Algemene psychologie
&Algemene psychologie
1. Kennismaking met de psychologie
1.1 Wat is psychologie?
De psycholoog in elk van ons
• iedereen bestudeert mensen, analyseert gedrag
• psychologie bestudeert op niveau van het individu, factoren binnen de
pers zelf of in zijn onmiddellijke omgeving staan centraal
• woorden als ‘depressie’, ‘verdringing, ‘bewustzijn’,... in dagelijks
taalgebruik (“psychobabble”): gebruik van woorden die veel meer
betekenen dan mensen denken dat ze betekenen
- Depressie is een stemmingsstoornis die zich kenmerkt door een
aanhoudende sombere stemming en verlies van interesses of plezier
in de dagelijkse activiteiten
- Kleuterjuf: gebruikt medische termen terwijl ze zelf niet weet wat ze
bedoelt => het is niet omdat een kind lastig doet dat dit kind ADHD
heeft
• de ‘wetenschap van het vanzelfsprekende’: wat weten psychologen dat ik
niet weet?
‘Wetenschap van het gedrag en de mentale activiteiten
(Wat is wetenschap ? Wat is gedrag ?)
1.2 Intuïtieve mensenkennis (niet wetenschappelijk)
= Inzichten die we opdoen uit talrijke ervaringen met anderen en onszelf.
Mensenkennis is opgebouwd uit persoonlijke ervaringen. Zaken die we
meegemaakt hebben gaan ons gedrag aanpassen.
Spontaan zoeken naar inzicht, subjectief
Gezond verstand en buikgevoel (van iem in 1sec een goed/slecht gevoel, geheel
van reacties die geprikt worden, door ervaringen enz, conclusies door beperke
ervaringen die enkel vr ons gelden)
Beperkt aantal individuele ervaringen (dingen die ons zijn bijgebleven)
Toevallige en subjectieve indrukken
• Vooroordelen, persoonlijke kleur, verwachtingen
Alledaagse situaties => leidt tot foute voorspellingen
Leidt tot foute of eenzijdige voorspellingen
Grove generaliseringen (zorgt voor vooroordelen, bv motorrijders in een filmzaal
en koppels die wel/niet erbij gaan zitten)
Wetenschappelijke psychologie
1. Objectieve vaststellingen die door iedereen herhaald en gecontroleerd
kunnen worden
• Objectiviteitsbeginsel (=wetenschap steeds dient te vertrekken vanuit
objectieve gegevens, van vaststellingen die uit de feiten zelf
voortvloeien en die er in principe, ongeacht de waarnemer, steeds
hetzelfde uitzien)
- Bv thermometers, tijdklokken,...
- Invloed waarnemer is minimaal
- Intelligentie en agressie waarnemen => vragenlijsten en
psychologische test meest gekent
1
, Algemene psychologie
• Intersubjectiviteit (soms is objectiviteit niet mogelijk zoals mening van
een kunstwerk)
- Nagaan in hoeverre verschillende waarnemers onafhankelijk van
elkaar tot eenzelfde appreciatie komen
- Voldoende mate van overeenkomst => enkel dan in aanmerking
2. Systematische observatie
• Representatieve steekproeven: je kan geen uitspraak doen over mensen
ih algemeen als je enkel een bepaalde groep bestudeerd bv studenten
MV
3. Gecontroleerde situatie: exacte metingen bij mensen die representatief zijn
vr die doelgroep
• Storende invloeden vermijden
Gekleurde bril die je opbouwt van in de kindertijd
Zoeken naar diepere samenhangen: bv in kranten zie je vaak conclusies waar
men een correlatie gaat verwarren met causatie, het ene komt niet voort uit het
andere
• Cfr correlatie aantal ooievaars en aantal geboortes…
• Mensen met een bril zijn slimmer…
• Hip Hop en probleemgedrag: want vooral populair in probleembuurten, ze
zeiden dat mensen nr dit soort muziek luisteren sneller in de problemen
raken.
