SAMENVATTING SOCIAAL WERK EN
BELEID
1. INTRODUCTIE
DOELSTELLINGEN
1. Inzicht in hardware (structuren) van de open samenleving
2. Inzicht in de software (logica’s) van de open samenleving
3. Inzicht in politiserende praktijken om in te spelen op structuren & logica’s
4. Vraagstukken vanuit interdisciplinair perspectief en samenhang tussen
meerdere dimensies bekijken
POLITISEREN : EERSTE BEGRIPSAFBAKENING
= “alle praktijken die bijdragen aan het publieke meningsverschil over hoe
we de samenleving inrichten”
PUBLIEK
- We nemen heel uiteenlopende rollen op
- Telkens kansen om uit de eigen cocon te stappen
o In contact treden/ ontmoeten
o Zich (leren) verhouden tot wie anders is/ denkt/ handelt
- Denken in gradaties van publiek gaan want heldere grens trekken, is een
illusie
PUBLIEK GAAN
Op wie hebben beslissingen/Acties
impact?
MENINGSVERSCHIL
Het zichtbaar maken van wat logisch, waardevol of belangrijk wordt gevonden,
gebeurt via taal, gedrag of acties. Dit kan leiden tot discussies of
meningsverschillen, omdat verschillende ideeën en keuzes op tafel komen. Door
opties aan te reiken en knopen door te hakken, ontstaat duidelijkheid over welke
richting gevolgd wordt. Tegelijkertijd kan dit bestaande gewoontes en
1
,vanzelfsprekende manieren van denken of doen ter discussie stellen, waardoor
nieuwe perspectieven mogelijk worden.
BALANCEREN TUSSEN EEN NOODZAKELIJK MENINGSVERSCHIL EN GEVAAR OP POLARISERING &
CULTIVEREN VIJANDBEELD
Er wordt gezocht naar antwoorden op vragen over wat goed, eerlijk of belangrijk
is (normatieve vragen). Deze vragen hebben nooit één juist of definitief
antwoord.
Politiseren is geen stappenplan dat afgevinkt kan worden; het is een manier van
denken die steeds opnieuw gebruikt moet worden. Het gaat vaak om willen
veranderen, meer dan om kunnen. En het gaat niet om gelijk hebben, maar om
gelijk krijgen of anderen te overtuigen.
HOE WE DE SAMENLEVING INRICHTEN
Iedereen wil vrijheid om het eigen leven te vormen. Maar dit gebeurt nooit
volledig op zichzelf of vanuit niets.
Collectieve structuren en afspraken zijn belangrijk, omdat ze een omgeving
creëren waarin mensen als vrije individuen kunnen groeien. Tegelijkertijd is
ieders eigen bijdrage vaak nodig om die structuren te bouwen en te
onderhouden.
GEMEENSCHAPSVORMING
Politiseren gaat over de vraag wat op dat moment een wenselijke en haalbare
verhouding is tussen het individu en de gemeenschap. Het gaat om vragen zoals:
- Welke steun of kansen biedt de gemeenschap aan individuen?
- En wat verwacht de gemeenschap van ieder individu als bijdrage om
collectieve structuren te bouwen en te onderhouden?
Smeden van een vorm van eenheid in verscheidenheid
DE OPEN SAMENLEVING ALS KADER
DE PARADOX VAN VERBINDING EN VERSCHIL
Er zijn twee idealen die als richtpunt dienen:
- Gelijkheid: iedereen is gelijk, zonder onderscheid tussen A, B, C… burgers.
- Vrijheid: ieder individu heeft het recht om zichzelf te ontwikkelen en het eigen
leven vorm te geven.
2
,Maar in de praktijk beginnen we nooit helemaal vanaf nul; we vertrekken altijd
vanuit bestaande omstandigheden en structuren.
- Mensen hebben niet allemaal dezelfde mogelijkheden. Dit komt door
persoonlijke kenmerken, talenten en beperkingen, en door de omgeving
waarin ze opgroeien of leven.
- Diversiteit is dus een gegeven. Elk vrij individu laat altijd zijn eigen
voorkeuren, opvattingen en manier van leven zien en neemt daardoor ruimte
in. Dit kan gaan over etniciteit, taal, religie, gender, beroep, levensstijl en
meer.
