SAMENVATTING:
WERKVELD & BELEID 1
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
GEESTELIJKE GEZONDHEISZORG
Ondersteuning voor mensen met psychische kwetsbaarheid
,1. Wat is geestelijke gezondheidszorg?
1.1. Definitie (volgens WHO: wereldgezondheidsorganisatie)
Gezondheid is een toestand van volkomen lichamelijk, psychisch & sociaal welbevinden
Geestelijke gezondheid is een toestand van welzijn waarin iemand:
- zijn eigen eigen capaciteiten kan realiseren
- de normle stress vh leven aankan
- productief & vruchtbaar kan werken
- kan bijdragen aan de gemeenschap
Geestelijke gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte
het gaat om welzijn, evenwicht & maatschappelijke participatie
Een goede samenleving moet deze ontwikkelingskansen waarborgen voor iedereen
1.2. Belangrijke begrippen
Psychiatrie: een medische discipline die zich richt op de studie, diagnose & behandeling van
psychiatrische stoornissen (bv. stemmings-, gedrags-, waarnemingsstoornissen)
Psychopathologie: de ‘ziekteleer vd geest’ = studie van afwijkend gedrag, mentale &
emotionele stoornissen
2 soorten classificatiesystemen (zijn er meer dan dit)
ICD (internationaal classification of diseases)
DSM (diagnostic and statistical manual of mental disorders)
ze bieden gestandaardiseerde criteria voor diagnose, maar blijven deels subjectief
1.3. Stigma
De psychische problemen blijven moeilijk bespreekbaar
mensen w vaak vereenzelvigd met hun stooris (hij is depressief ipv hij heeft een depressie)
de lichamelijke ziekten w meer geaccepteerd dan de psychische ziekten
1.4. Epidemiologie
¼ mensen krijgt ooit te maken met een psychische stoornis
slechts 6% vh gezondheidsbudget gaat nr GGZ -> grote kloof tss nood & middelen
Psychopathologie = afwijkend gedrag dat:
- lijden of beperkingen veroorzaakt
- negatieve invloed heeft op relaties, werk, ontspanning
- het is een duurzaam karakter, het is duurzaam aanwezig
- het is een levensprobleem
1.5. Toename van psychische problemen
Er lijkt een toename te zijn in de psychische problemen, maar dat komt vooral doordat er
meer openheid van kennis is -> mensen durven sneller hulp te zoeken (stap sneller zetten)
In onze westerse, individualistische samenleving leeft de mythe vd ‘maakbaarheid vd mens’
het is een onrealistische beeld vd samenleving waarin:
- we altijd gelukkig moeten zijn
- we een snelle, kant-en-klare oplossing moeten vinden
De sociale media versterkt dit beeld
hierdoor stijgt de druk & stress, wat de psychische kwetsbaarheid ook verhoogt
, hier speelt de farmaceutische industrie op in
1.6. Overconsumptie van psychofarmaca
België behoort tot de top in medicatiegebruik:
- +40% antidepressiva sinds 2004 (1 op 10 Belgen)
- +50% antipsychotica sinds 2014
- 72% vd voorschriften w gegeven door de huisarts
(in 5j tijd steeg het budget voor de terugbetalingen met 23%)
Oorzaken:
te lange wachtlijsten bij de psychologen
huisartsen gebruiken medicatie als snelle oplossing
Probleem:
de mens is te afhankelijk gekomen vd medicatie, terwijl therapie vaak duurzamer werkt
1.7. Zelfdoding
België heeft 1 vd hoogste suïcidecijfers in Europa
Vlaanderen: ong. 1.000 suïcides/jaar en ong. 10.000 pogingen
er is vooral een toename bij de ouderen (+80)
Hierdoor ontstaat een Vlaams Actieplan Suïcidepreventie:
- -20% tegen 2020 -> opgesteld in 2000
- -10% tegen 2030 -> opgesteld in 2020
Oorzaken:
Sociologisch: link met armoede & werkloosheid
Psychologisch: multifactorieel bepaald/ proces ipv toestand
Het belang van meer gemeenschapsgerichte zorg in thuiscontext met aandacht voor
vroegdetectie & vroeginterventie + aandacht voor psychisch leed bij partners, familie &
vrienden
1.8. KOPP & KOAP
KOPP: Kinderen van Ouders met een Psychische Problematiek
KOAP: Kinderen van Ouders met een Afhankelijkheidsproblematiek
