CULTUUR EN EDUCATIE –
SAMENVATTING
INTRODUCTIE
Het gaat over cultuur en educatie op een bredere manier. Waarom is het belangrijk om iets over de cultuur te
weten? Wat is cultuur? Waarom zouden we aspecten van cultuur meenemen in specifieke omgevingen waar
we terecht komen? Wat betekent het om kennis over cultuur te hebben?
CULTUUR EN EDUCATIE
- Via taal kennis doorgeven, taal binnen de educatie retoriek: hoe kunnen we de wereld vormgeven?
- Wat is de rol van literatuur, het lezen van boeken? narratieven: rolen van verhalen in onze samenleving,
bepalen hoe onze maatschappij eruit ziet
- Media gaat sterk bepalen wat deze zaken betekenen voor ons -> geletterdheid: boeken blijven belangrijk
ondanks de toegenomen mediatisering & technologie
Cultuur gaat vaak over literatuur, taal en geletterdheid, maar wij gaan dit verbreden: hoe vormt taal de cultuur
zelf? Het is belangrijk dat we een bepaalde taal kennen, maar taal is niet alleen een onderdeel van de cultuur,
maar vormt ook mee die cultuur.
De verhalen die we vandaag verkrijgen, zijn vaak via de media, boeken, .. Waarom vinden we literatuur
belangrijk? Wat betekent het om dit te verbreden naar verhalen in het algemeen?
- Cultural studies/ Literacy studies
- Discours analyse / etnografie
CENTRALE FOCUS
CULTURELE GELETTERDHEID IN EEN VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ
Op zich heeft de culturele geletterdheid geen vaste definitie. Culturele geletterdheid gaat over de appreciatie
van kunst en cultuur. Het gaat over het kennen en het begrijpen van culturele aspecten. Het zijn zaken die in de
discussie zitten, maar die de discussie ook complexer maken. Het gaat over de manier waarop personen
kunnen lezen en schrijven.
Maar welk soort cultuur vinden we al dan niet belangrijk en hoe gaan we hiermee om? We moeten ook
nadenken hoe we deze kennis gaan overdragen. Cultuur evolueert enorm en we leven in een toenemende
superdiverse samenleving. Alles wat rond culturele geletterdheid draait, verandert voortdurend. We gaan op
een flexibele manier nadenken over de cultuur in de samenleving, maar ook nadenken over de zaken die deze
veranderingen mee in de hand werken zoals technologie, de media,..
A. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN GELETTERDHEID
Het debat rond culturele geletterdheid & perspectieven vanuit multi-geletterdheden.
1
,MYTHE VAN GELETTERDHEID
We gaan deze mythe problematiseren. We gaan nadenken over hoe geletterdheid in een maatschappij een
plaats krijgt. Het gaat ook over de kennis van een bepaalde cultuur, waardoor het complexer is dan kunnen
lezen en schrijven. We gaan proberen begrijpen hoe geletterdheid een bepaalde culturele kennis vormt.
Het gaat over kennis over een geschiedenis, een vorm van cultuur. Je kan onmogelijk alles weten dus je moet
keuzes maken. Hierbij moeten we argumenteren. Wie heeft de macht om te bepalen wat we als samenleving al
dan niet belangrijk vinden? Welke kennis en waarvoor dient ze? We moeten goed nadenken over wat we
bedoelen als we het hebben over geletterdheid. Iemand geletterd of ongeletterd noemen is normatief. Er
ontstaat een normatieve discussie. Het kan je status geven, maar status is ook maar relatief. Geletterden
vormen een elite en dat leidt tot sociale mobiliteit. Geletterde mensen worden gezien als intelligent en
succesvol in het leven.
MULTILITERACIES
Dit betekent meervoudige geletterdheid. Dit gaat bv. over het kennen van verschillende talen, over op
verschillende manieren met taal kunnen omgaan.
B. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN CULTURAL STUDIES
Het debat rond hoge en lage cultuur. Over representatie en beeldvorming
Populaire cultuur: in welke context je ook terechtkomt, het zal altijd impact hebben. Deze vormen van cultuur
moet je leren lezen en leren zien. We gaan erkennen dat elke vorm van cultuur potentieel heeft, dat we er
kennis uit kunnen halen. Het gaat over trainen van een bepaalde blik, een bewustwording om dit te kunnen
zien. Hoe kijken we naar populaire cultuur als een plek waar zinvolle
dingen gebeuren.
CULTURAL STUDIES
Elke vorm van cultuur kan potentieel kwalitatief zijn. Het idee van hoge en
lage cultuur gaan we problematiseren, want elke vorm van cultuur kan
potentieel waardevol zijn, we kunnen er kennis en inzichten uit halen.
