ECONOMISCH RECHT
INHOUDSOPGAVE
EXAMEN ........................................................................................................................................................... 7
Overzicht van de materie .................................................................................................................................... 8
begrippen & bronnen ....................................................................................................................................... 9
inleiding: economisch recht-handelsrecht ........................................................................................................... 9
Begrippen ............................................................................................................................................................ 9
Situering ten aanzien van andere rechtstakken ................................................................................................ 12
Situering van het economisch recht ............................................................................................................... 12
Overzicht bronnen ............................................................................................................................................. 12
Internationale bronnen ..................................................................................................................................... 12
(1) Verdragen die regeling inhouden voor het internationale economisch ruilverkeer ................................ 13
(2) Verdragen die economische integratie nastreven ................................................................................... 16
(3) Verdragen die uniforme regelen bevatten voor bepaalde internationale verrichtingen ........................ 19
(4) Verdragen die verplichting bevatten eenvormige wet op te nemen in nationaal recht.......................... 20
(5) Internationale bepalingen die bevoegde rechter en toepasselijk recht vaststellen ................................ 20
Verhouding tot het nationale recht .............................................................................................................. 22
nationale bronnen ............................................................................................................................................. 24
Wetgevende macht ....................................................................................................................................... 24
Uitvoerende macht ....................................................................................................................................... 29
beleidsovereenkomsten ................................................................................................................................ 31
Actoren .......................................................................................................................................................... 33
handelaar .......................................................................................................................................................... 33
Natuurlijke persoon ...................................................................................................................................... 33
Vennootschap ............................................................................................................................................... 35
onderneming ..................................................................................................................................................... 36
europese ondernemingsbegrippen ............................................................................................................... 36
belgische ondernemingsbegrippen ............................................................................................................... 41
consument ......................................................................................................................................................... 46
online platformen .............................................................................................................................................. 48
Economisch grondslagenrecht: grondbeginselen ............................................................................................ 48
gelijkheidsbeginsel ............................................................................................................................................ 49
vrijheid van handel (vroeger)/ondernemen ...................................................................................................... 55
, Publiekrechtelijke strekking .......................................................................................................................... 56
Privaatrechtelijke strekking ........................................................................................................................... 57
belangenverhoudingen in ondernemingen : capita selecta ............................................................................ 62
Algemeen : het ondernemingsbelang ............................................................................................................... 62
Toepassing : de aanstelling van de voorlopig bewindvoerder .......................................................................... 63
Toebedeling van het ondernemingsvermogen .................................................................................................. 65
algemeen ....................................................................................................................................................... 65
Economische transacties ................................................................................................................................ 66
Hoofdelijkheid ................................................................................................................................................... 66
bewijs ................................................................................................................................................................ 66
bewijs in ondernemingszaken ....................................................................................................................... 66
boekhouding ................................................................................................................................................. 70
factuur ........................................................................................................................................................... 71
Aanvaarde of NIET geprotesteerde factuur .................................................................................................. 71
Bewijswaarde factuur ................................................................................................................................... 72
Laattijdige betaling ........................................................................................................................................... 76
algemeen ....................................................................................................................................................... 76
Betalingsachterstand bij handelstransacties................................................................................................. 77
minnelijke invordering van schulden van de consument .............................................................................. 84
Ondernemingsrechtbank (orb.) ......................................................................................................................... 88
Materiële bevoegdheid ................................................................................................................................. 89
Samenstelling : gemengd .............................................................................................................................. 90
Alternatieve geschillenbeslechting ............................................................................................................... 91
Onbeslagbaarheid van de privéwoning van de zelfstandige ondernemer ........................................................ 91
basisbeginselen Verrichten van een economische activiteit ........................................................................... 92
Starten van een economische activiteit ............................................................................................................ 92
Economische bekwaamheid .......................................................................................................................... 93
Vestigingsrecht .............................................................................................................................................. 96
Algemene verplichtingen bij start ................................................................................................................. 99
de handelszaak ............................................................................................................................................ 106
Handelscontracten ....................................................................................................................................... 109
inleiding : handelsdistributie ........................................................................................................................... 109
Handelsagentuur ............................................................................................................................................. 112
Juridisch kader handelsagentuur ................................................................................................................ 112
Definitie ....................................................................................................................................................... 112
Constitutieve elementen (5) : cumultatief .................................................................................................. 113
Overige kenmerken ..................................................................................................................................... 118
vormvereisten ............................................................................................................................................. 120
verbintenissen van de agent ....................................................................................................................... 121
verbintenissen van de principaal ................................................................................................................ 124
vergoeding van de agent ............................................................................................................................. 125
1
, einde van de handelsagentuurovereenkomst ............................................................................................ 132
Gevolgen van de beëindiging : .................................................................................................................... 135
Rechtspraak die meneer meebracht over agenturen: ................................................................................ 138
Commissie ....................................................................................................................................................... 139
juridisch kader ............................................................................................................................................. 139
definitie ....................................................................................................................................................... 140
kenmerken .................................................................................................................................................. 140
onderscheid met andere rechtsfiguren ...................................................................................................... 141
rechten en plichten van de commissionair ................................................................................................. 141