- Mensen kunnen niet zomaar afstand nemen van anderen of hun verschillen,
omdat ze van nature behoefte hebben om erbij te horen. Ze zijn
geprogrammeerd om relaties op te bouwen en veiligheid te zoeken in
groepen.
- Tegelijkertijd kan dit ook problemen geven: onenigheid, frustratie of conflicten
kunnen ontstaan, omdat mensen het niet altijd eens zijn.
DE UITVINDING VAN HET SOCIAAL CONTRACT
Mensen streven tegelijk naar eenheid binnen de gemeenschap (G) en naar ruimte
voor verschillen van ieder individu (I). Dat lijkt tegenstrijdig, maar er zijn
manieren om deze paradox op te lossen:
1. Scheiding tussen publieke en private sfeer: In de publieke sfeer
gelden gezamenlijke regels en afspraken, zodat de gemeenschap samen
kan functioneren. In de private sfeer kan ieder individu zijn eigen keuzes
maken en verschillen laten zien.
2. De roep om collectieve autoriteit (CA): Er is een behoefte aan een
gemeenschappelijke macht of gezag die zorgt dat de regels en afspraken
worden nageleefd en dat de gemeenschap als geheel beschermd wordt.
Zo ontstaat een balans tussen samenhang en individuele vrijheid.
Het antwoord op individueel probleem gesitueerd op het collectieve niveau
OPSPLITSING PUBLIEKE VS PRIVATE SFEER
- Private sfeer
o Dit is de ruimte waarin mensen hun eigen keuzes en voorkeuren
kunnen maken, zonder veel inmenging van anderen
- Publieke sfeer
o Dit is de ruimte waar burgers elkaar ontmoeten en met elkaar in
dialoog gaan. Het gaat om diverse plekken en momenten, met steeds
wisselende samenstellingen van mensen. Deze ruimtes zijn gedeeld en
neutraal, zodat niemand er volledig controle over kan hebben
DE ROEP OM AUTORITEIT
3
, Alleen maar samenkomen in een publieke ruimte betekent niet automatisch dat
mensen elkaar begrijpen of dat er een constructief gesprek ontstaat. Ontmoeting
is een voorwaarde, maar begrip en goede dialoog moeten actief worden
opgebouwd.
DE ROEP OM COLLECTIEVE AUTORITEIT
- Middel: De macht centraliseren
o De overheid grijpt in namens het algemeen belang. Ze stelt regels op
en zorgt dat die worden nageleefd, eventueel met geweld, omdat zij
het geweldsmonopolie heeft
- Doel: Stabiliteit garanderen
o Dit zorgt voor fysieke veiligheid en bescherming van
eigendomsrechten. Het voorkomt chaos en dat de sterkste zomaar
wint, zodat er pas daarna echte ruimte ontstaat voor individuele
vrijheid
DE DRIE PIJLERS VAN DE OPEN SAMENLEVING
De open samenleving is het voorlopige eindpunt van de zoektocht naar een
collectieve bedding waarin mensen veilig en vrij kunnen leven. Ze rust op drie
pijlers:
1. Welvaart en kansen: voorzien in materiële behoeften en mogelijkheden
creëren voor mensen om zich te ontwikkelen.
2. Bestaanszekerheid: zorgen voor fysieke, materiële en psychische
veiligheid, bijvoorbeeld door herverdeling van middelen.
3. Inspraak en bescherming: ruimte bieden voor deelname aan collectieve
beslissingen en tegelijkertijd individuele rechten en vrijheden beschermen.
Samen zorgen deze pijlers ervoor dat mensen in een samenleving kunnen
floreren, terwijl ze beschermd en betrokken blijven.
POPPER ALS GRONDLEGGER
- De open samenleving ontstond deels als reactie op totalitaire regimes zoals
die van de Nazi’s en Stalin
o Ze laat zien dat in een moderne wereld voortdurend aanpassingen
nodig en mogelijk zijn
- Belangrijk is niet wie er aan de macht is, maar dat mensen vreedzaam andere
bestuurders kunnen kiezen en dat beslissingen openstaan voor kritiek en
tegenmacht
o Mensen zelf zijn de motor van economie en vooruitgang
- In een open samenleving horen respect voor individuele vrijheid en streven
naar sociale rechtvaardigheid hand in hand te gaan.
