Samenvatting Voeding en dieetleer (2de jaar) ( )

BASISBEGINSELEN VAN DE VOEDINGS-
EN DIEETLEER
MOTIVATIE VOEDINGS-DIEETLEER IN VERPLEEGKUNDE

 Voedingsleer
o Opname voeding en voedingstoffen is de basis van de gezondheid
o Als verpleegkundige eerst contact met patiënt
 Advies m.b.t. gezonde voeding
o Voedingsleer als basis voor dieetleer
o Basiskennis in de voedingsleer is noodzakelijk
 Dieetleer
o Rol voeding/dieet bij behandeling van ziekten
o Betrokkenheid verpleegkundige met patiënt
o Rol verpleegkundige in voedingszorg
o Patiënt vraagt informatie aan verpleegkundige  adviseren/ doorverwijzen
o Basiskennis en inzicht noodzakelijk

INLEIDING

BEHOEFTE AAN VOEDINGSSTOFFEN

 Voedingsstoffen = nutriënten
o Eiwitten
o Koolhydraten
o Vetten
o IJzer
o Natrium
 Voedingsmiddelen zorgt voor de voedingsstoffen
o Kaas
o Brood
o Boter
o Vlees
 Individuele verschillen
o Weinig mensen een heel lage behoefte
o Weinig mensen een heel hoge behoefte
o Meeste mensen rond gemiddelde
o 50% meer nodig dan het gemiddelde
o Aanbevolen behoefte: gemiddelde + 2 standaarddeviatie = 97,5%
 Aanbevolen hoeveelheid
o Deficiëntie voorkomen
o Voorraden op peil houden
o Normale belastende situaties opvangen (vb ziekte, verkoudheid)

1

,  Houdt rekening met
o Bioavailability (mate van resorptie thv darm)
o Individuele verschillen in vertering, resorptie en stofwisseling
 50 essentiële voedingsstoffen
o Via voeding opnemen
 Essentiele AZ
 Isoleicine
 Leucine
 Lysine
 Methionine
 Phenylalanine
 Threonine
 Tryptofaan
 valine
 essentiële vetzuren
 linolzuur  arachidonzuur synthese
 alfa-linoleenzuur  EPA en DHA
 glucose, vitaminen, water
o Macronutriënten worden in grtoe hoeveelheden per dag opgenomen
o Micronutriënten <1gram/dag
o Specifieke behoefte
 Tekorten stoornissen in metabolisme en ziekte
 Deficiëntie
o Tekort aan essentiele voedingstoffen met klinische verschijnselen
 Latente deficiëntie = marginale voedingtoestand
o Geen klinische verschijnselen wel slechte voedingstoestand
o Symptomen: vermoeidheid en verminderde weerstand
o Risico voor chronische aandoeningen zoals cardiovasculaire aandoeningen
 Intoxicatie
o Teveel aan essentiële voedingsstoffen  opstapeling
o Afbraak en uitscheiding is onvoldoende  intoxicatie
o Toxische grens: niet via voeding wel via supplementen
 Voldoende energie nodig
o Eiwitten, vetten en koolhydraten en alcohol  macronutriënten, leveren energie
o Micronutriënten : vitaminen en mineralen leveren geen energie
 Ondervoeding
o Te weinig energie opnemen
 Overvoeding
o Te veel energie opnemen

FUNCTIE MACRONUTRIËNTEN

 Eiwitten
o 1g= 4 kcal niet al energiebron maar bouwsteen
o Voedseleiwitten
 Leveren essentiële AZ en stikstof
 Hieruit worden lichaamseiwitten opgebouwd
o Lichaamseiwitten
 Bouwstoffen van lichaamsweefsel