rechten en plichten van de committent ..................................................................................................... 143
einde ........................................................................................................................................................... 144
makelarij ......................................................................................................................................................... 145
juridisch kader ............................................................................................................................................. 145
definitie en kenmerken ............................................................................................................................... 145
privaatrechtelijke kwalificatie ..................................................................................................................... 146
verplichtingen van de makelaar .................................................................................................................. 147
verplichtingen van de opdrachtgever ......................................................................................................... 148
verkoopconcessie ............................................................................................................................................ 148
juridisch kader ............................................................................................................................................. 148
definitie ....................................................................................................................................................... 149
kenmerken .................................................................................................................................................. 150
juridische omkadering ................................................................................................................................. 151
Rechtspraak inzake concessies: .................................................................................................................. 155
Franchising ...................................................................................................................................................... 156
juridisch kader ............................................................................................................................................. 156
definitie ....................................................................................................................................................... 157
kenmerken .................................................................................................................................................. 158
bijzonder geval : franchise + verkoopconcessie = goederenfranchise ....................................................... 160
verplichtingen franchisegever ..................................................................................................................... 161
verplichtingen franchisenemer ................................................................................................................... 163
voorbeeldcasus handelscontracten ................................................................................................................. 164
Marktpraktijken en consumentenbescherming ............................................................................................ 166
inleiding ........................................................................................................................................................... 166
algemene definities ......................................................................................................................................... 169
Informatie aan consumenten : informatie van de markt ................................................................................ 171
algemene precontractuele informatieverplichting : art. VI.2 WER ............................................................. 171
prijsaanduiding ............................................................................................................................................ 173
reclame en vergelijkende reclame .............................................................................................................. 176
promoties inzake prijzen : prijspromoties ................................................................................................... 180
Oneerlijke praktijken : verboden praktijken .................................................................................................... 184
oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten .................................................................................... 185
oneerlijke marktpraktijken tussen ondernemingen .................................................................................... 191
ongevraagde communicatie ........................................................................................................................ 194
verkoop met verlies .................................................................................................................................... 196
2
, overeenkomsten met consumenten ................................................................................................................ 197
inleiding ....................................................................................................................................................... 197
algemene bepalingen .................................................................................................................................. 199
overeenkomsten op afstand (belangrijk thema) ......................................................................................... 201
buiten verkoopruimte gesloten overeenkomsten ...................................................................................... 211
onrechtmatige bedingen : B2C .................................................................................................................... 213
onrechtmatige bedingen : B2B.................................................................................................................... 215
examen ............................................................................................................................................................ 216
mededingingsrecht....................................................................................................................................... 218
belgisch mededingingsrecht ............................................................................................................................ 218
belgische mededingingsautoriteit (bma) ........................................................................................................ 220
Structuur belgische mededingingsautoriteit ............................................................................................... 220
Bevoegdheden Belgische Mededingingsautoriteit ..................................................................................... 222
Prioriteitenbeleid BMA ............................................................................................................................... 222
interessante zaken die BMA behandeld heeft voorbije jaren ...................................................................... 223
economische onafhankelijkheid ...................................................................................................................... 226
herkomst – situering – doelstelling ............................................................................................................. 226
toepassingsgebied ....................................................................................................................................... 227
3 toepassingsvoorwaarden ......................................................................................................................... 227
bevoegde instanties .................................................................................................................................... 229
sancties ....................................................................................................................................................... 229
selectie rechtspraak (tot nu toe) ................................................................................................................. 230
voorlopig besluit.......................................................................................................................................... 232
examen ........................................................................................................................................................ 237
Inleiding tot de intellectuele (eigendoms)rechten : IER ................................................................................ 237
wat ier-rechten zijn ......................................................................................................................................... 237
indeling van de IER : welke er zijn ................................................................................................................... 238
Kenmerken van de IER ..................................................................................................................................... 239
verschilpunten auteursrecht – industriële eigendomsrechten ........................................................................ 240
De bescherming van 1 creatie door meerdere IER .......................................................................................... 241
territorialiteit ................................................................................................................................................... 241
belangrijke verdragen ..................................................................................................................................... 243
4 algemene verdragen ................................................................................................................................ 244
europese aspecten (EU) van het recht van intellectuele eigendomsrechten ................................................... 247
het wetboek van economisch recht (wer) ....................................................................................................... 247
Auteursrechten (sensu stricto) ..................................................................................................................... 248
Inleiding ........................................................................................................................................................... 248
bronnen ........................................................................................................................................................... 248
nationaal ..................................................................................................................................................... 248
europees ..................................................................................................................................................... 248
3
, internationaal .............................................................................................................................................. 249
wat het auteursrecht beschermd .................................................................................................................... 249
wat een werk is ........................................................................................................................................... 250
vangnet ....................................................................................................................................................... 255
wie verkrijgt het auteursrecht ......................................................................................................................... 259
hoe verkrijgt men het auteursrecht ................................................................................................................. 262