WELVAARTSTAAT ALS UITGANGSPUNT IN SOCIAAL WERK
4
BELEID
1. INTRODUCTIE
DOELSTELLINGEN
1. Inzicht in hardware (structuren) van de open samenleving
2. Inzicht in de software (logica’s) van de open samenleving
3. Inzicht in politiserende praktijken om in te spelen op structuren & logica’s
4. Vraagstukken vanuit interdisciplinair perspectief en samenhang tussen
meerdere dimensies bekijken
POLITISEREN : EERSTE BEGRIPSAFBAKENING
= “alle praktijken die bijdragen aan het publieke meningsverschil over hoe
we de samenleving inrichten”
PUBLIEK
- We nemen heel uiteenlopende rollen op
- Telkens kansen om uit de eigen cocon te stappen
o In contact treden/ ontmoeten
o Zich (leren) verhouden tot wie anders is/ denkt/ handelt
- Denken in gradaties van publiek gaan want heldere grens trekken, is een
illusie
PUBLIEK GAAN
Op wie hebben beslissingen/Acties
impact?
MENINGSVERSCHIL
Het zichtbaar maken van wat logisch, waardevol of belangrijk wordt gevonden,
gebeurt via taal, gedrag of acties. Dit kan leiden tot discussies of
meningsverschillen, omdat verschillende ideeën en keuzes op tafel komen. Door
opties aan te reiken en knopen door te hakken, ontstaat duidelijkheid over welke
richting gevolgd wordt. Tegelijkertijd kan dit bestaande gewoontes en
1
,vanzelfsprekende manieren van denken of doen ter discussie stellen, waardoor
nieuwe perspectieven mogelijk worden.
BALANCEREN TUSSEN EEN NOODZAKELIJK MENINGSVERSCHIL EN GEVAAR OP POLARISERING &
CULTIVEREN VIJANDBEELD
Er wordt gezocht naar antwoorden op vragen over wat goed, eerlijk of belangrijk
is (normatieve vragen). Deze vragen hebben nooit één juist of definitief
antwoord.
Politiseren is geen stappenplan dat afgevinkt kan worden; het is een manier van
denken die steeds opnieuw gebruikt moet worden. Het gaat vaak om willen
veranderen, meer dan om kunnen. En het gaat niet om gelijk hebben, maar om
gelijk krijgen of anderen te overtuigen.
HOE WE DE SAMENLEVING INRICHTEN
Iedereen wil vrijheid om het eigen leven te vormen. Maar dit gebeurt nooit
volledig op zichzelf of vanuit niets.
Collectieve structuren en afspraken zijn belangrijk, omdat ze een omgeving
creëren waarin mensen als vrije individuen kunnen groeien. Tegelijkertijd is
ieders eigen bijdrage vaak nodig om die structuren te bouwen en te
onderhouden.
GEMEENSCHAPSVORMING
Politiseren gaat over de vraag wat op dat moment een wenselijke en haalbare
verhouding is tussen het individu en de gemeenschap. Het gaat om vragen zoals:
- Welke steun of kansen biedt de gemeenschap aan individuen?
- En wat verwacht de gemeenschap van ieder individu als bijdrage om
collectieve structuren te bouwen en te onderhouden?
Smeden van een vorm van eenheid in verscheidenheid
DE OPEN SAMENLEVING ALS KADER
DE PARADOX VAN VERBINDING EN VERSCHIL
Er zijn twee idealen die als richtpunt dienen:
- Gelijkheid: iedereen is gelijk, zonder onderscheid tussen A, B, C… burgers.
- Vrijheid: ieder individu heeft het recht om zichzelf te ontwikkelen en het eigen
leven vorm te geven.
2
,Maar in de praktijk beginnen we nooit helemaal vanaf nul; we vertrekken altijd
vanuit bestaande omstandigheden en structuren.
- Mensen hebben niet allemaal dezelfde mogelijkheden. Dit komt door
persoonlijke kenmerken, talenten en beperkingen, en door de omgeving
waarin ze opgroeien of leven.
- Diversiteit is dus een gegeven. Elk vrij individu laat altijd zijn eigen
voorkeuren, opvattingen en manier van leven zien en neemt daardoor ruimte
in. Dit kan gaan over etniciteit, taal, religie, gender, beroep, levensstijl en
meer.
