SAMENVATTING
AGOGISCHE KADERS
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
,INLEIDING
Voorbeeld uit de sociaal werk praktijk:
- Organisatie (waar?): Wijkteam, nachtopvang, recht op vzw, vereniging waar armen
het woord nemen, sociale kruidenier, op stap, leerpunt…
- Wat & hoe?: Mensen begeleiden richting werk, opleiding, vrijetijdsactiviteiten,
langsgaan bij mensen, samen op stap gaan, individuele ondersteuning, praten en
luisteren, jongeren sterker maken, sociaal artistiek project, armoede bestrijden, samen
zijn, samen koken, materiaal herstellen, energie besparen, structuur bieden in het
leven van mensen, vrijwilligerswerk aanbieden…
- (voor) wie?: Volwassenen, jongeren, anderstalige nieuwkomers, moeilijke
thuissituaties, personen in armoede, (ex)drugsverslaafden, ouders…
Het gaat vooral over de manier van werken -> blijven we 1 op 1 gesprekken voeren?
à we gaan heel veel verschillende kaders zien waarin we kunnen werken
Uitwerking RECHT OP VZW: hierbij werken ze voor jongeren, maar het is opgericht door
mensen die in armoede leven -> zij gaan jongeren begeleiden, door de positieve dingen uit
het leven te halen -> belangrijk dat ze de jongeren leren assertief zijn, leren opkomen voor
hun mening, maar daarnaast organiseren ze ook activiteiten (nu zelfs een kortfilm gemaakt)
Er zijn verschillende manieren om deze elementen aan te leren, maar we beperken ons
à CONCLUSIE: elke situatie is uniek en elke jongere of volwassenen ook, we kunnen dus niet
iedereen op dezelfde manier gaan begeleiden, iedereen heeft hulp op maat nodig
SW is heel ruim, ongelooflijk veel methoden, afhankelijk van de invalshoek dat je kiest, van
de organisatie waarin je werkt, van de vraag van de betrokkene, of je met individuen,
groepen of op samenlevingsniveau werkt… kies je een bepaalde methodiek
à die keuze is doordacht, bewust en gefundeerd, het kiezen voor een bepaalde methodiek en
het goed uitvoeren van een methodiek – met de basishouding om in relatie te treden en het
kijken nr de ruimte waarin we werken - zit allemaal in deze leerlijn.
DEF. vh SW toont dat het sociaal werk zowel een academische discipline als een praktijk is
“Social work is a practice-based profession and an academic discipline that promotes social
change and development, social cohesion, and the empowerment and liberation of people.
Principles of social justice, human rights, collective responsibility and respect for diversities
are central to social work. Underpinned by theories of social work, social sciences, humanities
and indigenous knowledge, social work engages people and structures to address life
challenges and enhance wellbeing.” (IFSW, july 2014)
Binnen het bestek van dit OLOD/partim gaan we in op het sociaal werk als praktijk. Als we
kijken nr deze praktijk zien we dat dit een grote diversiteit van activiteiten bevat die
vorm geven aan de sociale orde en solidariteit in de samenleving en aan opvattingen over
democratie en burgerschap. De activiteiten binnen het SW geven vorm aan de individuele
ontplooiingsmogelijkheden als aan het samenleven, op vlak van individuele hulpverlening,
sociaal-cultureel werk, maatschappelijke dienstverlening & samenlevingsopbouw
,AGOGIEK EN AGOGISCHE HANDELEN
Wat is dit? Waar hebben we het over? Geschiedenis, begrippen, kenmerken & aandachtspunten
