwerking → Enkel visuele lijnen etc.,
nog geen herkenning.
- Visuele perceptie
o Ventrale stroom
▪ Onderaan → Temporale lob
o Dorsale stroom
▪ Bovenaan → Pariëtale lob
Hier start de verwerking van de informatie, de visuele
perceptie.
Pariëtale lob
- Somatosensorische cortex
o Tast, temperatuur, pijn
o Contralateraal
o Somatotopisch → Waarneming in
een bepaald lichaamsdeel komt
overeen met een specifieke plaats
op de cortex.
▪ Letsel op die bepaalde
plaats → Verlies van tast op
dat lichaamsdeel.
[NAAM VAN AUTEUR] 3
, Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
- Posterieur
o Oriëntatie in de ruimte
o Richten van de aandacht (neglect)
▪ Vaak letsel, dat heet dan neglect. Mensen krijgen moeite met het richten van hun
visuele aandacht.
• Voorbeeld: Mensen eten maar de helft van hun bord leeg of tekenen maar
de helft van een klok en hebben moeite met het koppelen van hun visueel
aan hun motoriek.
o Integratie van informatie
▪ Onderkant van het posterieure gedeelte (groen).
Frontale lob
- Motorische cortex
o Ligt net voor de centrale sulcus
o Gecontroleerde beweging
o Contralateraal
o Somatotopisch
▪ Georganiseerd vanuit
complexiteit
▪ Bij letsel kun je bepaalde spieren
niet meer bewegen
- Prefrontale cortex
o Lateraal = Controle van cognitieve
functies; Mediaal = Controle van emoties
o Executieve functies
▪ Veelvoorkomend letsel → Met name problemen in de executieve functies
o Probleemoplossend gedrag
▪ Belangrijk bij nood aan creatievere oplossingen
o Spraak + auditief geheugen
o Controle van emoties
Temporale lob
- Auditieve cortex
- Begrijpen van taal (gebied van Wernicke)
o De verdere verwerking van klanken en dus van taal vindt
hier plaats.
o Veelvoorkomende plek voor letsel (vaak na een
hersenbloeding) → Niet meer begrijpen van woorden
- Herkennen van objecten
o Komt omdat hier de ventrale stroom langs komt
o Er is een klein stukje dat gespecialiseerd is in het herkennen van gezichten
▪ Bij het lezen gaan we meer gespecialiseerd zijn in het herkennen van letters en dan
gaat er in de ventrale stroom zich een gebied specialiseren in het gebied van letters.
- Geheugen
o De temporale lob ligt net naast de hippocampus en die is belangrijk voor de opslag in het
lange termijn geheugen.
Progressieve functionele specialisatie
De functies worden geleidelijk aan gevormd, de primaire functies als eerste en de associatiegebieden volgen
later na een langere ontwikkeling.
Geïntegreerde netwerken
De lokalisatie is niet absoluut, er is vooral een belang van connectiviteit.
[NAAM VAN AUTEUR] 4
INLEIDING IN DE HERSENEN
Anatomische posities en sneden
- Ventraal – Dorsaal Dorsaal/Superior
o Onderaan – Bovenaan
- Inferior – Superior
o Onderaan – Bovenaan
- Anterior – Posterior Mediaal
o Vooraan – Achteraan
- Rostraal – Caudaal
o Vooraan – Achteraan
- Mediaal – Lateraal Lateraal
o Binnenkant – Buitenkant
Ventraal/Inferior
Anterior/Rostraal Posterior/Caudaal
In hersenonderzoek maken we gebruik van
coördinaten.
X-as: Links → Rechts
Y-as: Voor → Achteren
Z-as: Onder → Boven
De hersenen
Bij de mens is het telencefalon
het meest ontwikkeld, daarin
verschillen we het meest van
dieren.
[NAAM VAN AUTEUR] 1
,Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
Subcortex
Limbisch systeem
- Amygdala
o Emoties (angst)
o Herkennen van emoties
o Letsel in de amygdala → Moeite met het herkennen
van emoties op gezichten
▪ Komt relatief weinig voor
- Hippocampus
o Spatiale naviagatie
o Geheugen
o Soms ook wel krokodillenbrein genoemd omdat dit
structuren zijn die we ook bij eenvoudigere dieren
terug zien.
Basale Ganglia (Striatum)
- Lateraal ten opzichte van de thalamus
- Kernen
o Putamen
o Nucleus Caudatus
o Globus Pallidus
- Bewegingscontrole
o Zien we terug bij Parkinson en Gilles de
la Tourette
▪ Parkinson → Problemen met
het starten van de beweging
▪ Gilles de la Tourette →
▪ Problemen met het stoppen van beweging
- Leren van procedurele vaardigheden
- Motivationele functie (→ nucleus accumbens)
Cerebrale cortex
- De cerebrale cortex zien we bij gewervelde dieren, met name bij de mens is deze hoog ontwikkeld.
