Mediageschiedenis:
Intro:
Alleen alles uit de les!!
Leni Riefenstahl:
o Volgens haar is propaganda kunst.
o Ontkende haar rol in het nazi regime.
Niveaus om foto’s te analyseren:
o Foto:
wat zie je, hoe wordt het afgebeeld, welke elementen, digitale foto?
Waar speelt het zich af? Personen naam?
o Context van het afgebeelde.
In welke context is de foto genomen?
Wat moeten we weten om de foto goed te interpreteren?
o Productiecontext.
Wie heeft de foto genomen?
Wie heeft ervoor betaald?
Is het dus clickbait of is er een neutraal opzet?
o Reproductiecontext.
Moet je kunnen invullen bij een echte iconische foto.
o Receptiecontext.
Hoe reageerde het publiek? Instellingen? Naties?
Is de foto ooit gecensureerd? Gemanipuleerd?
Bronnen:
o Bronnen maken via APPA.
o Kan je ook vragen aan chatgpt om te helpen als je vermelding klopt, maar pas op.
1
, Mediageschiedenis:
Hoofdstuk 1: mediageschiedenis, geschiedenis en media, mediahistoriografie
1. Inleiding:
Mediahistoriografie:
o = de discipline en praktijk van mediageschiedschrijving.
2. Waarom mediageschiedenis?:
Waarom mediageschiedenis?
o Om het beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en nu.
o Om te kijken naar de rol van media in geschiedenis.
o Om te kijken naar geschiedenis via/ in media.
Valkuilen van mediahistoriografie?
o Te grote klemtoon op feitelijkheden.
o Klemtoon op individuen, ‘great men’
o Rechtlijnigheid, doelmatigheid/gerichtheid
o Eurocentrische blik op de geschiedenis.
Is ons beeld van de geschiedenis ‘de’ geschiedenis?
o Nee, wij zien vaak de geschiedenis vanuit een eurocentrisch perspectief.
o Zo negeren wij veel uitvindingen of voorgangers uit het Oosten.
Vanaf wanneer sociale media?
o Vanaf ongeveer 2000 kwam dit op.
Mediacentrisme:
o = de opvatting dat media een grote, doorslaggevende invloed hebben op hoe mensen
denken, voelen en zich gedragen.
o = De media staan centraal en sturen als het ware de samenleving.
2
, o Ervanuit gaan dat alles rond media draait.
Mediarelativisme:
o Hierbij wordt gedacht dat media minder invloed hebben dan vaak wordt aangenomen.
o Gaat ervan uit dat mensen zelf actief en kritisch zijn, en zich niet zomaar laten beïnvloeden.
Media als sterke historische machines:
o = er is een voortdurende aanwezigheid van flarden van het verleden, niet alleen in die
mediaproducten waarin het verleden expliciet aan bod komt zoals in historische
documentaires of het nieuws.
Ook in minder expliciet historisch georiënteerde artikels, programma’s, … komt het
verleden aan bod.
Hoe komt het verleden aan bod op impliciete wijze?
o Het komt ook aan bod via impliciete verwijzingen of historische analogieën of via
‘testimonies’ of getuigenissen aan de hand van interviews of quotes.
Case Trump en Hitler:
o ( case staat in de cursus maar moet je niet in detail kennen)
o In zijn eerste run werd Trump vaak vergeleken met Hitler, vooral in de media ging men hierin
mee.
o Media hebben dus groot belang in hoe mensen feiten en de geschiedenis gaan percipiëren.
3. Geschiedenis, media en mediageschiedenis:
Het veld van de media/communicatiegeschiedenis:
o = een sterk ontwikkeld domein van onderzoek rond diverse aspecten uit het verleden van
media en communicatie.
o Dit veld is ook veel ouder dan de communicatiewetenschappen.
Verschil verleden en de geschiedenis:
o Verleden is wat er vroeger is gebeurd.
o Geschiedenis is wat wij over het verleden weten, de studie van het verleden.
= onze interpretatie.
Geschiedschrijving:
o = historiografie.
o = de studie van het verleden.
o = een wetenschap.
Voorbeelden van geschiedschrijving onderzoeken:
o Onderzoek naar beleidsprocessen binnen en rond de Vlaamse publieke omroep aan de hand
van beleidsdocumenten, interviews, …
o Onderzoek naar ontwikkeling van tv-programmering aan de hand van
programmaoverzichten, interviews, …
Resultaat van de geschiedschrijving:
o Narratieven over het verleden.
o Er zijn dus verschillende mogelijkheden.
Ontwikkeling van de mediageschiedenis?
o Het ontwikkelde zich als een multidisciplinaire discipline.