2

,  Bijdragen tot functie van lichaamsweefsel
 Eiwit in bloedvatwand: elasticiteit  bloeddrukregulatie
 Eiwit in nagels: hardheid nagels  beschermen onderliggende weefsels
 Eiwit in skelet: netwerk waarin mineralen vastgehouden worden 
stevigheid
 Bestanddeel van enzymen, bepaalde hormonen, antistoffen
 In bloed: transport van vetzuren, mineralen en O2
 Colloïd-osmotische druk: uitwisseling water en voedingsstoffen tussen bloed en
weefsel  te weinig eiwitten in bloed  verlaagde druk en meer vocht naar de
weefsels  oedeem
 Vetten
o Energiebron: 1g= 9 kcal
o Transport en opslag van vetoplosbare vitaminen: Vit A, D, E en K
o Warmte-isolatie via onderhuids vetweefsel
o Bescherming van weefsel en organen
o Bouwstenen van celmembranen
o Vorming van eicosonaoïden (lokaal werkend weefselhormoon)
o Verzadigde vetten
 Door lichaam zelf gemaakt  opname via voeding niet noodzakelijk
 Verhoging plasmacholesterolgehalte
 Verhoging LDL zorgen voor plaques en dicht slippen ader = verhoging risico op
trombose
o Enkelvoudig onverzadigde vetten
 Verlaging LDL
o Meervoudig onverzadigde vetten
 Verlaging LDL
 Verhoging HDL
 Verlaging risico op coronaire hartziekten
o Omega 3 vetzuren
 Ontwikkeling van de hersenen
 Groei en maturatie van zenuwstelsel bij zuigelingen en prematuren
 Anti-inflammatoire werking
 Preventie hart- en vaatziekten
 Verlagen triglyceriden
 Verlaging bloeddruk
 Betere bloeddoorstroming en minder trombosevorming
 Verlagen kans op hartritmestoornissen
o Omega 6 vetzuren
 Bestanddeel van het celmembraan
 Speelt een rol in de cholesterolstofwisseling
 Vormt de basis voor prostaglandines
o Transvetzuren
 Verhoging risico op coronaire hartziekten
 Verhoging sterfte aan coronaire hartziekten
 Ongunstig effect op vetmetabolisme
o Cholesterol
 Verhoging risico op coronaire hartziekten
 Verhoging van de LDL
 Meer risico op ontwikkeling van diabetes type 2


3

,  Koolhydraten: primaire energiebron
o 1g= 4 kcal
o Glucose via bloed naar lichaamscellen
o Geoxideerd tot CO2 en H2O+ energie
o Koolhydraten zijn belangrijkste energieleverancier
o Te veel glucose in het bloed  glycogeen in spieren en lever
o Glycogeen maximaal  glucose omzetten naar vet
o Voedingsvezels
 Polymere koolhydraten met drie of meer enkelvoudige suikers die in de dunne darm
niet verteerd en niet opgenomen wordt
 Van nature voorkomen in levensmiddelen vb brood, groente en fruit
 Uit grondstoffen voor levensmiddelen zijn verkregen op basis van fysische,
chemische en enzymatische behandeling en waarvan gunstig fysiologisch effect in
aangetoond adh algemeen aanvaard onderzoek
 Bevordert de darmmobiliteit/peristaltiek
 Tragere maagontlediging  geleidelijke resorptie koolhydraten en trage vrijstelling
van glucose in bloed na de maaltijd
 Fermentatie in colon  korteketenvetzuren  pH daalt en peristaltiek stijgt,
beschermen tegen colonkanker
 Waterbindend vermogen
 Volume voedselbolus vergroot in maag  tragere maagontlediging 
verzadiging
 Volume faeces vergroot in colon  vlottere defecatie
 Daling serumcholesterolgehalte
o Alcohol
 Negatief effect op geestelijke gezondheid
 Negatief effect op sociaal functioneren
 Beschadigt de leverfunctie
 Hartfalen
 Hemorragische beroerte
 voorkamerfibrillatie
o Toegevoegde/ vrije suikers: toegevoegd en van nature aanwezig
 Toegevoegd  ingrediëntenlijst
 Van nature: honing, siroop, fruitsap en fruitsapconcentraten
 Glycemiepiek
 Visceraal vet en obesitas
 Tandcariës
 Craving: drang naar zoet
 Vocht
o Vocht- en elektrolytenbalans
o Vervoeren van voedingsstoffen en afvalproducten
o Hydratatie
o Thermoregulatie
o Behouden bloedvolume
o Oplosmiddel voor minerale, vitaminen, AZ
o Essentieel voor allerlei orgaanfuncties
o Regulatie van het elektrolytenevenwicht
 Weinig water opgenomen  osmotische druk in bloed stijgt  extracellulaire en
intracellulaire vocht daalt  dorstgevoel

4