1/10 kinderen groept op in zo’n gezin -> nt altijd zichtbaar voor de gewone mens
we zien dat dit een grote impact kan hebben op je eigen ontwikkeling
de verdeling:
- 1/3 heeft gn problemen
- 1/3 heeft tijdelijke problemen (psychische problemen van voorbijgaande aarde)
- 1/3 heeft langdurige problemen (psychische stoornis/problematiek)
De kinderen gaan hun eigen gevoelens/ verlangens & noden aan de kant schuiven
ze kunnen te weinig ‘kind zijn’ -> kan leiden tot een verhoogde kwetsbaarheid later
gevolgen voor hun latere leven
gevoelens die kunnen ontstaan: onmacht, woede, angst, schuld…
1.9. Psychiatrische problemen bij kinderen & jongeren
1/5 kinderen/ jongeren heeft een psychische stoornis/ problematiek
slechts 16-27% krijgt hiervoor gespecialiseerde hulp
dit komt omdat er een tekort is aan jeugdpsychiaters & opnameplaatsen
WHO-waarschuwing: overmatig gebruik van sociale media kan leiden tot:
, verslaving, agressie, aandachtsproblemen, seksuele ontremming, delinquent gedrag…
1.10. Migratie
Er is een hoge kwetsbaarheid door (tal van ervaringen):
- Traumtische migratie-ervaringen = het verleden
- Discriminatie, marginalisatie = de maatschappelijke positie
De toegankelijkheid van GGZ voorzieningen is vaak beperkt door:
- De taal- en cultuurbarrières (communicatie, culturele verschillen…)
- Andere ziektebelevingen (mantelzorg als norm -> w als dwingend ervaren)
Veel mensen zoeken gn externe hulp door de culturele taboes
er zijn heel veel verschillen tss culturen (ene biedt hulp aan, andere moet zelf voorzien)
2. Van ‘bezeten’ tot ‘patiënten’ die zorg nodig hebben
2.1. Prehistorie en Oudheid
Verklaring voor de psychische problemen => mensen zijn bezeten door boze geesten
dit ging men gaan behandelen via rituelen, bezweringen, uitdrijving, schedelboringen…
het psychisch lijden werd bovennatuurlijk geïnterpreteerd
Hippocrates (460-370 v.c.) = Griekse arts & grondlegger vd geneeskunde
hij zag ziekte als een natuurlijke verschijnsel, nt als een straf vd goden
hij ontwikkelde de theorie vd 4 lichaamssappen (humores):
Zwarte gal -> melancholisch (somber)
Gele gal -> cholerisch (prikkelbaar)
Bloed -> sanguinisch (vrolijk, energiek)
Slijm -> flegmatisch (kalm, traag)
een psychische stoornis ontstond door het onevenwicht tss deze sappen
Galenus van Pergamon (130-220 n.c.) = Romeinse arts die Hippocrates’ theorie uitwerkt
hij koppelde de lichaamssappen aan 4 persoonlijkheidstypen (temperamenten)
de eerste stap nr een meer wetenschappelijke & medische verklaring voor geestesziekten
2.2. Middeleeuwen (van 300-1600 N.C.)
De religie bepaalde in deze tijd het denken vd mensen
- Christelijke leer dominieert de visie op geestesziekte
- Psychisch lijden = beproeving of straf van God, of bezetenheid door de duivel
- Behandeling: gebed, bekering, biecht, en soms duiveluitdrijving
- Melancholie (depressie) = 1 vd slechtste gedachten of bekoringen
De maatschappelijke context in de middeleeuwen:
in agrarische dorpen w ‘zotten’ vaak nog getolereerd -> ze behoren bij het dorpsleven
door de verstedelijking nam de verdraagzaamheid af -> er ontstond meer uitsluiting
mensen met psychische problemen w afgezonderd vd gemeenschap -> hadden een
eigen plaats in de gesloten agrarische gemeenschap
De rol vd kerk & kloosters – invloed vd Rooms Katholieke Kerk:
- kloosterorders zoals de Broeders Alexianen, Zusters Maricolen & Broeders van Don
Bosco boden opvang & verzorging
- de zorg w gezien als een christelijke barmhartigheid -> christelijke leer is belangrijk
- de kerk had dus een zorgfunctie, maar het bleef sterk religieus geïnspireerd
DYMPHNA (patroonheilige van geesteszieken)
WERKVELD & BELEID 1
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
GEESTELIJKE GEZONDHEISZORG
Ondersteuning voor mensen met psychische kwetsbaarheid
,1. Wat is geestelijke gezondheidszorg?