3
,Kernprobleem van de theorie van de geschiedenis volgens Chris Lorenz:
o = het vraagstuk van de relaties tussen historische feiten en interpretatie.
o Het vastleggen van historische feiten kan volgens hem gezien worden als ‘de harde
onvergankelijke kern van de geschiedbeoefening omdat deze feiten noodgedwongen door de
historici geïnterpreteerd worden.
Basismodel van (media)geschiedenis, geschiedschrijving volgens Chris Lorenz:
3 fases van het interpretatieprobleem volgens Lorenz:
o Ten eerste is er het probleem van hoe het verleden of het historische gebeuren zich vertaalt
in bronnen.
o Ten tweeede dient de historicus die bronnen te interpreteren.
o Ten derde worden deze broninterpretaties geordend, aan elkaar verbonden en opnieuw in
de vorm van ee verhaal geïnterpreteerd.
Belangrijke vraag hierbij?
o = In welke mate een historische verhaal of narratief aansluit bij, of afwijkt van het historische
gebeuren?
Kaderstuk: de Vlaamse publieke omroep: verleden, geschiedenis en narratief:
Geschiedenis van de Vlaamse publieke omroep:
o Gaat terug tot 1930 toen het NIR werd opgericht.
Onderzoeksobject van studies over deze geschiedenis:
o = het verleden van het NIR en zijn opvolgers.
De meeste onderzoekers onderzochten dit maar maakten wel zeer verschillende
keuzen en interpretaties op basis hiervan.
Probleem van de beschikbaarheid vna mediabronnen:
o Heel wat mediaproducten zijn bijzonder broos, moeilijk te vinden of soms zelfs spoorloos
verdwenen.
o Dit hangt ook samen met de technische en financiële problemen met betrekking tot de
bewaring van mediaproducten.
4
, 4. Geschiedenis van mediahistoriografie:
4.1 Voorlopers:
Ontwikkeling van mediahistoriografie:
o Mediahistoriografie als onderdeel van de communicatiewetenschappen kwam vooral na
WO1 tot ontwikkeling.
o MAAR toch zijn de eerste sporen ervan veel ouder.
Met wat hangt de groei van mediageschiedenis samen?
o De groei van MG hangt samen met de ontwikkeling van nieuwe media- en
communicatietechnologieën tijdens de tweede helfst van de 19 e eeuw.
Zeitungswissenschaften:
o = de sterke ontwikkeling van de studie naar de pers in de Duitstalige wereld vooral rond
WO1.
Samenvatting voorlopers van mediahistoriografie:
o 19e eeuw: sociale wetenschappen, rol van kranten.
o Begin 20ste eeuw: Zeitungswissenschaft.
o WO1- propaganda, massa(media)-oorlog WO2.
Grootschalige opkomst propaganda en media.
Ook propaganda via radio, krant, …
o Koude Oorlog.
Belangrijke thema’s:
o Media als vierde macht.
o Propaganda.
o Censuur.
4.2 Klassieke benadering:
Waar groeide mediageschiedenis?
o Het groeide in vele landen in de schoot van opleidingen geschiedenis.
o Dit was ook het geval in België, waar Theo Luykx (1913-1977) de fundamenten legde.
Theo Luykx:
o Legde de fundamenten net enkel van mediageschiedenis, maar van de gehele
communicatiewetenschappen.
o Historicus aan Ugent.
o Schreef ‘evolutie van de communicatiemedia’ en geldt vandaag ngo als een standaardwerk.
Evolutie van de communicatiemedia:
o = standaardwerk van Luykx.
o We kunnen het beschouwen als een historiografisch werk met een klassieke benadering van
mediageschiedenis.
Belangrijke tendensen in het boek:
o Ruimte: nationale geschiedenis - eurocentrisme
5
, Grote landen, België
o Tijd: mijlpalen, grote tijdvakken
Start boekdrukkunst, …, WO1, WO2,
o Media
Klassieke (pre-convergentie) media
o ‘Determinerende’ factoren
Technologie, politiek, economie
o ‘Objectiviteit’, feitelijkheid
o Descriptief
Minder klemtoon op analyse via minder ruime maatschappelijke contextualisering.
4.3 Mediahistoriografie van vandaag:
4.3.1 Vernieuwde aandacht voor mediageschiedenis:
Convergentie in de media:
o = dat verschillende media en technologieën naar elkaar toegroeien en samenkomen.
Interactiviteit in de media:
o Betekent dat gebruikers actief kunnen reageren en meedoen via media.
o De gebruiker kan terugpraten en meedoen.
Cross-medialiteit:
o Betekent dat één boodschap of verhaal via meerdere media tegelijk wordt verspreid.
o = Eén boodschap via verschillende media.