- Twee hemisferen (2 hersenhelften)
- Grijze stof
o = Buitenkant van de hersenen
- Gyri + sulci
o Gyri = Uitstulpingen; Sulci =
Groeven
- Verschillende lagen
o De dikte van onze cortex is 1 à
4 mm, dat varieert overheen
de gehele cortex.
▪ In de dikte zit ontwikkeling
[NAAM VAN AUTEUR] 2
,Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
4 lobben
- Fissura = Hele grote sulcus
- Primair/Sensorieel gebied
o Zintuiglijke en
motorische functies
- Associatiegebied
o Meer complexe
cognitieve functies,
gebieden weren samen
- Op basis van neuropsychologie
o We moeten
hersenonderzoek
kunnen interpreteren, daarom is het belangrijk om te weten wat zich waar bevindt.
o We onderzoeken dan neuropsychologie en letsels waardoor we alleen functies zoals bij
volwassenen, niet zomaar overnemen bij kinderen omdat die hersenen nog in ontwikkeling
zijn.
Occipatale lob
- Primaire visuele cortex
o Visuele informatie in onze hersenen komen in de
occipatale lobben binnen
- Contralaterale input – retinotopie
o Contralaterale input → Het linkervisueel veld vinden we
rechts terug in de hersenen en omgekeerd.
o Retinotopisch georganiseerd → Er is een
rechtstreekse band tussen de organisatie van deze
cortex, waar de info de hersenen binnenkomt en het
visuele veld, staafjes en kegeltjes op het visuele
veld.
o De cirkel op de afbeelding is het visueel veld van je
oog, in het midden zit het scherpste gezichtsveld en
dat neemt dus ook de meeste plek in in je occipatale
lob.
- Verwerking visuele prikkels
o De occipatale lobben verrichten enkel de
elementaire verwerking → Enkel visuele lijnen etc.,
nog geen herkenning.
- Visuele perceptie
o Ventrale stroom
▪ Onderaan → Temporale lob
o Dorsale stroom
▪ Bovenaan → Pariëtale lob
Hier start de verwerking van de informatie, de visuele
perceptie.
Pariëtale lob
- Somatosensorische cortex
o Tast, temperatuur, pijn
o Contralateraal
o Somatotopisch → Waarneming in
een bepaald lichaamsdeel komt
overeen met een specifieke plaats
op de cortex.
▪ Letsel op die bepaalde
plaats → Verlies van tast op
dat lichaamsdeel.
[NAAM VAN AUTEUR] 3
, Neuropedagogiek Prof. Bert de Smet & Elien Bellon – AJ 2020-2021
- Posterieur
o Oriëntatie in de ruimte
o Richten van de aandacht (neglect)
▪ Vaak letsel, dat heet dan neglect. Mensen krijgen moeite met het richten van hun
visuele aandacht.
• Voorbeeld: Mensen eten maar de helft van hun bord leeg of tekenen maar
de helft van een klok en hebben moeite met het koppelen van hun visueel
aan hun motoriek.
o Integratie van informatie
▪ Onderkant van het posterieure gedeelte (groen).
Frontale lob
- Motorische cortex
o Ligt net voor de centrale sulcus
o Gecontroleerde beweging
o Contralateraal
o Somatotopisch
▪ Georganiseerd vanuit
complexiteit
▪ Bij letsel kun je bepaalde spieren
niet meer bewegen
- Prefrontale cortex
o Lateraal = Controle van cognitieve
functies; Mediaal = Controle van emoties
o Executieve functies
▪ Veelvoorkomend letsel → Met name problemen in de executieve functies
o Probleemoplossend gedrag
▪ Belangrijk bij nood aan creatievere oplossingen
o Spraak + auditief geheugen
o Controle van emoties
Temporale lob
- Auditieve cortex
- Begrijpen van taal (gebied van Wernicke)
o De verdere verwerking van klanken en dus van taal vindt
hier plaats.
o Veelvoorkomende plek voor letsel (vaak na een
hersenbloeding) → Niet meer begrijpen van woorden
- Herkennen van objecten
o Komt omdat hier de ventrale stroom langs komt
o Er is een klein stukje dat gespecialiseerd is in het herkennen van gezichten
▪ Bij het lezen gaan we meer gespecialiseerd zijn in het herkennen van letters en dan
gaat er in de ventrale stroom zich een gebied specialiseren in het gebied van letters.
- Geheugen
o De temporale lob ligt net naast de hippocampus en die is belangrijk voor de opslag in het
lange termijn geheugen.
Progressieve functionele specialisatie
De functies worden geleidelijk aan gevormd, de primaire functies als eerste en de associatiegebieden volgen
later na een langere ontwikkeling.
Geïntegreerde netwerken
De lokalisatie is niet absoluut, er is vooral een belang van connectiviteit.
[NAAM VAN AUTEUR] 4
