Biologische vraagstukken
Biologische vraagstukken
Inleiding
Woede hee( een nut: terrein a0akenen, op strepen staan,… maar kan buitensporig worden.
Oorzaak is mul>factorieel:
- SES: armoede, hos>ele omgeving, agressie in kinder>jd,…
- Cultureel: culturen waarin men agressie anders uit of vroeger was slaan schering en inslag bij de
opvoeding, nu zien we dat als agressief
- Psychologisch:
- trauma, misbruik, verwaarlozing,…
- Persoonlijkheid: an>-sociaal, borderline, emo>eregula>e/sensi>viteit, cogn. Func>oneren
- Medisch: alcohol en drugs, hersenschade
- Erfelijk: tweelingen, serotoninetransport, MAO-A
Algemeen mensbeeld : Bio-psycho-sociaal model
Ons gedrag, maar ook onze emo>es en ons denken worden bepaald door zowel biologische,
psychologische als sociale factoren (mensen staan in rela>e met anderen).
=> Holis>sche benadering (mens in geheel bekijken niet afzonderlijke delen)
Sociaal Agogisch Werk: What’s in a name
Wetenschap over de oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag
Þ veranderings-processen
Complexe interac>e tussen biologie, psychologie en sociale.
Complexe interac>e verduidelijken aan de hand van voorbeelden.
Als je ziek bent (biologie) hee( dat een effect op werk, hobby’s en vrienden (sociale).
Als je niet-helpende gedachten hebt (psychologie), kan dat een effect hebben op jouw gezondheid (biologie).
Een ziekte (biologie) wordt beïnvloed door jouw gene>ca (biologie), maar die ziekte kan ook jouw psychologie
beïnvloeden (zwakbegaafd) en een effect hebben op jouw sociale leven.
Omgevingsfactoren (zoals slechte eetgewoonten, armoede,…) hebben een effect op jouw biologische toestand,
maar ook jouw psychologie. Armoede hee( een nega>eve invloed op zowel de fysieke als de mentale
gezondheid, wat zich uit in een lagere levensverwach-ng, meer chronische ziekten, psychische problemen
zoals depressie en angst, en een slechtere gezondheid bij kinderen. De constante stress van geldzorgen leidt
tot ongezond gedrag, zoals roken en alcoholgebruik, en bemoeilijkt gezonde keuzes, wat een vicieuze cirkel
creëert waarin slechte gezondheid en armoede elkaar versterken.
1
, Biologische vraagstukken
Hoe kijken naar gedrag en de verklaring gee( insteken voor hoe ermee om te gaan:
- Gene>sche aanleg: niets aan te doen
- Psychologie : psychotherap>e
- Slechte vrienden : inzicht geven
=> Voorbeeld agressie tegen treinbegeleider (zijn vader was ook zo, dat is zijn
persoonlijkheid, hij zoekt foute vrienden)
Bio-psycho-sociaal model
Evolu>e van biologische inzichten: een wereld in snelle verandering
Fascinerende inzichten verband biologie en psychologie dankzij vergevorderde technieken.
Bv. preven>e demen>e of hersen/darm-as of neuroplas>citeit
DNA-onderzoek met commerciële databanken
Nieuwe wet (februari 2024)
Gene>sche basis: LET OP, al>jd en-en-verhaal! BIO-PSYCHO-SOCIAAL model (zullen we ook later nog zien)
MAO-gen gerelateerd aan agressie, MAAR niet 1 gen dat codeert voor 1 eigenschap. Er is ook zoiets als
epigene>ca en de omgeving
=> Kri>sch staan tegenover dit nieuws
2
, Biologische vraagstukken
Ook kwalijke evolu>e: DNA-staal verplicht afgeven? Kan dit? Wat met de privacy? Kan jij uit DNA afleiden of
iemand crimineel is of niet? Is Trump een crimineel? Is de bedrijfsleider die over lijken gaat een crimineel?
Waarom biologie in SAW?