welke rechten bezit een auteur ....................................................................................................................... 263
(1) vermogensrechten ................................................................................................................................. 264
(2) volgrecht ................................................................................................................................................ 300
(3) morele rechten ...................................................................................................................................... 300
auteursrechten als vermogensbestanddelen .................................................................................................. 303
auteurscontracten (niet belangrijk? vraag wat je moet kennen) ................................................................ 303
audiovisuele werken ................................................................................................................................... 304
Portretrecht ................................................................................................................................................ 305
naburige rechten .......................................................................................................................................... 306
inleiding ........................................................................................................................................................... 307
uitvoerende kunstenaar .................................................................................................................................. 308
Wie? ............................................................................................................................................................ 308
rechten ........................................................................................................................................................ 308
Producenten .................................................................................................................................................... 310
beschermingsvoorwaarden ......................................................................................................................... 310
rechten (beide categoriën).......................................................................................................................... 311
uitzonderingen en beperkingen .................................................................................................................. 311
omroeporganisaties ........................................................................................................................................ 312
wat?............................................................................................................................................................. 312
alleen vermogensrechten ........................................................................................................................... 312
persuitgevers ................................................................................................................................................... 313
online perspublicaties ................................................................................................................................. 313
uitzonderingen op alle naburige rechten ........................................................................................................ 315
gemeenschappelijke bepalingen voor het auteursrecht en de naburige rechten.......................................... 316
verhuur- en uitleenrecht .................................................................................................................................. 316
Software : auteursrecht/bescherming op computerprogrammas ................................................................. 317
inleiding ........................................................................................................................................................... 317
bronnen ........................................................................................................................................................... 317
beschermd voorwerp en beschermingsvoorwaarden ..................................................................................... 317
voorwerp : computerprogramma ............................................................................................................... 317
beschermingsvoorwaarde : originaliteit/oorspronkelijkheid ...................................................................... 318
rechten ............................................................................................................................................................ 319
uitzonderingen en beperkingen van de exclusieve vermogensrechten ........................................................... 321
4
, beschermingsduur ........................................................................................................................................... 323
Verhouding van de specifieke regels voor software t.o.v. de algemene auteursrechtelijke regels ................. 324
Sanctionering van inbreuken ........................................................................................................................... 324
Opensourcesoftware en freeware ................................................................................................................... 324
de juridische bescherming van Databanken ................................................................................................. 324
inleiding ........................................................................................................................................................... 324
bronnen ........................................................................................................................................................... 325
beschermingssysteem ..................................................................................................................................... 325
wat is een databank (zelfde bij beide systemen)............................................................................................. 325
het sui generis-recht (specifiek recht) voor databanken ................................................................................. 326
doel/reden .................................................................................................................................................. 326
het beschermde voorwerp (wat beschermd wordt) en voorwaarden ....................................................... 327
de beschermde personen : de rechthebbende ........................................................................................... 328
de toegekende rechten (2) .......................................................................................................................... 329
kenmerken van het sui-generis recht ......................................................................................................... 331
de beperkingen op het sui generis-recht .................................................................................................... 331
de uitzonderingen op het sui generis-recht ................................................................................................ 331
de rechten en plichten van de rechtmatige gebruikers .............................................................................. 332
de beschermingsduur.................................................................................................................................. 333
samenloop met andere intellectuele-eigendomsvoorwaarden/beschermingsregimes ............................. 333
overgangsbepalingen .................................................................................................................................. 334
de auteursrechtelijke bescherming van databanken ...................................................................................... 334
het beschermde voorwerp en de beschermingsvoorwaarden ................................................................... 334
de beschermde personen : rechthebbende ................................................................................................ 334
de toegekende rechten ............................................................................................................................... 334
uitzonderingen op de auteursrechten ........................................................................................................ 335
de toepassing van andere regels uit de Auteursrecht ................................................................................ 337
octrooirecht ................................................................................................................................................. 337
inleiding ........................................................................................................................................................... 337
het octrooibeleid in ondernemingen ............................................................................................................... 338
de beschermingsmogelijkheden (3) ................................................................................................................. 340
belangrijkste bronnen octrooirecht ................................................................................................................. 340
nationaal ..................................................................................................................................................... 340
europees ..................................................................................................................................................... 340
internationaal .............................................................................................................................................. 341
wat is een octrooi ............................................................................................................................................ 341
de beschermings/geldigheidsvoorwaarden (4) : cumulatief ........................................................................... 341
Farmaceutische producten .............................................................................................................................. 347
de verlening van een belgisch octrooi (formaliteiten) ..................................................................................... 347
de indiening van een octrooiaanvraag ........................................................................................................ 347
het recht van voorrang................................................................................................................................ 349
5
, het verslag van nieuwheidsonderzoek en de schriftelijke opinies .............................................................. 349
de verlening van het octrooi ....................................................................................................................... 350
het octrooiregister en publiciteit ................................................................................................................ 351
inzage in het octrooidossier ........................................................................................................................ 351
waarde ........................................................................................................................................................ 351
de rechthebbende : wie heeft de rechten op een octrooi ................................................................................ 351
zelfstandig uitvinder .................................................................................................................................... 351
werknemer .................................................................................................................................................. 352