Ook dit is een normatieve discussie, wat wie beslist dan wat hoge en lage
culturen zijn? Cultuurproducten zijn legitieme vormen van kennis, er valt overal iets over te leren.
Wat we kunst/cultuur noemen, hangt af van hoe we het bekijken.
C. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN DE RETORIEK
Begrippen uit de nieuwe retoriek. Focus op educatie.
We moeten niet enkel aan taal denken als iets dat je spreekt en wel of niet kent. Hoe bepaalt de taal onze visie
op de maatschappij? Hoe praten we over de cultuur, over de maatschappij om ons heen? De manier waarop
we over bepaalde thema’s spreken is heel bepalend over hoe we handelen in een situatie.
METHODOLOGISCH KADER
2
,- Narratieve analyse
- Retorische analyse
- Discours analyse
3 CENTRALE THEMA’S
Cultuur & fictie
In films komt ook cultuur en fictie naar boven. We spreken over cultuur, maar gaan er ook naar kijken. We
bestuderen stories, de verhalen in de samenleving.
Technologie & instituties
We moeten nadenken over welke cultuur belangrijk is in de samenleving. Wat zijn de plekken waar cultuur
gedeeld wordt? Wat is de rol van culturele instituties. Dit zijn niet zomaar bewaarplaatsen, maar hebben ook
een culturele functie.
- Bv. in een school: op een formele manier
- In een muziekschool of tekenschool, theater, openbare plekken, bibliotheken
Vroeger werd elke vorm van cultuur gelinkt aan een bepaalde institutie, maar
recent lopen deze meer samen omwille van technologie. Wat betekent een
bibliotheek nu nog en waarom vinden we deze nog belangrijk, want als we het
hebben over bepaalde kennis kan je dit online ook vinden.
instituties worden gezien als een plek waar kennis en autoriteit is. De bibliotheek maakt bijvoorbeeld de
keuze om dit te doen, om je te helpen. Online zal een algoritme dit voor jou bepalen.
Identiteit & diversiteit
Als het gaat over culturele vorming, is dit zeer belangrijk. Over wiens identiteit zal het gaan als we zeggen dat
de ene cultuur belangrijker is dan de andere en wie bepaalt dit? Wat is de gedeelde Europese identiteit? Wat is
de cultuur die ons bindt? Waarom zou een Europese Unie hier tijd in steken?
Via kunst kunnen we de identiteitscrisis “oplossen” en een collectieve identiteit vinden ziel van Europa
terugvinden (ziel staat in contrast met de bureaucratie)
1. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN GELETTERDHEID
1.1 CULTUUR VAN HET LEZEN
Cultuur van het lezen is een kleine studie in opdracht van de Nederlandse taalunie. Deze taalunie stippelt een
taalbeleid uit:
- Hoe moeten we onderwijs helpen nadenken over welk soort taal- en cultuurbeleid ze moeten voeren?
- Hoe is het gesteld met het lezen in Nederland en Vlaanderen? Wat betekent lezen en literatuur vandaag
nog, waarom moeten we dit nog doen en hoe staat de samenleving hier tegenover?
1.2 CULTURELE GELETTERDHEID: DEBAT
We zagen een fragment over hangjongeren in een park. Is het park voor de ouderen, de jongeren of voor
iedereen? Is klassieke muziek enkel voor de oudere generatie?
3
, Hoe kijk je als samenleving naar culturele vorming? We gaan dit kritisch benaderen. Er wordt over jongeren in
het algemeen geklaagd:
- In lerarenkamers (“onze leerlingen lezen niet meer en kennen de klassiekers niet meer”)
o Er wordt geklaagd over leerlingen als het gaat over lezen en literatuur er ontstaat een
klaagcultuur waarin men zegt dat ‘men de belangrijke zaken niet meer leest’
- In interviews en in debatten op radio en televisie
- In columns en essays in kranten en tijdschriften
- Aandachtspunten in politieke beleidsteksten
De dag van vandaag zijn er heel wat alternatieven dan lezen van de klassiekers, de jongeren zijn met andere
dingen bezig. De samenleving is bang dat de cultuur verloren gaat (paniekdiscours) en zijn ervan overtuigd dat
vooral ‘klassiekers’ belangrijk zijn. Men wil de jongeren toelatingsproeven laten afleggen, maar wat moeten ze
dan kennen en kunnen leidt tot een volgende discussie in het cultureel debat.
