Examenmatrijs Personen- familie- en erfrecht
1.1 De kandidaat onderbouwt voor een situatie op basis van een wetsartikel hoe verkrijging bij
een nalatenschap tot stand komt.
- Verkrijging van een nalatenschap gaat altijd via wettelijk of testamentair erfrecht. Art. 4:190
e.v. BW zijn van belang. Als er testament genoemd wordt is er altijd sprake van testamentair
erfrecht.
1.2 De kandidaat onderbouwt voor een situatie of er sprake is van een testamentair of wettelijk
erfrecht.
- Als iemand geen testament heeft gemaakt, heeft hij geen geldige aanwijzingen gegeven over
wat er na zijn dood met zijn vermogen moet gebeuren. In dat geval geeft de wet aan voor
wie het vermogen van de overledene is. De wet wijst erfgenamen aan. Dit is dus wettelijk
erfrecht. Is er niets geregeld, dan vallen we terug op de regels van het wettelijk erfrecht, ook
wel genoemd versterferfrecht. (Art 4:9/10 BW)
- Een testament is een akte die door een notaris wordt opgemaakt. In deze akte legt de
erflater vast wat er na zijn overlijden moet gebeuren.
1.3 onderbouwen voor een situatie of er recht is op een legitieme portie.
- Kinderen hebben altijd recht op een bepaald deel van de nalatenschap van hun ouders. Het
gedeelte van de nalatenschap waar ze recht op hebben, wordt legitieme portie genoemd.
(Zie Art. 4:63/ Art 4:65 BW) De legitieme portie bedraagt de helft van wat een kind zou
hebben gekregen volgens het wettelijk erfrecht.
- Iemand die recht heeft op een legitieme portie, wordt een legitimaris genoemd. Alleen
kinderen hebben recht op een legitieme portie, ouders en echtgenoten zijn geen legitimaris.
Kleinkinderen hebben bij wijze van plaatsvervulling recht op de legitieme portie van hen al
overleden ouder. Een legitimaris heeft geen recht op bepaalde goederen uit de
nalatenschap, maar alleen op een bedrag in geld.
1.4 Onderbouwen voor een situatie of er sprake is van een legaat of een codicil.
- Legaat is een bepaald goed of een bedrag in geld uit de nalatenschap dat de erflater door
middel van een testament aan een persoon nalaat. De ontvanger, de notaris, krijgt door het
legaat een vorderingsrecht op de erfgenamen. De ontvanger van het legaat, dus de legataris
heeft niets te maken met de afwikkeling van een nalatenschap of met de schulden van de
erflater. De legataris kan het genoemde bedrag of goed vorderen bij de erfgenamen door
middel vorderingsrecht. (Art. 4:117/ art 4:73 BW en art 4:201BW)
- In een codicil kan een erflater meubels, sieraden en kleding legateren zonder dat hierbij een
testament voor nodig is. Een codicil is een handgeschreven, gedateerde en ondertekende
verklaring van de erflater. Het legateren van geld is in een codicil niet mogelijk. Een codicil
moet helemaal met de hand geschreven worden, er mag geen getypte letter in staan. (Art.
4:142 BW)
1.5 Is er sprake van een verklaring van erfrecht, een testament of een boedelvolmacht
- Een verklaring voor erfrecht is een door een notaris opgestelde verklaring waarin staat wie
de erfgenamen zijn. De bank heft de blokkade pas op als duidelijk is wie de erfgenamen van
de overledene zijn. Daarvoor hebben de erfgenamen een verklaring van erfrecht nodig. (Art.
4:188 BW)
, - In een testament, legt de notaris de laatste wil van een erflater vast. Een testament is een
notariële akte met daarin de uiterste wilsbeschikking van de erflater. Degene die het
testament laat maken. noemt men de testateur. De minimumleeftijd voor het opmaken van
een testament is 16 jaar. Er is nog een andere mogelijkheid om een testament te maken.
(Art. 4:95 BW) De erflater stelt zelf zijn testament op en geeft dit testament in bewaring bij
de notaris. De testateur verklaart bij de notaris dat het aangeboden stuk zijn laatste wil bevat
en dat hij het persoonlijk heeft ondertekend. Van deze verklaring maakt de notaris een akte
van bewaring op. Het testament en de akte van bewaring vormen samen een
depottestament.
- Vaak wordt in de verklaring van erfrecht meteen een boedelvolmacht opgenomen. Hiermee
machtigen de gezamenlijke erfgenamen een van de erfgenamen om namens hen op te
treden. Zo’n boedelvolmacht is handig, omdat anders voor iedere beslissing over de
nalatenschap de toestemming en handtekening van alle erfgenamen nodig is.