andere regels............................................................................................................................................... 352
de rechten verbonden aan een octrooi : rechten van een octrooihouder ....................................................... 353
de uitzonderingen/beperkingen op de rechten van een octrooihouder .......................................................... 354
de plichten van een octrooihouder .................................................................................................................. 355
de beschermingsduur ...................................................................................................................................... 357
het octrooi en de octrooiaanvang als deel van het vermogen ........................................................................ 357
overdracht ................................................................................................................................................... 357
licentieverlening .......................................................................................................................................... 357
het einde van het octrooirecht : nietigheid, afstand en herroeping van het uitvindingsoctrooi ..................... 358
verval ........................................................................................................................................................... 358
de nietigheid van een octrooi ..................................................................................................................... 358
internationale aspecten van het octrooirecht ................................................................................................. 358
nationaal octrooi ......................................................................................................................................... 359
de internationale octrooiaanvraag : het verdrag tot samenwerking inzake octrooien = patent cooperation
treaty (pct) .................................................................................................................................................. 359
het europees octrooiverdrag (eov) ............................................................................................................. 360
het europees octrooi met eenheidswerking : eenheidsoctrooi .................................................................. 365
een praktijkgeval ............................................................................................................................................. 366
merkenrecht ................................................................................................................................................ 367
wetgeving ........................................................................................................................................................ 367
de mogelijke functies van een merk ................................................................................................................ 367
beschermingsmogelijkheden van een merk .................................................................................................... 367
de verschillende soorten merken ..................................................................................................................... 369
individuele merken ..................................................................................................................................... 369
collectieve merken en certificeringsmerken ............................................................................................... 370
beneluxmerk vs. uniemerk .......................................................................................................................... 371
de voorwaarden voor een geldig merk : beschermingsvoorwaarden ............................................................. 372
dus : cumulatieve voorwaarden .................................................................................................................. 373
toepassingsgevallen geuren ........................................................................................................................ 378
toepassing op geluiden ............................................................................................................................... 379
toepassing op kleuren of kleurencombinaties op zich ................................................................................ 380
driedimensionale merken : vormmerken ................................................................................................... 381
sommige vormen van waren kunnen geen merk uitmaken ....................................................................... 382
samengestelde merken ............................................................................................................................... 385
reclameslogans............................................................................................................................................ 385
6
, familienamen .............................................................................................................................................. 385
positiemerken ............................................................................................................................................. 385
beschrijvende merken ................................................................................................................................. 386
merk dat uitsluitend uit een geografische benaming bestaat .................................................................... 388
gebruikelijke tekens of benamingen ........................................................................................................... 388
bemerkingen bij het onderscheidend vermogen ........................................................................................ 389
voorbeelden ................................................................................................................................................ 390
toelaatbaarheid van het gekozen teken.......................................................................................................... 391
beschikbaarheid van het gekozen teken ......................................................................................................... 393
het verkrijgen van het recht op een merk (in de belenux) ............................................................................... 394
via een benelux aanvraag............................................................................................................................ 395
via een internationale aanvraag.................................................................................................................. 397
de geldigheidsduur en de vernieuwing van het recht op een merk ................................................................. 398
de gebruiksplicht van een merk ....................................................................................................................... 398
de (exclusieve) rechten/prerogatieven van de merkhouder ............................................................................ 400
Art. 2.20, lid 2, a BVIE .................................................................................................................................. 400
Art. 2.20, lid 2, b BVIE .................................................................................................................................. 402
Art. 2.20, lid 2, c BVIE : ................................................................................................................................ 407
Art. 2.20, lid 2, d BVIE .................................................................................................................................. 410
Diverse voorbeelden : ................................................................................................................................. 414
Niet-gebruik als verweer in een inbreukprocedure .................................................................................... 414
Enkele specifieke merkinbreuken ............................................................................................................... 414
Beperkingen op de exclusieve rechten ....................................................................................................... 415
communautaire uitputting .......................................................................................................................... 416
Wie verkrijgt het recht op een merk? ......................................................................................................... 417
Rechtsverwerking wegens gedogen ............................................................................................................ 417
Einde van het merkenrecht ......................................................................................................................... 417
EXAMEN
tip: op examen niet beginnen met casus, theorie is over het algemeen sneller te beantwoorden
Qua puntenverdeling wegen de theorie en de juist/onjuist ook zwaarder door.
Examen: 4 uur, alle onderdelen worden bevraagd
syllabus: achtergrondinformatie, alleen kennen wat tijdens het college wordt verteld
deel IR: 1/3, deel ER: 2/3
examen:
• Casussen (50%)
• 2 à 3 en betreffen steeds dezelfde materies
• Tijdens semester gaan we ook leren hoe we ze moeten oplossen, eerst casussen thuis
voorbereiden en dan op het einde van het semester in een werkcollege
7
, • 1 onverschuldigde betaling????
• 2 marktpraktijken en consumentenbescherming
• 3 handelscontracten
• Theorievragen (40%)
• Niet wet overschrijven
• Inzicht in de manier waarop bep regels worden toegepast, inzicht in een figuur
• Juist-onjuist (met korte motivering)(10%)
• In 2/3 lijnen motiveren wrm een stelling juist/onjuist is
• verschillende delen van de cursus worden bevraagd. LEER ALLES
• Gebruik wetgeving toegelaten
• Cfr Wetboekenreglement!
• Je mag naast de codex ook eigen geprinte wetgeving gebruiken op voorwaarde dat ze niet
geannoteerd is
OVERZICHT VAN DE MATERIE
• Situering van het economisch recht(miv) (RS)
• Bronnen (internationaal + nationaal)
• Actoren (onderneming en consument)
• Economisch grondslagenrecht (gelijkheidsbeginsel + vrijheid van handel)
• Verrichten van een economische activiteit (RS+DB)
• Starten van een economische activiteit (vb. KBO) (DB)
• Economische transacties (vb. hoofdelijkheid, bewijs, betalingsachterstand) (RS)
• Handelscontracten (DB)
• Handelsagentuurovereenkomsten
• Commissieovereenkomsten
• Concessieovereenkomsten
• Franchising
• Verzekeringsovereenkomsten
• Marktpraktijken en consumentenbescherming (RS)
• Informatie aan consumenten
8
, • Prijspromoties
• Oneerlijke praktijken
• Overeenkomsten tussen ondernemingen en consumenten
• Mededinging: gastcollege Mr. Jan Bocken
• Prijzenregulering (RS)
BEGRIPPEN & BRONNEN
INLEIDING: ECONOMISCH RECHT-HANDELSRECHT
• Economisch recht omvat het “oude” handelsrecht
• Handelsrecht is met ingang van 1 november 2018 opgeheven (Wet houdende hervorming van het
ondernemingsrecht)
• Handelsrecht was een regelgeving dat je kon terugvinden in het wetboek koophandel en
bevatte een geheel van regels die moesten gerespecteerd worden door handelaars
• Opheffing van het begrip “handelaar”
• Invoering van een nieuw algemeen begrip “onderneming”
• Moderner, ruimer begrip: onderneming
• => ondernemingsrecht/economisch recht
• Maar
• Transacties tot en met 31 oktober 2018 vallen nog onder het “oude” recht
• Heel wat regelen uit het “oude” handelsrecht werden behouden, maar worden nu
vastgeknoopt aan het begrip “onderneming”
• Kennis handelaarsbegrip noodzakelijk om modernisering via ondernemingsbegrip te
begrijpen
• Verschillende ondernemingsbegrippen naargelang…
• … de materie
• … het niveau (nationaal, internationaal,…)
• Deze bergippen overlappen vaak in belangrijke mate maar hebben toch cruciale verschillen
waardoor een entiteit niet altijd een onderneming is volgens alle regelingen
BEGRIPPEN
Onmogelijk economisch recht te definiëren : omvat WEL 2 categorieën van regelen