Algemeen mensbeeld
Prak>jkvoorbeeld
- Drugsverslaafde
- Agressie
=> Verklaring crimineel gedrag vanuit biologische insteek zonder de sociologisch, psychologische, medische,
psychiatrische, criminologische insteek te negeren
1. Hoe werkt drugs? Wat te verwachten bij verslaving/agankelijkheid? Vervangmiddelen?
Ahickverschijnselen? Hoe werken drugs op de hersenen en hoe beïnvloeden ze gedrag?
2. Idem drugs
3. Erfelijke aandoeningen: wat te verwachten
4. Oorzaak, karakteris>eken? Past in het ziektebeeld? Vooroordelen bv. wankelende gang en
cerebellumschade niet noodzakelijk te veel gedronken.
Biocriminologie: Bio-de-wadde
Wetenschap
= Sub-discipline van de criminologie
= Bestudeert de rela>e tussen enerzijds biologie en anderzijds gene>ca en crimineel/an>sociaal/gewelddadig
gedrag
Wordt iemand geboren als crimineel?
Bestaat er een gen voor criminaliteit?
Is er iets fout in de hersenen van gewelddadige personen?
Is an>sociaal gedrag erfelijk?
Criminologie = gedragswetenschap met crimineel gedrag en de maatschappelijke reac>e erop als studie-object
Crimineel gedrag is zoals gedefinieerd in het stra0oek – gedrag dat dus stra0aar is volgens de wet.
An>-sociaal gedrag is:
- Het moeilijk vinden om rekening te houden met de gevoelens van anderen
- Beperkt inlevingsvermogen
- Handelen vanuit eigenbelang: impulsief, agressief en prikkelbaar
- Vaak agressief
- Roekeloos en onverschillig
- Geen verantwoordelijkheid nemen
Opmars door nieuwe technieken zoals fMRI,… => in context plaatsen!
Terminologie
An>sociaal gedrag
• Overkoepelende term voor alle gedrag gesteld door alle lee(ijden dat tegen de geldende sociale
normen ingaat.
Criminaliteit
• Overtreden van de wet, die verschillend zijn over >jd en plaats. Dit is cultureel bepaald.
Delinquen>e
• Idem criminaliteit, maar dan bij jongeren.
Delict = stra0aar feit (volgens de wet)
Externaliserend gedrag (naar buiten gericht gedrag, waar anderen last van hebben => slaan)
3
, Biologische vraagstukken
<=> internaliserend gedrag (naar binnen gericht, heb je zelf last van => bv. angst)
• Externaliserend gedrag is bijna synoniem voor an>sociaal gedrag
• Regelovertredend gedrag = gedrag waarbij regels (dus niet enkel wenen) worden
overschreden.
• Hyperac>ef gedrag
• Agressief gedrag = gedrag bedoeld om andere schade toe te brengen (roddelen, moord,…). Kan
fysiek, verbaal of rela>oneel zijn.
• Geweld = erns>ge vorm van agressie met de bedoeling om iemand erns>ge schade of
verwondingen toe te brengen.
Zie ook: BrainstormClip01_an>sociaalgedrag.mp4
Voorbeelden:
- Vernielen van andermans eigendommen (an>sociaal, crimineel, delict, agressief eventueel
gewelddadig gedrag)
- Roekeloos autorijden (an>-sociaal, agressief gedrag)
- Druggebruik (an>-sociaal, criminaliteit, delict, regeloverschrijdend gedrag)
- Liegen (agressief en an>sociaal)
Externaliserend = naar buiten gericht gedrag, waar anderen last van hebben.
Internaliserend = naar binnen gericht, heb je zelf last van
Delinquen>e en criminaliteit horen onder regeloverschrijdend gedrag, maar ook gedrag dat regels overschrijdt
gesteld door leerkrachten.