1.6 Is er sprake van een boedelgevolmachtigde, een volmachtgever, een erflater, een executeur-
testamentair, executeur-afwikkelingsbewindvoerder.
- Een boedel volmachtigde is de persoon die is aangewezen om beslissingen te nemen over de
boedel. Deze persoon kan delen van de nalatenschap verkopen. De erfgenamen geven deze
persoon een boedelvolmacht waarin de bevoegdheden en reikwijdte van de volmacht zijn
opgenomen.
- Volmachtgever is degene die een ander de bevoegdheid verleent om in zijn naam
rechtshandelingen te verrichten.
- Een erflater is de overledene die zijn vermogen nalaat.
- Een executeur is degene die het testament van een erflater ten uitvoer brengt, nadat deze is
overleden. De executeur kan een notaris zijn, maar ook een andere door de overledene
daartoe aangewezen persoon.
- Het benoemen van een executeur-afwikkelingsbewindvoerder kan zo voorkomen dat de
erfenis onverdeeld blijft. Welke bevoegdheden men als executeur-
afwikkelingsbewindvoerder precies heeft, staan in het testament.
1.7 De kandidaat kan voor een situatie berekenen hoe groot de legitieme portie is.
- De legitieme portie bedraagt de helft van wat een kind zou hebben gekregen volgens het
wettelijk erfrecht.
- De legitieme portie bedraagt de helft van de waarde waarover de legitieme porties worden
berekend, gedeeld door het aantal door de erflater genoemde achtergelaten personen.
1.8 Vaststellen of iemand een geldig testament kan opmaken.
- Er geldt een minimumleeftijd van 16 jaar voor het opmaken van een testament.
Minderjarigen vanaf 16 jaar zijn dus handelingsbekwaam.
- Daarnaast geldt als voorwaarde dat de testateur voldoende in staat zijn wil te bepalen. Dit
wil zeggen dat de testateur de gevolgen van zijn daden moet kunnen overzien. Een testateur
die vanwege een geestelijke stoornis onder curatele staat, heeft voor het maken van een
testament een machtiging nodig van de kantonrechter. Voldoet de testateur niet aan de
eisen die de wet aan een testateur stelt, dan is het testament nietig.
1.1 De kandidaat onderbouwt voor een situatie op basis van een wetsartikel hoe verkrijging bij
een nalatenschap tot stand komt.
- Verkrijging van een nalatenschap gaat altijd via wettelijk of testamentair erfrecht. Art. 4:190
e.v. BW zijn van belang. Als er testament genoemd wordt is er altijd sprake van testamentair
erfrecht.
1.2 De kandidaat onderbouwt voor een situatie of er sprake is van een testamentair of wettelijk
erfrecht.
- Als iemand geen testament heeft gemaakt, heeft hij geen geldige aanwijzingen gegeven over
wat er na zijn dood met zijn vermogen moet gebeuren. In dat geval geeft de wet aan voor
wie het vermogen van de overledene is. De wet wijst erfgenamen aan. Dit is dus wettelijk
erfrecht. Is er niets geregeld, dan vallen we terug op de regels van het wettelijk erfrecht, ook
wel genoemd versterferfrecht. (Art 4:9/10 BW)
- Een testament is een akte die door een notaris wordt opgemaakt. In deze akte legt de
erflater vast wat er na zijn overlijden moet gebeuren.
1.3 onderbouwen voor een situatie of er recht is op een legitieme portie.
- Kinderen hebben altijd recht op een bepaald deel van de nalatenschap van hun ouders. Het
gedeelte van de nalatenschap waar ze recht op hebben, wordt legitieme portie genoemd.
(Zie Art. 4:63/ Art 4:65 BW) De legitieme portie bedraagt de helft van wat een kind zou
hebben gekregen volgens het wettelijk erfrecht.
- Iemand die recht heeft op een legitieme portie, wordt een legitimaris genoemd. Alleen
kinderen hebben recht op een legitieme portie, ouders en echtgenoten zijn geen legitimaris.
Kleinkinderen hebben bij wijze van plaatsvervulling recht op de legitieme portie van hen al
overleden ouder. Een legitimaris heeft geen recht op bepaalde goederen uit de
nalatenschap, maar alleen op een bedrag in geld.