9
INHOUDSOPGAVE
EXAMEN ........................................................................................................................................................... 7
Overzicht van de materie .................................................................................................................................... 8
begrippen & bronnen ....................................................................................................................................... 9
inleiding: economisch recht-handelsrecht ........................................................................................................... 9
Begrippen ............................................................................................................................................................ 9
Situering ten aanzien van andere rechtstakken ................................................................................................ 12
Situering van het economisch recht ............................................................................................................... 12
Overzicht bronnen ............................................................................................................................................. 12
Internationale bronnen ..................................................................................................................................... 12
(1) Verdragen die regeling inhouden voor het internationale economisch ruilverkeer ................................ 13
(2) Verdragen die economische integratie nastreven ................................................................................... 16
(3) Verdragen die uniforme regelen bevatten voor bepaalde internationale verrichtingen ........................ 19
(4) Verdragen die verplichting bevatten eenvormige wet op te nemen in nationaal recht.......................... 20
(5) Internationale bepalingen die bevoegde rechter en toepasselijk recht vaststellen ................................ 20
Verhouding tot het nationale recht .............................................................................................................. 22
nationale bronnen ............................................................................................................................................. 24
Wetgevende macht ....................................................................................................................................... 24
Uitvoerende macht ....................................................................................................................................... 29
beleidsovereenkomsten ................................................................................................................................ 31
Actoren .......................................................................................................................................................... 33
handelaar .......................................................................................................................................................... 33
Natuurlijke persoon ...................................................................................................................................... 33
Vennootschap ............................................................................................................................................... 35
onderneming ..................................................................................................................................................... 36
europese ondernemingsbegrippen ............................................................................................................... 36
belgische ondernemingsbegrippen ............................................................................................................... 41
consument ......................................................................................................................................................... 46
online platformen .............................................................................................................................................. 48
Economisch grondslagenrecht: grondbeginselen ............................................................................................ 48
gelijkheidsbeginsel ............................................................................................................................................ 49
vrijheid van handel (vroeger)/ondernemen ...................................................................................................... 55
, Publiekrechtelijke strekking .......................................................................................................................... 56
Privaatrechtelijke strekking ........................................................................................................................... 57
belangenverhoudingen in ondernemingen : capita selecta ............................................................................ 62
Algemeen : het ondernemingsbelang ............................................................................................................... 62
Toepassing : de aanstelling van de voorlopig bewindvoerder .......................................................................... 63
Toebedeling van het ondernemingsvermogen .................................................................................................. 65
algemeen ....................................................................................................................................................... 65
Economische transacties ................................................................................................................................ 66
Hoofdelijkheid ................................................................................................................................................... 66
bewijs ................................................................................................................................................................ 66
bewijs in ondernemingszaken ....................................................................................................................... 66
boekhouding ................................................................................................................................................. 70
factuur ........................................................................................................................................................... 71
Aanvaarde of NIET geprotesteerde factuur .................................................................................................. 71
Bewijswaarde factuur ................................................................................................................................... 72
Laattijdige betaling ........................................................................................................................................... 76
algemeen ....................................................................................................................................................... 76
Betalingsachterstand bij handelstransacties................................................................................................. 77
minnelijke invordering van schulden van de consument .............................................................................. 84
Ondernemingsrechtbank (orb.) ......................................................................................................................... 88
Materiële bevoegdheid ................................................................................................................................. 89
Samenstelling : gemengd .............................................................................................................................. 90
Alternatieve geschillenbeslechting ............................................................................................................... 91
Onbeslagbaarheid van de privéwoning van de zelfstandige ondernemer ........................................................ 91
basisbeginselen Verrichten van een economische activiteit ........................................................................... 92
Starten van een economische activiteit ............................................................................................................ 92
Economische bekwaamheid .......................................................................................................................... 93
Vestigingsrecht .............................................................................................................................................. 96
Algemene verplichtingen bij start ................................................................................................................. 99
de handelszaak ............................................................................................................................................ 106
Handelscontracten ....................................................................................................................................... 109
inleiding : handelsdistributie ........................................................................................................................... 109
Handelsagentuur ............................................................................................................................................. 112
Juridisch kader handelsagentuur ................................................................................................................ 112
Definitie ....................................................................................................................................................... 112
Constitutieve elementen (5) : cumultatief .................................................................................................. 113
Overige kenmerken ..................................................................................................................................... 118
vormvereisten ............................................................................................................................................. 120
verbintenissen van de agent ....................................................................................................................... 121
verbintenissen van de principaal ................................................................................................................ 124
vergoeding van de agent ............................................................................................................................. 125
1
, einde van de handelsagentuurovereenkomst ............................................................................................ 132
Gevolgen van de beëindiging : .................................................................................................................... 135
Rechtspraak die meneer meebracht over agenturen: ................................................................................ 138
Commissie ....................................................................................................................................................... 139
juridisch kader ............................................................................................................................................. 139
definitie ....................................................................................................................................................... 140
kenmerken .................................................................................................................................................. 140
onderscheid met andere rechtsfiguren ...................................................................................................... 141
rechten en plichten van de commissionair ................................................................................................. 141