1. Wat is agogiek en agogische handelen?
1.1. Alles gaat om verandering beïnvloeden, initiëren, faciliteren, ondersteunen…
Agogiek & agogische handelen gaat over de verandering beïnvloeden, initiëren,
faciliteren, ondersteunen… -> het draait om het op gang brengen & begeleiden van
veranderingsprocessen bij mensen, groepen en in de samenleving
Mensen, groepen, de samenleving… veranderen voortdurend, soms door invloeden uit de
omgeving, soms omdat ze zelf verandering willen => 2 redenen:
- onder druk vd omgeving
- op eigen vraag
à elke verandering stelt eisen aan de betrokkenen & w door iedereen anders ervaren
Omdat verandering moeilijk kan zijn, is er soms nood aan ondersteuning of hulp
à het begeleiden van verandering (helpen veranderen) vormt de kern van agogisch werken
1.2. Op een professionele manier
Agogische hadelen gebeurt professioneel & is dus nt alledaags of toevallig
à het gaat om doelgerichte beïnvloeding, gebaseerd op kennis & inzicht uit agogiek &
andere wetenschappen -> dit handelen w uitgevoerd vanuit een agogisch beroep of
werkveld, waarbij de professional bewust & onderbouwd verandering begeleidt
1.3. Naar meer welzijn, een gewenste richting
Agogisch handelen richt zich op het vergroten van welzijn, zowel voor individuen als voor de
samenleving (streven nr een positieve, gewenste verandering)
Welzijn op individueel niveau: je goed voelen, kunnen functioneren, relaties hebben…
Welzijn op samenlevingsniveau: rechtvaardige, veilige samenleving, gelijke kansen…
1.4. Terminologie
Agogie = de overkoepelende verzamelnaam voor dit werk rond begeleiden van verandering
Agogisch werkveld = de verschillende werksoorten/ domeinen/sectoren voor agogisch werk
Agogische beroepen = de betreffende beroepen die verandering begeleiden
Agogen = de personen die de agogie bedrijven = de professionals
Agogiek = “de leer (theorie) vh doen veranderen van mensen en structuren in een
gewenste richting, vertrekkend vanuit de vraag ‘hoe, op welke manier, kan de agoog het
sociaal functioneren van mensen en structuren beïnvloeden?’”
Agogisch handelen
- het begeleiden/ondersteunen/faciliteren/initiëren van verandering bij mensen
of structuren
- het opvoeden, vormen, leiden, begeleiden van een sociaal gebeuren
- in een gewenste richting
1.5. Agogische handelen in het sociaal werk
Veranderingsprocessen begeleiden riching meer welzijn
à als agoog begeleid je veranderingen altijd met het doel welzijn te vergroten
, Je eigen visie of referentiekader over wat welzijn is, speelt daarbij (vaak onbewust) een rol in
hoe je handelt, kijkt of beslist
Wat is welzijn?
Welzijn bestaat uit verschillende samenhandelgende dimensies:
• Materieel menswaardig levenspeil à welvaart
• Lichamelijke gezondheid
• Persoonlijke harmonie
• Persoonsontplooiing
• Goede relaties met anderen
• Deelname aan de samenleving
• Zingeving aan het leven
Kort: welzijn betekent dat mensen voldoende middelen, gezondheid, verbondenheid, kansen
en betekenis ervaren in het leven = menswaardig leven kunnen leiden
De exacte invulling w ook beïnvloed door maatschappelijke, culturele en historische
context waarbinnen je werkt: à we zien dat er een grote evolutie aanwezig is
- bv. het schoonheidsideaal in prehistorie, tijd van Rubens & nu
- bv. huisvestingsproblemen (BE vs EU -> kwaliteitscriteria voor bewoonbaarheid)
1.6. Definitie van sociaal werk
Volgens defintie vh sociaal werk is het doel van agogisch handelen & SW het nastreven van:
• Sociale verandering & ontwikkeling
• Sociale cohesie
• Empowerment van mensen
• Bevrijding van mensen
Bij dit streven staan de volgende principes centraal:
n Sociale rechtvaardigheid
n Mensenrechten
Deze principes vormen de maatstaf om welzijn te beoordelen & zijn leidend in professioneel
handelen binnen het sociaal werk
2. Ontstaan & agogische opvattingen
Agogiek als wetenschap is ontstaan vanaf de 2e helft vd 20e eeuw
à de belangrijke ontwikkelingen waren:
- inzet van beroepskrachten ipv uitsluitend vrijwilligerswerk
- groeiende professionalisering en verwetenschappelijking via tijdschriften,
onderzoekscentra & opleidingen
- grote inhoudelijke differentiatie, met uiteenlopende uitdagingspunten & methoden
Hierdoor ontstond een veelhied aan agogische opvattingen & werkwijzen, passend bij
verschillende contexten & doelgroepen
Agogische benaderingen/ opvattingen
Vanaf de ontwikkeling van agogiek zijn er verschillende perspectieven ontstaan op agogische
handelen -> verschillende auteurs hebben deze perspectieven beschreven, elk op hun manier
P.Meurs (2019) maakte een overzicht & onderscheidde 3 belangrijke benaderingen die nog
steeds invloed hebben op hoe agogisch werken vndg w opgevat
AGOGISCHE KADERS
1e bachelor – sociaal werk – Layla De Moor
,INLEIDING
Voorbeeld uit de sociaal werk praktijk:
- Organisatie (waar?): Wijkteam, nachtopvang, recht op vzw, vereniging waar armen
het woord nemen, sociale kruidenier, op stap, leerpunt…
- Wat & hoe?: Mensen begeleiden richting werk, opleiding, vrijetijdsactiviteiten,
langsgaan bij mensen, samen op stap gaan, individuele ondersteuning, praten en
luisteren, jongeren sterker maken, sociaal artistiek project, armoede bestrijden, samen
zijn, samen koken, materiaal herstellen, energie besparen, structuur bieden in het
leven van mensen, vrijwilligerswerk aanbieden…
- (voor) wie?: Volwassenen, jongeren, anderstalige nieuwkomers, moeilijke
thuissituaties, personen in armoede, (ex)drugsverslaafden, ouders…
Het gaat vooral over de manier van werken -> blijven we 1 op 1 gesprekken voeren?