“Er is een vorm van geestelijke ontregeling waarbij de intellectuele vermogens [onaangetast zijn], terwijl de
stoornis zich voornamelijk of alleen manifesteert in de staat van gevoelens, humeur of gewoonten. De morele
principes van de geest zijn verdorven of pervers, het vermogen tot zel@estuur is verloren gegaan of sterk
aangetast, en het individu is niet in staat om zich fatsoenlijk en gepast te gedragen in de zaken van het leven.”
morele wordt benadrukt.
Prichard, 1853: arts in psychiatrische instelling met criminele personen => enkel van toepassing op criminelen
met erns>ge psychische stoornissen
=> Gewetenloos, impulsief en recidiverend, kunnen geen onderscheid maken tussen goed en slecht
Geschiedenis van de biocriminologie: begin 19de eeuw
1853 (Prichard – Engeland - psychiater)
Moral insanity (een psychische stoornis die wordt gekenmerkt door abnormaal gedrag, emo>es en perverse
morele gevoelens zonder intellectuele beperkingen, wanen of hallucina>es)
Moral savaregy (De berekende, brute schending van fundamentele mensenrechten en waardigheid, vaak
vermomd door ideologische, poli>eke of religieuze rechtvaardiging).
Þ Mentale aandoening in plaats van puur moreel of juridisch
Þ Sanc>oneren
Prichard is een arts uit een psychiatrische instelling (in contact met criminele personen)
=> enkel van toepassing op criminelen met erns>ge psychische stoornissen
Moral insanity is het begrip dat men in de negen>ende eeuw nodig had om schokkende misdaden te verklaren
die gepleegd werden door schijnbaar gewetenloze, vaak impulsieve en veelal recidiverende (hervallende)
daders. Intellectueel OK, maar kunnen geen onderscheid maken tussen goed en slecht.
GEWETENSLOZE PERSONEN, GEEN SCRUPULES, COMPLEET GEBREK AAN EMPATHIE
Moral savaregy = terugkeer naar primi>ever menstype, de recentst verworven beschavingsstadia zijn niet
bereikt
Prichard ⇾ arts uit psychiatrische instelling (in contact met criminele personen)
4
Biologische vraagstukken
Inleiding
Woede hee( een nut: terrein a0akenen, op strepen staan,… maar kan buitensporig worden.
Oorzaak is mul>factorieel:
- SES: armoede, hos>ele omgeving, agressie in kinder>jd,…
- Cultureel: culturen waarin men agressie anders uit of vroeger was slaan schering en inslag bij de
opvoeding, nu zien we dat als agressief
- Psychologisch:
- trauma, misbruik, verwaarlozing,…
- Persoonlijkheid: an>-sociaal, borderline, emo>eregula>e/sensi>viteit, cogn. Func>oneren
- Medisch: alcohol en drugs, hersenschade
- Erfelijk: tweelingen, serotoninetransport, MAO-A
Algemeen mensbeeld : Bio-psycho-sociaal model
Ons gedrag, maar ook onze emo>es en ons denken worden bepaald door zowel biologische,
psychologische als sociale factoren (mensen staan in rela>e met anderen).
=> Holis>sche benadering (mens in geheel bekijken niet afzonderlijke delen)
Sociaal Agogisch Werk: What’s in a name
Wetenschap over de oorzaken en gevolgen van menselijk gedrag
Þ veranderings-processen
Complexe interac>e tussen biologie, psychologie en sociale.
Complexe interac>e verduidelijken aan de hand van voorbeelden.
Als je ziek bent (biologie) hee( dat een effect op werk, hobby’s en vrienden (sociale).
Als je niet-helpende gedachten hebt (psychologie), kan dat een effect hebben op jouw gezondheid (biologie).
Een ziekte (biologie) wordt beïnvloed door jouw gene>ca (biologie), maar die ziekte kan ook jouw psychologie
beïnvloeden (zwakbegaafd) en een effect hebben op jouw sociale leven.