rechten en plichten van de committent ..................................................................................................... 143
einde ........................................................................................................................................................... 144
makelarij ......................................................................................................................................................... 145
juridisch kader ............................................................................................................................................. 145
definitie en kenmerken ............................................................................................................................... 145
privaatrechtelijke kwalificatie ..................................................................................................................... 146
verplichtingen van de makelaar .................................................................................................................. 147
verplichtingen van de opdrachtgever ......................................................................................................... 148
verkoopconcessie ............................................................................................................................................ 148
juridisch kader ............................................................................................................................................. 148
definitie ....................................................................................................................................................... 149
kenmerken .................................................................................................................................................. 150
juridische omkadering ................................................................................................................................. 151
Rechtspraak inzake concessies: .................................................................................................................. 155
Franchising ...................................................................................................................................................... 156
juridisch kader ............................................................................................................................................. 156
definitie ....................................................................................................................................................... 157
kenmerken .................................................................................................................................................. 158
bijzonder geval : franchise + verkoopconcessie = goederenfranchise ....................................................... 160
verplichtingen franchisegever ..................................................................................................................... 161
verplichtingen franchisenemer ................................................................................................................... 163
voorbeeldcasus handelscontracten ................................................................................................................. 164
Marktpraktijken en consumentenbescherming ............................................................................................ 166
inleiding ........................................................................................................................................................... 166
algemene definities ......................................................................................................................................... 169
Informatie aan consumenten : informatie van de markt ................................................................................ 171
algemene precontractuele informatieverplichting : art. VI.2 WER ............................................................. 171
prijsaanduiding ............................................................................................................................................ 173
reclame en vergelijkende reclame .............................................................................................................. 176
promoties inzake prijzen : prijspromoties ................................................................................................... 180
Oneerlijke praktijken : verboden praktijken .................................................................................................... 184
oneerlijke handelspraktijken jegens consumenten .................................................................................... 185
oneerlijke marktpraktijken tussen ondernemingen .................................................................................... 191
ongevraagde communicatie ........................................................................................................................ 194
verkoop met verlies .................................................................................................................................... 196
2
, overeenkomsten met consumenten ................................................................................................................ 197
inleiding ....................................................................................................................................................... 197
algemene bepalingen .................................................................................................................................. 199
overeenkomsten op afstand (belangrijk thema) ......................................................................................... 201
buiten verkoopruimte gesloten overeenkomsten ...................................................................................... 211
onrechtmatige bedingen : B2C .................................................................................................................... 213
onrechtmatige bedingen : B2B.................................................................................................................... 215
examen ............................................................................................................................................................ 216
mededingingsrecht....................................................................................................................................... 218
belgisch mededingingsrecht ............................................................................................................................ 218
belgische mededingingsautoriteit (bma) ........................................................................................................ 220
Structuur belgische mededingingsautoriteit ............................................................................................... 220
Bevoegdheden Belgische Mededingingsautoriteit ..................................................................................... 222
Prioriteitenbeleid BMA ............................................................................................................................... 222
interessante zaken die BMA behandeld heeft voorbije jaren ...................................................................... 223
economische onafhankelijkheid ...................................................................................................................... 226
herkomst – situering – doelstelling ............................................................................................................. 226
toepassingsgebied ....................................................................................................................................... 227
3 toepassingsvoorwaarden ......................................................................................................................... 227
bevoegde instanties .................................................................................................................................... 229
sancties ....................................................................................................................................................... 229
selectie rechtspraak (tot nu toe) ................................................................................................................. 230
voorlopig besluit.......................................................................................................................................... 232
examen ........................................................................................................................................................ 237
Inleiding tot de intellectuele (eigendoms)rechten : IER ................................................................................ 237
wat ier-rechten zijn ......................................................................................................................................... 237
indeling van de IER : welke er zijn ................................................................................................................... 238
Kenmerken van de IER ..................................................................................................................................... 239
verschilpunten auteursrecht – industriële eigendomsrechten ........................................................................ 240
De bescherming van 1 creatie door meerdere IER .......................................................................................... 241
territorialiteit ................................................................................................................................................... 241
belangrijke verdragen ..................................................................................................................................... 243
4 algemene verdragen ................................................................................................................................ 244
europese aspecten (EU) van het recht van intellectuele eigendomsrechten ................................................... 247
het wetboek van economisch recht (wer) ....................................................................................................... 247
Auteursrechten (sensu stricto) ..................................................................................................................... 248
Inleiding ........................................................................................................................................................... 248
bronnen ........................................................................................................................................................... 248
nationaal ..................................................................................................................................................... 248
europees ..................................................................................................................................................... 248
3
, internationaal .............................................................................................................................................. 249
wat het auteursrecht beschermd .................................................................................................................... 249
wat een werk is ........................................................................................................................................... 250
vangnet ....................................................................................................................................................... 255
wie verkrijgt het auteursrecht ......................................................................................................................... 259
hoe verkrijgt men het auteursrecht ................................................................................................................. 262