Inkaderen in een bredere theorie
Waar veel wilde konijnen zijn niet veel conflict
Onderste is aantal militaire conflicten die dan aan de gang was
=> afwezigheid vn wilde konijnen – conflict
=> mensen gaan daar snel intrappen
Intuïtie eigen oordeel is soms belangrijk, feiten – gegrond – onderzoek !!
1.3 Verre voorgeschiedenis
= nadenken over mensen is van alle tijden, in alle tijden komen de vragen terug
maar op een andere manier. In filo zijn de vrage in de psychologie al door de
oude filosofen gesteld. Filo zorgt voor kennis en inzichten.
2
, Algemene psychologie
Klassieke Griekse filosofen (Socrates, Plato)
Emoties kunnen ons denken verstoren (bv woede)
Waarnemingen zijn altijd interpretaties : iedereen creëert zijn eigen
wereld, in welke mate zien wij hetzelfde of kunnen we de
werkelijkheid objectief waarnemen? Adhv pessimisme optimisme
• Cfr het glas is halfvol of het glas is halfleeg, wie heeft er
gelijk? Is afhankelijk van de manier hoe je door die bril kijkt
Onderscheid tussen ratio (logisch denken, denkvermoge) en
emotie (zintuigelijke waarneming): wanneer helder blijven denken
ook al is er veel druk?
Legden een verband tussen geest en lichamelijke eigenschappen
• Emoties komen voort uit hart, lever, milt,…
• Psychische stoornissen uit gal (“zwartgallige stemming”)
=> link tss lichaam en geest, tegenwoordig hot toppic hoe gaan lichaam en
geest zich tegenover elkaar verhouden
Waarnemingen geven een aanleiding tot interpretatie van zaken dat je ziet/hoort
Self-full-provecy: als je denkt dat je het zall kunnen kan je het ook, niet
lichamelijk maar menttaal? Je zet dit om in gedrag
Positive-self-talking “ik kan dit”
Negative-self-talking “ik ben waardeloos”
De meer directe voorgeschiedenis
Middeleeuwen:
= slechte periode voor alle wetenschappers => God is perfect. Geen analyse
meer nodig maar god heeft ied perfect geschapen
• Theocentrisme : geest en ziel staan los van de natuurwetten
• God heeft de mens naar zijn evenbeeld geschapen
• De geest is dus een onoplosbaar mysterie
Ontwikkelingen in de filosofie
• René Descartes : rationalisme’ en ‘empirisme’
- Lichaam en geest is niet apart
• Belang van de ‘methodische twijfel’ : men moet aan alles twijfelen (niets is
zeker en zeker dat niet, alles in vraag gaan stellen), behalve aan het feit
dat men twijfelt
• ‘Ik denk dus ik ben” (“cogito ergo sum”): zorgt vr een stroming in het
denken, denken voelen en zijn staan los van elkaar – dualisme , lichaam en
geest staan los vn elkaar.
• Nativisme: kennis is aangeboren en God bestaat
• Dualisme : opdeling ziel (res cogitas) en lichaam (res extensa)
Ontwikkelingen binnen de natuurwetenschappen
• 19de eeuw, chemie : periodiek systeem der elementen, alles wat bestaat in
kaart gebracht, hele wereld met bestanddelen op kaart. Onderzoeken
vonden dit inspirerend dus ze wouden psychisch functioneren op kaart
brengen.
• Psychofysica (hoe verwerken wij die buitenwereld met onze zintuigen, hoe
licht/geluid/smaken enz verwerken, hoe ver bij heldere nacht kunnen we
een vlam vaststellen, hoe scherp werken onze zintuigen?): Ernst Weber
3
, Algemene psychologie
• Buitenwereld komt binnen via de zintuigen
• Wat zijn de grenzen van de gevoeligheid van onze zintuigen ?
Psychologie als wetenschap van het bewustzijn
Wundt en het structuralisme
= onderzocht hoe we met sensaties en waarnemingen omgaan
• Leipzig, 1875 : eerste laboratorium voor wetenschappelijke psychologie
• Structuralisme : zoekt bouwstenen, elementen, basisstructuren van
bewuste waarneming in kaart te brengen – overzicht maken van alles wat
we kunnen horen, smaken,...