Het zijn niet enkel randfenomenen van mensen die cultuur belangrijk vinden. Heel het idee dat onze kennis
achteruit gaat zit ingebakken in onze samenleving.
- Wat is ons referentiekader 20 jaar geleden zei men ook dat we achteruit gingen
- Er ontstaat een vicieuze cirkel soort nostalgie naar het verleden waar alles beter was
CULTUUR: MODEWOORD
Cultuur kan op verschillende manieren met verschillende betekenissen ingezet worden.
- Racisme wordt vertaald in termen van cultuurverschillen
o Complexe discussie want wat wordt bedoeld met cultuurverschillen? kan pejoratieve betekenis
hebben, men geeft vaak verschillende invullingen van connotaties voor zo’n cultuurverschil
- Klachten over de jeugd worden klaagzangen over hun cultuur
o De jeugd gaat erop achteruit en dit gaat men ook benoemen in termen van cultuur cultuur van
de jongeren is niet meer dezelfde
- Identiteiten worden ge(re)presenteerd in de vorm van cultureel bepaalde lifestyles
o We identificeren ons op een bepaalde manier waar komen we vandaan, hoe leiden we ons
leven en wat is onze levensstijl?
o Onze identiteiten worden gestuurd door lifestyles (sociale media)
- Oorlogen worden beschreven culturele conflicten
o Oorlogen worden gevoerd om cultuurverschillen ‘op te lossen’ en veel van deze conflicten worden
op deze manier geframed
- ‘the clash of civilizations’ van Huntington die door Said als ‘the clash of ignorance’ werd omschreven
Bepaalde discussies lopen door elkaar, heeft alles wel met cultuur te maken? Cultuur wordt vaak als argument
gebruikt, maar over welke cultuur gaat dit dan? Er ontstaan heel wat spanning en onproductieve discussies.
Cultuur is ook een economisch gegeven. Alles wat we dragen, gaat ook over een cultuur. Het wordt ingezet
vanuit een economisch perspectief, we consumeren cultuur.
PARADOX
Enerzijds constateert men dat kunst en cultuur hoog op de agenda staan, maar anderzijds stelt men vast dat
kunst en cultuur in een crisis verkeren. Het gaat vaak over een algemeen kader, we kunnen niet over de
samenleving praten zonder het ook te hebben over cultuur cultuur is overal
4
SAMENVATTING
INTRODUCTIE
Het gaat over cultuur en educatie op een bredere manier. Waarom is het belangrijk om iets over de cultuur te
weten? Wat is cultuur? Waarom zouden we aspecten van cultuur meenemen in specifieke omgevingen waar
we terecht komen? Wat betekent het om kennis over cultuur te hebben?
CULTUUR EN EDUCATIE
- Via taal kennis doorgeven, taal binnen de educatie retoriek: hoe kunnen we de wereld vormgeven?
- Wat is de rol van literatuur, het lezen van boeken? narratieven: rolen van verhalen in onze samenleving,
bepalen hoe onze maatschappij eruit ziet
- Media gaat sterk bepalen wat deze zaken betekenen voor ons -> geletterdheid: boeken blijven belangrijk
ondanks de toegenomen mediatisering & technologie
Cultuur gaat vaak over literatuur, taal en geletterdheid, maar wij gaan dit verbreden: hoe vormt taal de cultuur
zelf? Het is belangrijk dat we een bepaalde taal kennen, maar taal is niet alleen een onderdeel van de cultuur,
maar vormt ook mee die cultuur.
De verhalen die we vandaag verkrijgen, zijn vaak via de media, boeken, .. Waarom vinden we literatuur
belangrijk? Wat betekent het om dit te verbreden naar verhalen in het algemeen?
- Cultural studies/ Literacy studies
- Discours analyse / etnografie
CENTRALE FOCUS
CULTURELE GELETTERDHEID IN EEN VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ
Op zich heeft de culturele geletterdheid geen vaste definitie. Culturele geletterdheid gaat over de appreciatie
van kunst en cultuur. Het gaat over het kennen en het begrijpen van culturele aspecten. Het zijn zaken die in de
discussie zitten, maar die de discussie ook complexer maken. Het gaat over de manier waarop personen
kunnen lezen en schrijven.
Maar welk soort cultuur vinden we al dan niet belangrijk en hoe gaan we hiermee om? We moeten ook
nadenken hoe we deze kennis gaan overdragen. Cultuur evolueert enorm en we leven in een toenemende
superdiverse samenleving. Alles wat rond culturele geletterdheid draait, verandert voortdurend. We gaan op
een flexibele manier nadenken over de cultuur in de samenleving, maar ook nadenken over de zaken die deze
veranderingen mee in de hand werken zoals technologie, de media,..
A. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN GELETTERDHEID
Het debat rond culturele geletterdheid & perspectieven vanuit multi-geletterdheden.
1
,MYTHE VAN GELETTERDHEID
We gaan deze mythe problematiseren. We gaan nadenken over hoe geletterdheid in een maatschappij een
plaats krijgt. Het gaat ook over de kennis van een bepaalde cultuur, waardoor het complexer is dan kunnen
lezen en schrijven. We gaan proberen begrijpen hoe geletterdheid een bepaalde culturele kennis vormt.
Het gaat over kennis over een geschiedenis, een vorm van cultuur. Je kan onmogelijk alles weten dus je moet
keuzes maken. Hierbij moeten we argumenteren. Wie heeft de macht om te bepalen wat we als samenleving al
dan niet belangrijk vinden? Welke kennis en waarvoor dient ze? We moeten goed nadenken over wat we
bedoelen als we het hebben over geletterdheid. Iemand geletterd of ongeletterd noemen is normatief. Er
ontstaat een normatieve discussie. Het kan je status geven, maar status is ook maar relatief. Geletterden
vormen een elite en dat leidt tot sociale mobiliteit. Geletterde mensen worden gezien als intelligent en
succesvol in het leven.
MULTILITERACIES
Dit betekent meervoudige geletterdheid. Dit gaat bv. over het kennen van verschillende talen, over op
verschillende manieren met taal kunnen omgaan.
B. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN CULTURAL STUDIES
Het debat rond hoge en lage cultuur. Over representatie en beeldvorming
Populaire cultuur: in welke context je ook terechtkomt, het zal altijd impact hebben. Deze vormen van cultuur
moet je leren lezen en leren zien. We gaan erkennen dat elke vorm van cultuur potentieel heeft, dat we er
kennis uit kunnen halen. Het gaat over trainen van een bepaalde blik, een bewustwording om dit te kunnen
zien. Hoe kijken we naar populaire cultuur als een plek waar zinvolle
dingen gebeuren.
CULTURAL STUDIES
Elke vorm van cultuur kan potentieel kwalitatief zijn. Het idee van hoge en
lage cultuur gaan we problematiseren, want elke vorm van cultuur kan
potentieel waardevol zijn, we kunnen er kennis en inzichten uit halen.
Ook dit is een normatieve discussie, wat wie beslist dan wat hoge en lage
culturen zijn? Cultuurproducten zijn legitieme vormen van kennis, er valt overal iets over te leren.
Wat we kunst/cultuur noemen, hangt af van hoe we het bekijken.
C. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN DE RETORIEK
Begrippen uit de nieuwe retoriek. Focus op educatie.
We moeten niet enkel aan taal denken als iets dat je spreekt en wel of niet kent. Hoe bepaalt de taal onze visie
op de maatschappij? Hoe praten we over de cultuur, over de maatschappij om ons heen? De manier waarop
we over bepaalde thema’s spreken is heel bepalend over hoe we handelen in een situatie.
METHODOLOGISCH KADER
2
,- Narratieve analyse
- Retorische analyse
- Discours analyse
3 CENTRALE THEMA’S
Cultuur & fictie
In films komt ook cultuur en fictie naar boven. We spreken over cultuur, maar gaan er ook naar kijken. We
bestuderen stories, de verhalen in de samenleving.
Technologie & instituties
We moeten nadenken over welke cultuur belangrijk is in de samenleving. Wat zijn de plekken waar cultuur
gedeeld wordt? Wat is de rol van culturele instituties. Dit zijn niet zomaar bewaarplaatsen, maar hebben ook
een culturele functie.
- Bv. in een school: op een formele manier
- In een muziekschool of tekenschool, theater, openbare plekken, bibliotheken
Vroeger werd elke vorm van cultuur gelinkt aan een bepaalde institutie, maar
recent lopen deze meer samen omwille van technologie. Wat betekent een
bibliotheek nu nog en waarom vinden we deze nog belangrijk, want als we het
hebben over bepaalde kennis kan je dit online ook vinden.
instituties worden gezien als een plek waar kennis en autoriteit is. De bibliotheek maakt bijvoorbeeld de
keuze om dit te doen, om je te helpen. Online zal een algoritme dit voor jou bepalen.
Identiteit & diversiteit
Als het gaat over culturele vorming, is dit zeer belangrijk. Over wiens identiteit zal het gaan als we zeggen dat
de ene cultuur belangrijker is dan de andere en wie bepaalt dit? Wat is de gedeelde Europese identiteit? Wat is
de cultuur die ons bindt? Waarom zou een Europese Unie hier tijd in steken?