1.1. Definitie (volgens WHO: wereldgezondheidsorganisatie)
Gezondheid is een toestand van volkomen lichamelijk, psychisch & sociaal welbevinden
Geestelijke gezondheid is een toestand van welzijn waarin iemand:
- zijn eigen eigen capaciteiten kan realiseren
- de normle stress vh leven aankan
- productief & vruchtbaar kan werken
- kan bijdragen aan de gemeenschap
Geestelijke gezondheid is meer dan de afwezigheid van ziekte
het gaat om welzijn, evenwicht & maatschappelijke participatie
Een goede samenleving moet deze ontwikkelingskansen waarborgen voor iedereen
1.2. Belangrijke begrippen
Psychiatrie: een medische discipline die zich richt op de studie, diagnose & behandeling van
psychiatrische stoornissen (bv. stemmings-, gedrags-, waarnemingsstoornissen)
Psychopathologie: de ‘ziekteleer vd geest’ = studie van afwijkend gedrag, mentale &
emotionele stoornissen
2 soorten classificatiesystemen (zijn er meer dan dit)
ICD (internationaal classification of diseases)
DSM (diagnostic and statistical manual of mental disorders)
ze bieden gestandaardiseerde criteria voor diagnose, maar blijven deels subjectief
1.3. Stigma
De psychische problemen blijven moeilijk bespreekbaar
mensen w vaak vereenzelvigd met hun stooris (hij is depressief ipv hij heeft een depressie)
de lichamelijke ziekten w meer geaccepteerd dan de psychische ziekten
1.4. Epidemiologie
¼ mensen krijgt ooit te maken met een psychische stoornis
slechts 6% vh gezondheidsbudget gaat nr GGZ -> grote kloof tss nood & middelen
Psychopathologie = afwijkend gedrag dat:
- lijden of beperkingen veroorzaakt
- negatieve invloed heeft op relaties, werk, ontspanning
- het is een duurzaam karakter, het is duurzaam aanwezig
- het is een levensprobleem
1.5. Toename van psychische problemen
Er lijkt een toename te zijn in de psychische problemen, maar dat komt vooral doordat er
meer openheid van kennis is -> mensen durven sneller hulp te zoeken (stap sneller zetten)
In onze westerse, individualistische samenleving leeft de mythe vd ‘maakbaarheid vd mens’
het is een onrealistische beeld vd samenleving waarin:
- we altijd gelukkig moeten zijn
- we een snelle, kant-en-klare oplossing moeten vinden
De sociale media versterkt dit beeld
hierdoor stijgt de druk & stress, wat de psychische kwetsbaarheid ook verhoogt
, hier speelt de farmaceutische industrie op in
1.6. Overconsumptie van psychofarmaca
België behoort tot de top in medicatiegebruik:
- +40% antidepressiva sinds 2004 (1 op 10 Belgen)
- +50% antipsychotica sinds 2014
- 72% vd voorschriften w gegeven door de huisarts
(in 5j tijd steeg het budget voor de terugbetalingen met 23%)
Oorzaken:
te lange wachtlijsten bij de psychologen
huisartsen gebruiken medicatie als snelle oplossing
Probleem:
de mens is te afhankelijk gekomen vd medicatie, terwijl therapie vaak duurzamer werkt
1.7. Zelfdoding
België heeft 1 vd hoogste suïcidecijfers in Europa
Vlaanderen: ong. 1.000 suïcides/jaar en ong. 10.000 pogingen
er is vooral een toename bij de ouderen (+80)
Hierdoor ontstaat een Vlaams Actieplan Suïcidepreventie:
- -20% tegen 2020 -> opgesteld in 2000
- -10% tegen 2030 -> opgesteld in 2020
Oorzaken:
Sociologisch: link met armoede & werkloosheid
Psychologisch: multifactorieel bepaald/ proces ipv toestand
Het belang van meer gemeenschapsgerichte zorg in thuiscontext met aandacht voor
vroegdetectie & vroeginterventie + aandacht voor psychisch leed bij partners, familie &
vrienden
1.8. KOPP & KOAP
KOPP: Kinderen van Ouders met een Psychische Problematiek
KOAP: Kinderen van Ouders met een Afhankelijkheidsproblematiek