Omgevingsfactoren (zoals slechte eetgewoonten, armoede,…) hebben een effect op jouw biologische toestand,
maar ook jouw psychologie. Armoede hee( een nega>eve invloed op zowel de fysieke als de mentale
gezondheid, wat zich uit in een lagere levensverwach-ng, meer chronische ziekten, psychische problemen
zoals depressie en angst, en een slechtere gezondheid bij kinderen. De constante stress van geldzorgen leidt
tot ongezond gedrag, zoals roken en alcoholgebruik, en bemoeilijkt gezonde keuzes, wat een vicieuze cirkel
creëert waarin slechte gezondheid en armoede elkaar versterken.
1
, Biologische vraagstukken
Hoe kijken naar gedrag en de verklaring gee( insteken voor hoe ermee om te gaan:
- Gene>sche aanleg: niets aan te doen
- Psychologie : psychotherap>e
- Slechte vrienden : inzicht geven
=> Voorbeeld agressie tegen treinbegeleider (zijn vader was ook zo, dat is zijn
persoonlijkheid, hij zoekt foute vrienden)
Bio-psycho-sociaal model
Evolu>e van biologische inzichten: een wereld in snelle verandering
Fascinerende inzichten verband biologie en psychologie dankzij vergevorderde technieken.
Bv. preven>e demen>e of hersen/darm-as of neuroplas>citeit
DNA-onderzoek met commerciële databanken
Nieuwe wet (februari 2024)
Gene>sche basis: LET OP, al>jd en-en-verhaal! BIO-PSYCHO-SOCIAAL model (zullen we ook later nog zien)
MAO-gen gerelateerd aan agressie, MAAR niet 1 gen dat codeert voor 1 eigenschap. Er is ook zoiets als
epigene>ca en de omgeving
=> Kri>sch staan tegenover dit nieuws
2
, Biologische vraagstukken
Ook kwalijke evolu>e: DNA-staal verplicht afgeven? Kan dit? Wat met de privacy? Kan jij uit DNA afleiden of
iemand crimineel is of niet? Is Trump een crimineel? Is de bedrijfsleider die over lijken gaat een crimineel?
Waarom biologie in SAW?
Algemeen mensbeeld
Prak>jkvoorbeeld
- Drugsverslaafde
- Agressie
=> Verklaring crimineel gedrag vanuit biologische insteek zonder de sociologisch, psychologische, medische,
psychiatrische, criminologische insteek te negeren
1. Hoe werkt drugs? Wat te verwachten bij verslaving/agankelijkheid? Vervangmiddelen?
Ahickverschijnselen? Hoe werken drugs op de hersenen en hoe beïnvloeden ze gedrag?
2. Idem drugs
3. Erfelijke aandoeningen: wat te verwachten
4. Oorzaak, karakteris>eken? Past in het ziektebeeld? Vooroordelen bv. wankelende gang en
cerebellumschade niet noodzakelijk te veel gedronken.
Biocriminologie: Bio-de-wadde
Wetenschap
= Sub-discipline van de criminologie
= Bestudeert de rela>e tussen enerzijds biologie en anderzijds gene>ca en crimineel/an>sociaal/gewelddadig
gedrag
Wordt iemand geboren als crimineel?
Bestaat er een gen voor criminaliteit?
Is er iets fout in de hersenen van gewelddadige personen?
Is an>sociaal gedrag erfelijk?
Criminologie = gedragswetenschap met crimineel gedrag en de maatschappelijke reac>e erop als studie-object
Crimineel gedrag is zoals gedefinieerd in het stra0oek – gedrag dat dus stra0aar is volgens de wet.
An>-sociaal gedrag is:
- Het moeilijk vinden om rekening te houden met de gevoelens van anderen
- Beperkt inlevingsvermogen
- Handelen vanuit eigenbelang: impulsief, agressief en prikkelbaar
- Vaak agressief
- Roekeloos en onverschillig
- Geen verantwoordelijkheid nemen
Opmars door nieuwe technieken zoals fMRI,… => in context plaatsen!
Terminologie
An>sociaal gedrag
• Overkoepelende term voor alle gedrag gesteld door alle lee(ijden dat tegen de geldende sociale
normen ingaat.