• sensaties (geluiden, geuren, smaken), beelden, herinneringen, gevoelens
(liefde, geluk, jaloersheid)
• Experimentele methode : uitlokken van stimuli, reacties uilokken opbasis
van dingen die wij voorleggen = stimuli (hetgene waarop je reageert,
psychische reactie)
• Techniek van de introspectie : waarnemingen beschrijven bij het
aanbieden van eenvoudige stimuli (hij vroeg aan mensen om te zeggen
wat ze waarnamen bij een cubus, indruk van perspectief kan op 2
manieren gebeuren: nl een cubus links nr boven of rechts nr boven
gericht)
Structuralisme…?
= bouwstenen, basisstructuren van ons denken
Het functionalisme
Zoektocht naar elementen van bewustzijn te abstract, en onbelangrijk
Praktische vragen : hoe kan bewustzijn ons helpen om problemen beter te
hanteren, maw wat is de functie ervan ?
Hoe kan een individu zich aanpassen aan nieuwe situaties en concrete
problemen?
Dus geen bouwstenen, maar werking en mogelijkheden
Aanpassingsgedrag: proefpersonen een vraagstuk voorleggen met als doel het
aanpassingsgedrag uit te lokken; het oplossen van een probleem.
Psychologie : invalshoeken
Behaviorisme
Gestaltpsychologie
De psychoanalyse of dieptepsychologie
(Neobehaviorisme)
De humanistische psychologie
Cognitieve psychologie
Biologische en evolutionaire psychologie
Crossculturele psychologie
De behavioristische revolutie
= gedrag onderzoeken, wat je kan zien gebeuren niet wat dat er daar achter zit.
Bepaalde leeproccessen hebben effect op een bepaald gedrag. Iets lekker in de
hand leidt tt een bepaald gedrag (hond). (Behavior = gedrag/hetgene dat je ziet,
dieptepsychologie = totaal pakket)
Menselijke psyche is niet direct waarneembaar
4
&Algemene psychologie
1. Kennismaking met de psychologie
1.1 Wat is psychologie?
De psycholoog in elk van ons
• iedereen bestudeert mensen, analyseert gedrag
• psychologie bestudeert op niveau van het individu, factoren binnen de
pers zelf of in zijn onmiddellijke omgeving staan centraal
• woorden als ‘depressie’, ‘verdringing, ‘bewustzijn’,... in dagelijks
taalgebruik (“psychobabble”): gebruik van woorden die veel meer
betekenen dan mensen denken dat ze betekenen
- Depressie is een stemmingsstoornis die zich kenmerkt door een
aanhoudende sombere stemming en verlies van interesses of plezier
in de dagelijkse activiteiten
- Kleuterjuf: gebruikt medische termen terwijl ze zelf niet weet wat ze
bedoelt => het is niet omdat een kind lastig doet dat dit kind ADHD
heeft
• de ‘wetenschap van het vanzelfsprekende’: wat weten psychologen dat ik
niet weet?
‘Wetenschap van het gedrag en de mentale activiteiten
(Wat is wetenschap ? Wat is gedrag ?)
1.2 Intuïtieve mensenkennis (niet wetenschappelijk)
= Inzichten die we opdoen uit talrijke ervaringen met anderen en onszelf.
Mensenkennis is opgebouwd uit persoonlijke ervaringen. Zaken die we
meegemaakt hebben gaan ons gedrag aanpassen.