- Mensen kunnen niet zomaar afstand nemen van anderen of hun verschillen,
omdat ze van nature behoefte hebben om erbij te horen. Ze zijn
geprogrammeerd om relaties op te bouwen en veiligheid te zoeken in
groepen.
- Tegelijkertijd kan dit ook problemen geven: onenigheid, frustratie of conflicten
kunnen ontstaan, omdat mensen het niet altijd eens zijn.
DE UITVINDING VAN HET SOCIAAL CONTRACT
Mensen streven tegelijk naar eenheid binnen de gemeenschap (G) en naar ruimte
voor verschillen van ieder individu (I). Dat lijkt tegenstrijdig, maar er zijn
manieren om deze paradox op te lossen:
1. Scheiding tussen publieke en private sfeer: In de publieke sfeer
gelden gezamenlijke regels en afspraken, zodat de gemeenschap samen
kan functioneren. In de private sfeer kan ieder individu zijn eigen keuzes
maken en verschillen laten zien.
2. De roep om collectieve autoriteit (CA): Er is een behoefte aan een
gemeenschappelijke macht of gezag die zorgt dat de regels en afspraken
worden nageleefd en dat de gemeenschap als geheel beschermd wordt.
Zo ontstaat een balans tussen samenhang en individuele vrijheid.
Het antwoord op individueel probleem gesitueerd op het collectieve niveau
OPSPLITSING PUBLIEKE VS PRIVATE SFEER
- Private sfeer
o Dit is de ruimte waarin mensen hun eigen keuzes en voorkeuren
kunnen maken, zonder veel inmenging van anderen
- Publieke sfeer
o Dit is de ruimte waar burgers elkaar ontmoeten en met elkaar in
dialoog gaan. Het gaat om diverse plekken en momenten, met steeds
wisselende samenstellingen van mensen. Deze ruimtes zijn gedeeld en
neutraal, zodat niemand er volledig controle over kan hebben
DE ROEP OM AUTORITEIT
3
, Alleen maar samenkomen in een publieke ruimte betekent niet automatisch dat
mensen elkaar begrijpen of dat er een constructief gesprek ontstaat. Ontmoeting
is een voorwaarde, maar begrip en goede dialoog moeten actief worden
opgebouwd.
DE ROEP OM COLLECTIEVE AUTORITEIT
- Middel: De macht centraliseren
o De overheid grijpt in namens het algemeen belang. Ze stelt regels op
en zorgt dat die worden nageleefd, eventueel met geweld, omdat zij
het geweldsmonopolie heeft
- Doel: Stabiliteit garanderen
o Dit zorgt voor fysieke veiligheid en bescherming van
eigendomsrechten. Het voorkomt chaos en dat de sterkste zomaar
wint, zodat er pas daarna echte ruimte ontstaat voor individuele
vrijheid
DE DRIE PIJLERS VAN DE OPEN SAMENLEVING
De open samenleving is het voorlopige eindpunt van de zoektocht naar een
collectieve bedding waarin mensen veilig en vrij kunnen leven. Ze rust op drie
pijlers:
1. Welvaart en kansen: voorzien in materiële behoeften en mogelijkheden
creëren voor mensen om zich te ontwikkelen.
2. Bestaanszekerheid: zorgen voor fysieke, materiële en psychische
veiligheid, bijvoorbeeld door herverdeling van middelen.
3. Inspraak en bescherming: ruimte bieden voor deelname aan collectieve
beslissingen en tegelijkertijd individuele rechten en vrijheden beschermen.
Samen zorgen deze pijlers ervoor dat mensen in een samenleving kunnen
floreren, terwijl ze beschermd en betrokken blijven.
POPPER ALS GRONDLEGGER
- De open samenleving ontstond deels als reactie op totalitaire regimes zoals
die van de Nazi’s en Stalin
o Ze laat zien dat in een moderne wereld voortdurend aanpassingen
nodig en mogelijk zijn
- Belangrijk is niet wie er aan de macht is, maar dat mensen vreedzaam andere
bestuurders kunnen kiezen en dat beslissingen openstaan voor kritiek en
tegenmacht
o Mensen zelf zijn de motor van economie en vooruitgang
- In een open samenleving horen respect voor individuele vrijheid en streven
naar sociale rechtvaardigheid hand in hand te gaan.
WELVAARTSTAAT ALS UITGANGSPUNT IN SOCIAAL WERK
4