Via kunst kunnen we de identiteitscrisis “oplossen” en een collectieve identiteit vinden ziel van Europa
terugvinden (ziel staat in contrast met de bureaucratie)
1. INTRODUCTIE IN HET DOMEIN VAN GELETTERDHEID
1.1 CULTUUR VAN HET LEZEN
Cultuur van het lezen is een kleine studie in opdracht van de Nederlandse taalunie. Deze taalunie stippelt een
taalbeleid uit:
- Hoe moeten we onderwijs helpen nadenken over welk soort taal- en cultuurbeleid ze moeten voeren?
- Hoe is het gesteld met het lezen in Nederland en Vlaanderen? Wat betekent lezen en literatuur vandaag
nog, waarom moeten we dit nog doen en hoe staat de samenleving hier tegenover?
1.2 CULTURELE GELETTERDHEID: DEBAT
We zagen een fragment over hangjongeren in een park. Is het park voor de ouderen, de jongeren of voor
iedereen? Is klassieke muziek enkel voor de oudere generatie?
3
, Hoe kijk je als samenleving naar culturele vorming? We gaan dit kritisch benaderen. Er wordt over jongeren in
het algemeen geklaagd:
- In lerarenkamers (“onze leerlingen lezen niet meer en kennen de klassiekers niet meer”)
o Er wordt geklaagd over leerlingen als het gaat over lezen en literatuur er ontstaat een
klaagcultuur waarin men zegt dat ‘men de belangrijke zaken niet meer leest’
- In interviews en in debatten op radio en televisie
- In columns en essays in kranten en tijdschriften
- Aandachtspunten in politieke beleidsteksten
De dag van vandaag zijn er heel wat alternatieven dan lezen van de klassiekers, de jongeren zijn met andere
dingen bezig. De samenleving is bang dat de cultuur verloren gaat (paniekdiscours) en zijn ervan overtuigd dat
vooral ‘klassiekers’ belangrijk zijn. Men wil de jongeren toelatingsproeven laten afleggen, maar wat moeten ze
dan kennen en kunnen leidt tot een volgende discussie in het cultureel debat.
Het zijn niet enkel randfenomenen van mensen die cultuur belangrijk vinden. Heel het idee dat onze kennis
achteruit gaat zit ingebakken in onze samenleving.
- Wat is ons referentiekader 20 jaar geleden zei men ook dat we achteruit gingen
- Er ontstaat een vicieuze cirkel soort nostalgie naar het verleden waar alles beter was
CULTUUR: MODEWOORD
Cultuur kan op verschillende manieren met verschillende betekenissen ingezet worden.
- Racisme wordt vertaald in termen van cultuurverschillen
o Complexe discussie want wat wordt bedoeld met cultuurverschillen? kan pejoratieve betekenis
hebben, men geeft vaak verschillende invullingen van connotaties voor zo’n cultuurverschil
- Klachten over de jeugd worden klaagzangen over hun cultuur
o De jeugd gaat erop achteruit en dit gaat men ook benoemen in termen van cultuur cultuur van
de jongeren is niet meer dezelfde
- Identiteiten worden ge(re)presenteerd in de vorm van cultureel bepaalde lifestyles
o We identificeren ons op een bepaalde manier waar komen we vandaan, hoe leiden we ons
leven en wat is onze levensstijl?
o Onze identiteiten worden gestuurd door lifestyles (sociale media)
- Oorlogen worden beschreven culturele conflicten
o Oorlogen worden gevoerd om cultuurverschillen ‘op te lossen’ en veel van deze conflicten worden
op deze manier geframed
- ‘the clash of civilizations’ van Huntington die door Said als ‘the clash of ignorance’ werd omschreven
Bepaalde discussies lopen door elkaar, heeft alles wel met cultuur te maken? Cultuur wordt vaak als argument
gebruikt, maar over welke cultuur gaat dit dan? Er ontstaan heel wat spanning en onproductieve discussies.
Cultuur is ook een economisch gegeven. Alles wat we dragen, gaat ook over een cultuur. Het wordt ingezet
vanuit een economisch perspectief, we consumeren cultuur.
PARADOX
Enerzijds constateert men dat kunst en cultuur hoog op de agenda staan, maar anderzijds stelt men vast dat
kunst en cultuur in een crisis verkeren. Het gaat vaak over een algemeen kader, we kunnen niet over de
samenleving praten zonder het ook te hebben over cultuur cultuur is overal
4