Spontaan zoeken naar inzicht, subjectief
Gezond verstand en buikgevoel (van iem in 1sec een goed/slecht gevoel, geheel
van reacties die geprikt worden, door ervaringen enz, conclusies door beperke
ervaringen die enkel vr ons gelden)
Beperkt aantal individuele ervaringen (dingen die ons zijn bijgebleven)
Toevallige en subjectieve indrukken
• Vooroordelen, persoonlijke kleur, verwachtingen
Alledaagse situaties => leidt tot foute voorspellingen
Leidt tot foute of eenzijdige voorspellingen
Grove generaliseringen (zorgt voor vooroordelen, bv motorrijders in een filmzaal
en koppels die wel/niet erbij gaan zitten)
Wetenschappelijke psychologie
1. Objectieve vaststellingen die door iedereen herhaald en gecontroleerd
kunnen worden
• Objectiviteitsbeginsel (=wetenschap steeds dient te vertrekken vanuit
objectieve gegevens, van vaststellingen die uit de feiten zelf
voortvloeien en die er in principe, ongeacht de waarnemer, steeds
hetzelfde uitzien)
- Bv thermometers, tijdklokken,...
- Invloed waarnemer is minimaal
- Intelligentie en agressie waarnemen => vragenlijsten en
psychologische test meest gekent
1
, Algemene psychologie
• Intersubjectiviteit (soms is objectiviteit niet mogelijk zoals mening van
een kunstwerk)
- Nagaan in hoeverre verschillende waarnemers onafhankelijk van
elkaar tot eenzelfde appreciatie komen
- Voldoende mate van overeenkomst => enkel dan in aanmerking
2. Systematische observatie
• Representatieve steekproeven: je kan geen uitspraak doen over mensen
ih algemeen als je enkel een bepaalde groep bestudeerd bv studenten
MV
3. Gecontroleerde situatie: exacte metingen bij mensen die representatief zijn
vr die doelgroep
• Storende invloeden vermijden
Gekleurde bril die je opbouwt van in de kindertijd
Zoeken naar diepere samenhangen: bv in kranten zie je vaak conclusies waar
men een correlatie gaat verwarren met causatie, het ene komt niet voort uit het
andere
• Cfr correlatie aantal ooievaars en aantal geboortes…
• Mensen met een bril zijn slimmer…
• Hip Hop en probleemgedrag: want vooral populair in probleembuurten, ze
zeiden dat mensen nr dit soort muziek luisteren sneller in de problemen
raken.
Inkaderen in een bredere theorie
Waar veel wilde konijnen zijn niet veel conflict
Onderste is aantal militaire conflicten die dan aan de gang was
=> afwezigheid vn wilde konijnen – conflict
=> mensen gaan daar snel intrappen
Intuïtie eigen oordeel is soms belangrijk, feiten – gegrond – onderzoek !!
1.3 Verre voorgeschiedenis
= nadenken over mensen is van alle tijden, in alle tijden komen de vragen terug
maar op een andere manier. In filo zijn de vrage in de psychologie al door de
oude filosofen gesteld. Filo zorgt voor kennis en inzichten.
2
, Algemene psychologie
Klassieke Griekse filosofen (Socrates, Plato)
Emoties kunnen ons denken verstoren (bv woede)
Waarnemingen zijn altijd interpretaties : iedereen creëert zijn eigen
wereld, in welke mate zien wij hetzelfde of kunnen we de
werkelijkheid objectief waarnemen? Adhv pessimisme optimisme
• Cfr het glas is halfvol of het glas is halfleeg, wie heeft er
gelijk? Is afhankelijk van de manier hoe je door die bril kijkt
Onderscheid tussen ratio (logisch denken, denkvermoge) en
emotie (zintuigelijke waarneming): wanneer helder blijven denken
ook al is er veel druk?
Legden een verband tussen geest en lichamelijke eigenschappen
• Emoties komen voort uit hart, lever, milt,…
• Psychische stoornissen uit gal (“zwartgallige stemming”)
=> link tss lichaam en geest, tegenwoordig hot toppic hoe gaan lichaam en
geest zich tegenover elkaar verhouden
Waarnemingen geven een aanleiding tot interpretatie van zaken dat je ziet/hoort
Self-full-provecy: als je denkt dat je het zall kunnen kan je het ook, niet
lichamelijk maar menttaal? Je zet dit om in gedrag
Positive-self-talking “ik kan dit”
Negative-self-talking “ik ben waardeloos”
De meer directe voorgeschiedenis
Middeleeuwen:
= slechte periode voor alle wetenschappers => God is perfect. Geen analyse
meer nodig maar god heeft ied perfect geschapen
• Theocentrisme : geest en ziel staan los van de natuurwetten
• God heeft de mens naar zijn evenbeeld geschapen
• De geest is dus een onoplosbaar mysterie
Ontwikkelingen in de filosofie
• René Descartes : rationalisme’ en ‘empirisme’
- Lichaam en geest is niet apart
• Belang van de ‘methodische twijfel’ : men moet aan alles twijfelen (niets is
zeker en zeker dat niet, alles in vraag gaan stellen), behalve aan het feit
dat men twijfelt
• ‘Ik denk dus ik ben” (“cogito ergo sum”): zorgt vr een stroming in het
denken, denken voelen en zijn staan los van elkaar – dualisme , lichaam en
geest staan los vn elkaar.