Criminaliteit
• Overtreden van de wet, die verschillend zijn over >jd en plaats. Dit is cultureel bepaald.
Delinquen>e
• Idem criminaliteit, maar dan bij jongeren.
Delict = stra0aar feit (volgens de wet)
Externaliserend gedrag (naar buiten gericht gedrag, waar anderen last van hebben => slaan)
3
, Biologische vraagstukken
<=> internaliserend gedrag (naar binnen gericht, heb je zelf last van => bv. angst)
• Externaliserend gedrag is bijna synoniem voor an>sociaal gedrag
• Regelovertredend gedrag = gedrag waarbij regels (dus niet enkel wenen) worden
overschreden.
• Hyperac>ef gedrag
• Agressief gedrag = gedrag bedoeld om andere schade toe te brengen (roddelen, moord,…). Kan
fysiek, verbaal of rela>oneel zijn.
• Geweld = erns>ge vorm van agressie met de bedoeling om iemand erns>ge schade of
verwondingen toe te brengen.
Zie ook: BrainstormClip01_an>sociaalgedrag.mp4
Voorbeelden:
- Vernielen van andermans eigendommen (an>sociaal, crimineel, delict, agressief eventueel
gewelddadig gedrag)
- Roekeloos autorijden (an>-sociaal, agressief gedrag)
- Druggebruik (an>-sociaal, criminaliteit, delict, regeloverschrijdend gedrag)
- Liegen (agressief en an>sociaal)
Externaliserend = naar buiten gericht gedrag, waar anderen last van hebben.
Internaliserend = naar binnen gericht, heb je zelf last van
Delinquen>e en criminaliteit horen onder regeloverschrijdend gedrag, maar ook gedrag dat regels overschrijdt
gesteld door leerkrachten.
“Er is een vorm van geestelijke ontregeling waarbij de intellectuele vermogens [onaangetast zijn], terwijl de
stoornis zich voornamelijk of alleen manifesteert in de staat van gevoelens, humeur of gewoonten. De morele
principes van de geest zijn verdorven of pervers, het vermogen tot zel@estuur is verloren gegaan of sterk
aangetast, en het individu is niet in staat om zich fatsoenlijk en gepast te gedragen in de zaken van het leven.”
morele wordt benadrukt.
Prichard, 1853: arts in psychiatrische instelling met criminele personen => enkel van toepassing op criminelen
met erns>ge psychische stoornissen
=> Gewetenloos, impulsief en recidiverend, kunnen geen onderscheid maken tussen goed en slecht
Geschiedenis van de biocriminologie: begin 19de eeuw
1853 (Prichard – Engeland - psychiater)
Moral insanity (een psychische stoornis die wordt gekenmerkt door abnormaal gedrag, emo>es en perverse
morele gevoelens zonder intellectuele beperkingen, wanen of hallucina>es)
Moral savaregy (De berekende, brute schending van fundamentele mensenrechten en waardigheid, vaak
vermomd door ideologische, poli>eke of religieuze rechtvaardiging).
Þ Mentale aandoening in plaats van puur moreel of juridisch
Þ Sanc>oneren
Prichard is een arts uit een psychiatrische instelling (in contact met criminele personen)
=> enkel van toepassing op criminelen met erns>ge psychische stoornissen
Moral insanity is het begrip dat men in de negen>ende eeuw nodig had om schokkende misdaden te verklaren
die gepleegd werden door schijnbaar gewetenloze, vaak impulsieve en veelal recidiverende (hervallende)
daders. Intellectueel OK, maar kunnen geen onderscheid maken tussen goed en slecht.
GEWETENSLOZE PERSONEN, GEEN SCRUPULES, COMPLEET GEBREK AAN EMPATHIE
Moral savaregy = terugkeer naar primi>ever menstype, de recentst verworven beschavingsstadia zijn niet
bereikt
Prichard ⇾ arts uit psychiatrische instelling (in contact met criminele personen)
4