welke rechten bezit een auteur ....................................................................................................................... 263
(1) vermogensrechten ................................................................................................................................. 264
(2) volgrecht ................................................................................................................................................ 300
(3) morele rechten ...................................................................................................................................... 300
auteursrechten als vermogensbestanddelen .................................................................................................. 303
auteurscontracten (niet belangrijk? vraag wat je moet kennen) ................................................................ 303
audiovisuele werken ................................................................................................................................... 304
Portretrecht ................................................................................................................................................ 305
naburige rechten .......................................................................................................................................... 306
inleiding ........................................................................................................................................................... 307
uitvoerende kunstenaar .................................................................................................................................. 308
Wie? ............................................................................................................................................................ 308
rechten ........................................................................................................................................................ 308
Producenten .................................................................................................................................................... 310
beschermingsvoorwaarden ......................................................................................................................... 310
rechten (beide categoriën).......................................................................................................................... 311
uitzonderingen en beperkingen .................................................................................................................. 311
omroeporganisaties ........................................................................................................................................ 312
wat?............................................................................................................................................................. 312
alleen vermogensrechten ........................................................................................................................... 312
persuitgevers ................................................................................................................................................... 313
online perspublicaties ................................................................................................................................. 313
uitzonderingen op alle naburige rechten ........................................................................................................ 315
gemeenschappelijke bepalingen voor het auteursrecht en de naburige rechten.......................................... 316
verhuur- en uitleenrecht .................................................................................................................................. 316
Software : auteursrecht/bescherming op computerprogrammas ................................................................. 317
inleiding ........................................................................................................................................................... 317
bronnen ........................................................................................................................................................... 317
beschermd voorwerp en beschermingsvoorwaarden ..................................................................................... 317
voorwerp : computerprogramma ............................................................................................................... 317
beschermingsvoorwaarde : originaliteit/oorspronkelijkheid ...................................................................... 318
rechten ............................................................................................................................................................ 319
uitzonderingen en beperkingen van de exclusieve vermogensrechten ........................................................... 321
4
, beschermingsduur ........................................................................................................................................... 323
Verhouding van de specifieke regels voor software t.o.v. de algemene auteursrechtelijke regels ................. 324
Sanctionering van inbreuken ........................................................................................................................... 324
Opensourcesoftware en freeware ................................................................................................................... 324
de juridische bescherming van Databanken ................................................................................................. 324
inleiding ........................................................................................................................................................... 324
bronnen ........................................................................................................................................................... 325
beschermingssysteem ..................................................................................................................................... 325
wat is een databank (zelfde bij beide systemen)............................................................................................. 325
het sui generis-recht (specifiek recht) voor databanken ................................................................................. 326
doel/reden .................................................................................................................................................. 326
het beschermde voorwerp (wat beschermd wordt) en voorwaarden ....................................................... 327
de beschermde personen : de rechthebbende ........................................................................................... 328
de toegekende rechten (2) .......................................................................................................................... 329
kenmerken van het sui-generis recht ......................................................................................................... 331
de beperkingen op het sui generis-recht .................................................................................................... 331
de uitzonderingen op het sui generis-recht ................................................................................................ 331
de rechten en plichten van de rechtmatige gebruikers .............................................................................. 332
de beschermingsduur.................................................................................................................................. 333
samenloop met andere intellectuele-eigendomsvoorwaarden/beschermingsregimes ............................. 333
overgangsbepalingen .................................................................................................................................. 334
de auteursrechtelijke bescherming van databanken ...................................................................................... 334
het beschermde voorwerp en de beschermingsvoorwaarden ................................................................... 334
de beschermde personen : rechthebbende ................................................................................................ 334
de toegekende rechten ............................................................................................................................... 334
uitzonderingen op de auteursrechten ........................................................................................................ 335
de toepassing van andere regels uit de Auteursrecht ................................................................................ 337
octrooirecht ................................................................................................................................................. 337
inleiding ........................................................................................................................................................... 337
het octrooibeleid in ondernemingen ............................................................................................................... 338
de beschermingsmogelijkheden (3) ................................................................................................................. 340
belangrijkste bronnen octrooirecht ................................................................................................................. 340
nationaal ..................................................................................................................................................... 340
europees ..................................................................................................................................................... 340
internationaal .............................................................................................................................................. 341
wat is een octrooi ............................................................................................................................................ 341
de beschermings/geldigheidsvoorwaarden (4) : cumulatief ........................................................................... 341
Farmaceutische producten .............................................................................................................................. 347
de verlening van een belgisch octrooi (formaliteiten) ..................................................................................... 347
de indiening van een octrooiaanvraag ........................................................................................................ 347
het recht van voorrang................................................................................................................................ 349
5
, het verslag van nieuwheidsonderzoek en de schriftelijke opinies .............................................................. 349
de verlening van het octrooi ....................................................................................................................... 350
het octrooiregister en publiciteit ................................................................................................................ 351
inzage in het octrooidossier ........................................................................................................................ 351
waarde ........................................................................................................................................................ 351
de rechthebbende : wie heeft de rechten op een octrooi ................................................................................ 351
zelfstandig uitvinder .................................................................................................................................... 351
werknemer .................................................................................................................................................. 352