• Nativisme: kennis is aangeboren en God bestaat
• Dualisme : opdeling ziel (res cogitas) en lichaam (res extensa)
Ontwikkelingen binnen de natuurwetenschappen
• 19de eeuw, chemie : periodiek systeem der elementen, alles wat bestaat in
kaart gebracht, hele wereld met bestanddelen op kaart. Onderzoeken
vonden dit inspirerend dus ze wouden psychisch functioneren op kaart
brengen.
• Psychofysica (hoe verwerken wij die buitenwereld met onze zintuigen, hoe
licht/geluid/smaken enz verwerken, hoe ver bij heldere nacht kunnen we
een vlam vaststellen, hoe scherp werken onze zintuigen?): Ernst Weber
3
, Algemene psychologie
• Buitenwereld komt binnen via de zintuigen
• Wat zijn de grenzen van de gevoeligheid van onze zintuigen ?
Psychologie als wetenschap van het bewustzijn
Wundt en het structuralisme
= onderzocht hoe we met sensaties en waarnemingen omgaan
• Leipzig, 1875 : eerste laboratorium voor wetenschappelijke psychologie
• Structuralisme : zoekt bouwstenen, elementen, basisstructuren van
bewuste waarneming in kaart te brengen – overzicht maken van alles wat
we kunnen horen, smaken,...
• sensaties (geluiden, geuren, smaken), beelden, herinneringen, gevoelens
(liefde, geluk, jaloersheid)
• Experimentele methode : uitlokken van stimuli, reacties uilokken opbasis
van dingen die wij voorleggen = stimuli (hetgene waarop je reageert,
psychische reactie)
• Techniek van de introspectie : waarnemingen beschrijven bij het
aanbieden van eenvoudige stimuli (hij vroeg aan mensen om te zeggen
wat ze waarnamen bij een cubus, indruk van perspectief kan op 2
manieren gebeuren: nl een cubus links nr boven of rechts nr boven
gericht)
Structuralisme…?
= bouwstenen, basisstructuren van ons denken
Het functionalisme
Zoektocht naar elementen van bewustzijn te abstract, en onbelangrijk
Praktische vragen : hoe kan bewustzijn ons helpen om problemen beter te
hanteren, maw wat is de functie ervan ?
Hoe kan een individu zich aanpassen aan nieuwe situaties en concrete
problemen?
Dus geen bouwstenen, maar werking en mogelijkheden
Aanpassingsgedrag: proefpersonen een vraagstuk voorleggen met als doel het
aanpassingsgedrag uit te lokken; het oplossen van een probleem.
Psychologie : invalshoeken
Behaviorisme
Gestaltpsychologie
De psychoanalyse of dieptepsychologie
(Neobehaviorisme)
De humanistische psychologie
Cognitieve psychologie
Biologische en evolutionaire psychologie
Crossculturele psychologie
De behavioristische revolutie
= gedrag onderzoeken, wat je kan zien gebeuren niet wat dat er daar achter zit.
Bepaalde leeproccessen hebben effect op een bepaald gedrag. Iets lekker in de
hand leidt tt een bepaald gedrag (hond). (Behavior = gedrag/hetgene dat je ziet,
dieptepsychologie = totaal pakket)
Menselijke psyche is niet direct waarneembaar
4