à we gaan heel veel verschillende kaders zien waarin we kunnen werken
Uitwerking RECHT OP VZW: hierbij werken ze voor jongeren, maar het is opgericht door
mensen die in armoede leven -> zij gaan jongeren begeleiden, door de positieve dingen uit
het leven te halen -> belangrijk dat ze de jongeren leren assertief zijn, leren opkomen voor
hun mening, maar daarnaast organiseren ze ook activiteiten (nu zelfs een kortfilm gemaakt)
Er zijn verschillende manieren om deze elementen aan te leren, maar we beperken ons
à CONCLUSIE: elke situatie is uniek en elke jongere of volwassenen ook, we kunnen dus niet
iedereen op dezelfde manier gaan begeleiden, iedereen heeft hulp op maat nodig
SW is heel ruim, ongelooflijk veel methoden, afhankelijk van de invalshoek dat je kiest, van
de organisatie waarin je werkt, van de vraag van de betrokkene, of je met individuen,
groepen of op samenlevingsniveau werkt… kies je een bepaalde methodiek
à die keuze is doordacht, bewust en gefundeerd, het kiezen voor een bepaalde methodiek en
het goed uitvoeren van een methodiek – met de basishouding om in relatie te treden en het
kijken nr de ruimte waarin we werken - zit allemaal in deze leerlijn.
DEF. vh SW toont dat het sociaal werk zowel een academische discipline als een praktijk is
“Social work is a practice-based profession and an academic discipline that promotes social
change and development, social cohesion, and the empowerment and liberation of people.
Principles of social justice, human rights, collective responsibility and respect for diversities
are central to social work. Underpinned by theories of social work, social sciences, humanities
and indigenous knowledge, social work engages people and structures to address life
challenges and enhance wellbeing.” (IFSW, july 2014)
Binnen het bestek van dit OLOD/partim gaan we in op het sociaal werk als praktijk. Als we
kijken nr deze praktijk zien we dat dit een grote diversiteit van activiteiten bevat die
vorm geven aan de sociale orde en solidariteit in de samenleving en aan opvattingen over
democratie en burgerschap. De activiteiten binnen het SW geven vorm aan de individuele
ontplooiingsmogelijkheden als aan het samenleven, op vlak van individuele hulpverlening,
sociaal-cultureel werk, maatschappelijke dienstverlening & samenlevingsopbouw
,AGOGIEK EN AGOGISCHE HANDELEN
Wat is dit? Waar hebben we het over? Geschiedenis, begrippen, kenmerken & aandachtspunten