1/10 kinderen groept op in zo’n gezin -> nt altijd zichtbaar voor de gewone mens
we zien dat dit een grote impact kan hebben op je eigen ontwikkeling
de verdeling:
- 1/3 heeft gn problemen
- 1/3 heeft tijdelijke problemen (psychische problemen van voorbijgaande aarde)
- 1/3 heeft langdurige problemen (psychische stoornis/problematiek)
De kinderen gaan hun eigen gevoelens/ verlangens & noden aan de kant schuiven
ze kunnen te weinig ‘kind zijn’ -> kan leiden tot een verhoogde kwetsbaarheid later
gevolgen voor hun latere leven
gevoelens die kunnen ontstaan: onmacht, woede, angst, schuld…
1.9. Psychiatrische problemen bij kinderen & jongeren
1/5 kinderen/ jongeren heeft een psychische stoornis/ problematiek
slechts 16-27% krijgt hiervoor gespecialiseerde hulp
dit komt omdat er een tekort is aan jeugdpsychiaters & opnameplaatsen
WHO-waarschuwing: overmatig gebruik van sociale media kan leiden tot:
, verslaving, agressie, aandachtsproblemen, seksuele ontremming, delinquent gedrag…
1.10. Migratie
Er is een hoge kwetsbaarheid door (tal van ervaringen):
- Traumtische migratie-ervaringen = het verleden
- Discriminatie, marginalisatie = de maatschappelijke positie
De toegankelijkheid van GGZ voorzieningen is vaak beperkt door:
- De taal- en cultuurbarrières (communicatie, culturele verschillen…)
- Andere ziektebelevingen (mantelzorg als norm -> w als dwingend ervaren)
Veel mensen zoeken gn externe hulp door de culturele taboes
er zijn heel veel verschillen tss culturen (ene biedt hulp aan, andere moet zelf voorzien)
2. Van ‘bezeten’ tot ‘patiënten’ die zorg nodig hebben
2.1. Prehistorie en Oudheid
Verklaring voor de psychische problemen => mensen zijn bezeten door boze geesten
dit ging men gaan behandelen via rituelen, bezweringen, uitdrijving, schedelboringen…
het psychisch lijden werd bovennatuurlijk geïnterpreteerd
Hippocrates (460-370 v.c.) = Griekse arts & grondlegger vd geneeskunde
hij zag ziekte als een natuurlijke verschijnsel, nt als een straf vd goden
hij ontwikkelde de theorie vd 4 lichaamssappen (humores):
Zwarte gal -> melancholisch (somber)
Gele gal -> cholerisch (prikkelbaar)
Bloed -> sanguinisch (vrolijk, energiek)
Slijm -> flegmatisch (kalm, traag)
een psychische stoornis ontstond door het onevenwicht tss deze sappen
Galenus van Pergamon (130-220 n.c.) = Romeinse arts die Hippocrates’ theorie uitwerkt
hij koppelde de lichaamssappen aan 4 persoonlijkheidstypen (temperamenten)
de eerste stap nr een meer wetenschappelijke & medische verklaring voor geestesziekten
2.2. Middeleeuwen (van 300-1600 N.C.)
De religie bepaalde in deze tijd het denken vd mensen
- Christelijke leer dominieert de visie op geestesziekte
- Psychisch lijden = beproeving of straf van God, of bezetenheid door de duivel
- Behandeling: gebed, bekering, biecht, en soms duiveluitdrijving
- Melancholie (depressie) = 1 vd slechtste gedachten of bekoringen
De maatschappelijke context in de middeleeuwen:
in agrarische dorpen w ‘zotten’ vaak nog getolereerd -> ze behoren bij het dorpsleven
door de verstedelijking nam de verdraagzaamheid af -> er ontstond meer uitsluiting
mensen met psychische problemen w afgezonderd vd gemeenschap -> hadden een
eigen plaats in de gesloten agrarische gemeenschap
De rol vd kerk & kloosters – invloed vd Rooms Katholieke Kerk:
- kloosterorders zoals de Broeders Alexianen, Zusters Maricolen & Broeders van Don
Bosco boden opvang & verzorging
- de zorg w gezien als een christelijke barmhartigheid -> christelijke leer is belangrijk
- de kerk had dus een zorgfunctie, maar het bleef sterk religieus geïnspireerd
DYMPHNA (patroonheilige van geesteszieken)