andere regels............................................................................................................................................... 352
de rechten verbonden aan een octrooi : rechten van een octrooihouder ....................................................... 353
de uitzonderingen/beperkingen op de rechten van een octrooihouder .......................................................... 354
de plichten van een octrooihouder .................................................................................................................. 355
de beschermingsduur ...................................................................................................................................... 357
het octrooi en de octrooiaanvang als deel van het vermogen ........................................................................ 357
overdracht ................................................................................................................................................... 357
licentieverlening .......................................................................................................................................... 357
het einde van het octrooirecht : nietigheid, afstand en herroeping van het uitvindingsoctrooi ..................... 358
verval ........................................................................................................................................................... 358
de nietigheid van een octrooi ..................................................................................................................... 358
internationale aspecten van het octrooirecht ................................................................................................. 358
nationaal octrooi ......................................................................................................................................... 359
de internationale octrooiaanvraag : het verdrag tot samenwerking inzake octrooien = patent cooperation
treaty (pct) .................................................................................................................................................. 359
het europees octrooiverdrag (eov) ............................................................................................................. 360
het europees octrooi met eenheidswerking : eenheidsoctrooi .................................................................. 365
een praktijkgeval ............................................................................................................................................. 366
merkenrecht ................................................................................................................................................ 367
wetgeving ........................................................................................................................................................ 367
de mogelijke functies van een merk ................................................................................................................ 367
beschermingsmogelijkheden van een merk .................................................................................................... 367
de verschillende soorten merken ..................................................................................................................... 369
individuele merken ..................................................................................................................................... 369
collectieve merken en certificeringsmerken ............................................................................................... 370
beneluxmerk vs. uniemerk .......................................................................................................................... 371
de voorwaarden voor een geldig merk : beschermingsvoorwaarden ............................................................. 372
dus : cumulatieve voorwaarden .................................................................................................................. 373
toepassingsgevallen geuren ........................................................................................................................ 378
toepassing op geluiden ............................................................................................................................... 379
toepassing op kleuren of kleurencombinaties op zich ................................................................................ 380
driedimensionale merken : vormmerken ................................................................................................... 381
sommige vormen van waren kunnen geen merk uitmaken ....................................................................... 382
samengestelde merken ............................................................................................................................... 385
reclameslogans............................................................................................................................................ 385
6
, familienamen .............................................................................................................................................. 385
positiemerken ............................................................................................................................................. 385
beschrijvende merken ................................................................................................................................. 386
merk dat uitsluitend uit een geografische benaming bestaat .................................................................... 388
gebruikelijke tekens of benamingen ........................................................................................................... 388
bemerkingen bij het onderscheidend vermogen ........................................................................................ 389
voorbeelden ................................................................................................................................................ 390
toelaatbaarheid van het gekozen teken.......................................................................................................... 391
beschikbaarheid van het gekozen teken ......................................................................................................... 393
het verkrijgen van het recht op een merk (in de belenux) ............................................................................... 394
via een benelux aanvraag............................................................................................................................ 395
via een internationale aanvraag.................................................................................................................. 397
de geldigheidsduur en de vernieuwing van het recht op een merk ................................................................. 398
de gebruiksplicht van een merk ....................................................................................................................... 398
de (exclusieve) rechten/prerogatieven van de merkhouder ............................................................................ 400
Art. 2.20, lid 2, a BVIE .................................................................................................................................. 400
Art. 2.20, lid 2, b BVIE .................................................................................................................................. 402
Art. 2.20, lid 2, c BVIE : ................................................................................................................................ 407
Art. 2.20, lid 2, d BVIE .................................................................................................................................. 410
Diverse voorbeelden : ................................................................................................................................. 414
Niet-gebruik als verweer in een inbreukprocedure .................................................................................... 414
Enkele specifieke merkinbreuken ............................................................................................................... 414
Beperkingen op de exclusieve rechten ....................................................................................................... 415
communautaire uitputting .......................................................................................................................... 416
Wie verkrijgt het recht op een merk? ......................................................................................................... 417
Rechtsverwerking wegens gedogen ............................................................................................................ 417
Einde van het merkenrecht ......................................................................................................................... 417
EXAMEN
tip: op examen niet beginnen met casus, theorie is over het algemeen sneller te beantwoorden
Qua puntenverdeling wegen de theorie en de juist/onjuist ook zwaarder door.
Examen: 4 uur, alle onderdelen worden bevraagd
syllabus: achtergrondinformatie, alleen kennen wat tijdens het college wordt verteld
deel IR: 1/3, deel ER: 2/3
examen:
• Casussen (50%)
• 2 à 3 en betreffen steeds dezelfde materies
• Tijdens semester gaan we ook leren hoe we ze moeten oplossen, eerst casussen thuis
voorbereiden en dan op het einde van het semester in een werkcollege
7
, • 1 onverschuldigde betaling????
• 2 marktpraktijken en consumentenbescherming
• 3 handelscontracten
• Theorievragen (40%)
• Niet wet overschrijven
• Inzicht in de manier waarop bep regels worden toegepast, inzicht in een figuur
• Juist-onjuist (met korte motivering)(10%)
• In 2/3 lijnen motiveren wrm een stelling juist/onjuist is
• verschillende delen van de cursus worden bevraagd. LEER ALLES
• Gebruik wetgeving toegelaten
• Cfr Wetboekenreglement!
• Je mag naast de codex ook eigen geprinte wetgeving gebruiken op voorwaarde dat ze niet
geannoteerd is
OVERZICHT VAN DE MATERIE
• Situering van het economisch recht(miv) (RS)
• Bronnen (internationaal + nationaal)
• Actoren (onderneming en consument)
• Economisch grondslagenrecht (gelijkheidsbeginsel + vrijheid van handel)
• Verrichten van een economische activiteit (RS+DB)
• Starten van een economische activiteit (vb. KBO) (DB)
• Economische transacties (vb. hoofdelijkheid, bewijs, betalingsachterstand) (RS)
• Handelscontracten (DB)
• Handelsagentuurovereenkomsten
• Commissieovereenkomsten
• Concessieovereenkomsten
• Franchising
• Verzekeringsovereenkomsten
• Marktpraktijken en consumentenbescherming (RS)
• Informatie aan consumenten
8
, • Prijspromoties
• Oneerlijke praktijken
• Overeenkomsten tussen ondernemingen en consumenten
• Mededinging: gastcollege Mr. Jan Bocken
• Prijzenregulering (RS)
BEGRIPPEN & BRONNEN
INLEIDING: ECONOMISCH RECHT-HANDELSRECHT
• Economisch recht omvat het “oude” handelsrecht
• Handelsrecht is met ingang van 1 november 2018 opgeheven (Wet houdende hervorming van het
ondernemingsrecht)
• Handelsrecht was een regelgeving dat je kon terugvinden in het wetboek koophandel en
bevatte een geheel van regels die moesten gerespecteerd worden door handelaars
• Opheffing van het begrip “handelaar”
• Invoering van een nieuw algemeen begrip “onderneming”
• Moderner, ruimer begrip: onderneming
• => ondernemingsrecht/economisch recht
• Maar
• Transacties tot en met 31 oktober 2018 vallen nog onder het “oude” recht
• Heel wat regelen uit het “oude” handelsrecht werden behouden, maar worden nu
vastgeknoopt aan het begrip “onderneming”
• Kennis handelaarsbegrip noodzakelijk om modernisering via ondernemingsbegrip te
begrijpen
• Verschillende ondernemingsbegrippen naargelang…
• … de materie
• … het niveau (nationaal, internationaal,…)
• Deze bergippen overlappen vaak in belangrijke mate maar hebben toch cruciale verschillen
waardoor een entiteit niet altijd een onderneming is volgens alle regelingen
BEGRIPPEN
Onmogelijk economisch recht te definiëren : omvat WEL 2 categorieën van regelen
9