1. Wat is agogiek en agogische handelen?
1.1. Alles gaat om verandering beïnvloeden, initiëren, faciliteren, ondersteunen…
Agogiek & agogische handelen gaat over de verandering beïnvloeden, initiëren,
faciliteren, ondersteunen… -> het draait om het op gang brengen & begeleiden van
veranderingsprocessen bij mensen, groepen en in de samenleving
Mensen, groepen, de samenleving… veranderen voortdurend, soms door invloeden uit de
omgeving, soms omdat ze zelf verandering willen => 2 redenen:
- onder druk vd omgeving
- op eigen vraag
à elke verandering stelt eisen aan de betrokkenen & w door iedereen anders ervaren
Omdat verandering moeilijk kan zijn, is er soms nood aan ondersteuning of hulp
à het begeleiden van verandering (helpen veranderen) vormt de kern van agogisch werken
1.2. Op een professionele manier
Agogische hadelen gebeurt professioneel & is dus nt alledaags of toevallig
à het gaat om doelgerichte beïnvloeding, gebaseerd op kennis & inzicht uit agogiek &
andere wetenschappen -> dit handelen w uitgevoerd vanuit een agogisch beroep of
werkveld, waarbij de professional bewust & onderbouwd verandering begeleidt
1.3. Naar meer welzijn, een gewenste richting
Agogisch handelen richt zich op het vergroten van welzijn, zowel voor individuen als voor de
samenleving (streven nr een positieve, gewenste verandering)
Welzijn op individueel niveau: je goed voelen, kunnen functioneren, relaties hebben…
Welzijn op samenlevingsniveau: rechtvaardige, veilige samenleving, gelijke kansen…
1.4. Terminologie
Agogie = de overkoepelende verzamelnaam voor dit werk rond begeleiden van verandering
Agogisch werkveld = de verschillende werksoorten/ domeinen/sectoren voor agogisch werk
Agogische beroepen = de betreffende beroepen die verandering begeleiden
Agogen = de personen die de agogie bedrijven = de professionals
Agogiek = “de leer (theorie) vh doen veranderen van mensen en structuren in een
gewenste richting, vertrekkend vanuit de vraag ‘hoe, op welke manier, kan de agoog het
sociaal functioneren van mensen en structuren beïnvloeden?’”
Agogisch handelen
- het begeleiden/ondersteunen/faciliteren/initiëren van verandering bij mensen
of structuren
- het opvoeden, vormen, leiden, begeleiden van een sociaal gebeuren
- in een gewenste richting
1.5. Agogische handelen in het sociaal werk
Veranderingsprocessen begeleiden riching meer welzijn
à als agoog begeleid je veranderingen altijd met het doel welzijn te vergroten
, Je eigen visie of referentiekader over wat welzijn is, speelt daarbij (vaak onbewust) een rol in
hoe je handelt, kijkt of beslist
Wat is welzijn?
Welzijn bestaat uit verschillende samenhandelgende dimensies:
• Materieel menswaardig levenspeil à welvaart
• Lichamelijke gezondheid
• Persoonlijke harmonie
• Persoonsontplooiing
• Goede relaties met anderen
• Deelname aan de samenleving
• Zingeving aan het leven
Kort: welzijn betekent dat mensen voldoende middelen, gezondheid, verbondenheid, kansen
en betekenis ervaren in het leven = menswaardig leven kunnen leiden
De exacte invulling w ook beïnvloed door maatschappelijke, culturele en historische
context waarbinnen je werkt: à we zien dat er een grote evolutie aanwezig is
- bv. het schoonheidsideaal in prehistorie, tijd van Rubens & nu
- bv. huisvestingsproblemen (BE vs EU -> kwaliteitscriteria voor bewoonbaarheid)
1.6. Definitie van sociaal werk
Volgens defintie vh sociaal werk is het doel van agogisch handelen & SW het nastreven van:
• Sociale verandering & ontwikkeling
• Sociale cohesie
• Empowerment van mensen
• Bevrijding van mensen
Bij dit streven staan de volgende principes centraal:
n Sociale rechtvaardigheid
n Mensenrechten
Deze principes vormen de maatstaf om welzijn te beoordelen & zijn leidend in professioneel
handelen binnen het sociaal werk
2. Ontstaan & agogische opvattingen
Agogiek als wetenschap is ontstaan vanaf de 2e helft vd 20e eeuw
à de belangrijke ontwikkelingen waren:
- inzet van beroepskrachten ipv uitsluitend vrijwilligerswerk
- groeiende professionalisering en verwetenschappelijking via tijdschriften,
onderzoekscentra & opleidingen
- grote inhoudelijke differentiatie, met uiteenlopende uitdagingspunten & methoden
Hierdoor ontstond een veelhied aan agogische opvattingen & werkwijzen, passend bij
verschillende contexten & doelgroepen
Agogische benaderingen/ opvattingen
Vanaf de ontwikkeling van agogiek zijn er verschillende perspectieven ontstaan op agogische
handelen -> verschillende auteurs hebben deze perspectieven beschreven, elk op hun manier
P.Meurs (2019) maakte een overzicht & onderscheidde 3 belangrijke benaderingen die nog
steeds invloed hebben op hoe agogisch werken vndg w opgevat