1.4 Onderbouwen voor een situatie of er sprake is van een legaat of een codicil.
- Legaat is een bepaald goed of een bedrag in geld uit de nalatenschap dat de erflater door
middel van een testament aan een persoon nalaat. De ontvanger, de notaris, krijgt door het
legaat een vorderingsrecht op de erfgenamen. De ontvanger van het legaat, dus de legataris
heeft niets te maken met de afwikkeling van een nalatenschap of met de schulden van de
erflater. De legataris kan het genoemde bedrag of goed vorderen bij de erfgenamen door
middel vorderingsrecht. (Art. 4:117/ art 4:73 BW en art 4:201BW)
- In een codicil kan een erflater meubels, sieraden en kleding legateren zonder dat hierbij een
testament voor nodig is. Een codicil is een handgeschreven, gedateerde en ondertekende
verklaring van de erflater. Het legateren van geld is in een codicil niet mogelijk. Een codicil
moet helemaal met de hand geschreven worden, er mag geen getypte letter in staan. (Art.
4:142 BW)
1.5 Is er sprake van een verklaring van erfrecht, een testament of een boedelvolmacht
- Een verklaring voor erfrecht is een door een notaris opgestelde verklaring waarin staat wie
de erfgenamen zijn. De bank heft de blokkade pas op als duidelijk is wie de erfgenamen van
de overledene zijn. Daarvoor hebben de erfgenamen een verklaring van erfrecht nodig. (Art.
4:188 BW)
, - In een testament, legt de notaris de laatste wil van een erflater vast. Een testament is een
notariële akte met daarin de uiterste wilsbeschikking van de erflater. Degene die het
testament laat maken. noemt men de testateur. De minimumleeftijd voor het opmaken van
een testament is 16 jaar. Er is nog een andere mogelijkheid om een testament te maken.
(Art. 4:95 BW) De erflater stelt zelf zijn testament op en geeft dit testament in bewaring bij
de notaris. De testateur verklaart bij de notaris dat het aangeboden stuk zijn laatste wil bevat
en dat hij het persoonlijk heeft ondertekend. Van deze verklaring maakt de notaris een akte
van bewaring op. Het testament en de akte van bewaring vormen samen een
depottestament.
- Vaak wordt in de verklaring van erfrecht meteen een boedelvolmacht opgenomen. Hiermee
machtigen de gezamenlijke erfgenamen een van de erfgenamen om namens hen op te
treden. Zo’n boedelvolmacht is handig, omdat anders voor iedere beslissing over de
nalatenschap de toestemming en handtekening van alle erfgenamen nodig is.
1.6 Is er sprake van een boedelgevolmachtigde, een volmachtgever, een erflater, een executeur-
testamentair, executeur-afwikkelingsbewindvoerder.
- Een boedel volmachtigde is de persoon die is aangewezen om beslissingen te nemen over de
boedel. Deze persoon kan delen van de nalatenschap verkopen. De erfgenamen geven deze
persoon een boedelvolmacht waarin de bevoegdheden en reikwijdte van de volmacht zijn
opgenomen.
- Volmachtgever is degene die een ander de bevoegdheid verleent om in zijn naam
rechtshandelingen te verrichten.
- Een erflater is de overledene die zijn vermogen nalaat.
- Een executeur is degene die het testament van een erflater ten uitvoer brengt, nadat deze is
overleden. De executeur kan een notaris zijn, maar ook een andere door de overledene
daartoe aangewezen persoon.
- Het benoemen van een executeur-afwikkelingsbewindvoerder kan zo voorkomen dat de
erfenis onverdeeld blijft. Welke bevoegdheden men als executeur-
afwikkelingsbewindvoerder precies heeft, staan in het testament.
1.7 De kandidaat kan voor een situatie berekenen hoe groot de legitieme portie is.
- De legitieme portie bedraagt de helft van wat een kind zou hebben gekregen volgens het
wettelijk erfrecht.
- De legitieme portie bedraagt de helft van de waarde waarover de legitieme porties worden
berekend, gedeeld door het aantal door de erflater genoemde achtergelaten personen.
1.8 Vaststellen of iemand een geldig testament kan opmaken.
- Er geldt een minimumleeftijd van 16 jaar voor het opmaken van een testament.
Minderjarigen vanaf 16 jaar zijn dus handelingsbekwaam.
- Daarnaast geldt als voorwaarde dat de testateur voldoende in staat zijn wil te bepalen. Dit
wil zeggen dat de testateur de gevolgen van zijn daden moet kunnen overzien. Een testateur
die vanwege een geestelijke stoornis onder curatele staat, heeft voor het maken van een
testament een machtiging nodig van de kantonrechter. Voldoet de testateur niet aan de
eisen die de wet aan een testateur stelt, dan is het testament nietig.