Mediahistoriografie van vandaag:
o Nieuw veld.
o Nieuwe vragen.
o Nieuwe methoden en beanderingen.
o Tijdschriften, handboeken, …
o Ook veel groeiende aandacht voor het vak.
Waarom plots groeiende aandacht?
o Razendsnellen ontwikkeling van de mediatechnologieën.
Deze roepen vragen op over het verdwijnen of de substitutie van media.
o Rol van media op vlak van breukervaringen en historisch besef.
Centrale functie van media bij 9/11.
Bv. shock van journalist bij aanslagen.
o Doordat we nu ook gewoon weg veel meer kunnen met media.
4.3.2 Nieuwe onderzoeksmogelijkheden:
Met wat hangt de recente bloei van mediageschiedenis nog samen?
o Het hangt ook samen met nieuwe onderzoeksmogelijkheden, voornamelijk digitale.
o De (media)historicus heeft veel meer ‘tools’ om op alle niveaus onderzoek te doen.
Digital turn of digital humanities:
6
, o = het gebruik van digitale tools en skills voor onderzoek binnen de humane of
geesteswetenschappen.
Hoe vertaalt deze digital turn zich? Op welke niveaus?
Dataverzameling:
o De mogelijkheid om grote hoeveelheden data ter beschikking te hebben, te verzamelen of
op te slaan.
o = big data.
Data-analyse:
o Via tools zoals OCR (optical character recognition) kunnen grote hoeveelheden ingescande
krantenartikels snel worden gelezen of of doorlopen, of grote datasets kunnen worden
geëxtraheerd uit online data platforms.
Data-interpretatie en visualisatie:
o Aan de hand van nieuwe ‘mapping techniques’ kunnen data handiger en inzichtelijker
gevisualiseerd worden.
4.3.3 Diversificatie in ruimte, tijd, fasen, media, factoren of dimensies:
Soorten narratieven? Op basis van …
o Ruimte.
o Tijd.
o Fasen.
o Media.
o Factoren.
o Perspectieven.
RUIMTE:
Ruimte vroeger?
o = de tijd dat mediahistorische werken vooral focusten op één bepaalde natie, maar dat is
nu voorbij.
Ruimte nu?
o In de plaats kwamen een verscheidenheid aan studies, die focussen op een variëteit aan
ruimtes.
Soorten studies nu?
o Nationaal maar ook lokaal, regionaal, stedelijk.
o Zo zijn er studies die focussen op één enkele plek.
Een plek bv. cinema.
Filmvertoningen in de Antwerpse zoo tussen 1915 en 1936?
o = voorbeeld van een studie die focust op één plek.
o = cine zoologie.
o Midden in WO1 opende de ZOO van Antwerpen een bioscoopzaal, de zoo zette deze
filmvertoningen op als reactie op de enorme daling van bezoekers en inkomsten door de
7
Intro:
Alleen alles uit de les!!
Leni Riefenstahl:
o Volgens haar is propaganda kunst.
o Ontkende haar rol in het nazi regime.
Niveaus om foto’s te analyseren:
o Foto:
wat zie je, hoe wordt het afgebeeld, welke elementen, digitale foto?
Waar speelt het zich af? Personen naam?
o Context van het afgebeelde.
In welke context is de foto genomen?
Wat moeten we weten om de foto goed te interpreteren?
o Productiecontext.
Wie heeft de foto genomen?
Wie heeft ervoor betaald?
Is het dus clickbait of is er een neutraal opzet?
o Reproductiecontext.
Moet je kunnen invullen bij een echte iconische foto.
o Receptiecontext.
Hoe reageerde het publiek? Instellingen? Naties?
Is de foto ooit gecensureerd? Gemanipuleerd?
Bronnen:
o Bronnen maken via APPA.
o Kan je ook vragen aan chatgpt om te helpen als je vermelding klopt, maar pas op.
1
, Mediageschiedenis:
Hoofdstuk 1: mediageschiedenis, geschiedenis en media, mediahistoriografie
1. Inleiding:
Mediahistoriografie:
o = de discipline en praktijk van mediageschiedschrijving.
2. Waarom mediageschiedenis?:
Waarom mediageschiedenis?
o Om het beter begrijpen van de ontwikkeling van media vroeger en nu.
o Om te kijken naar de rol van media in geschiedenis.
o Om te kijken naar geschiedenis via/ in media.
Valkuilen van mediahistoriografie?
o Te grote klemtoon op feitelijkheden.
o Klemtoon op individuen, ‘great men’
o Rechtlijnigheid, doelmatigheid/gerichtheid
o Eurocentrische blik op de geschiedenis.
Is ons beeld van de geschiedenis ‘de’ geschiedenis?
o Nee, wij zien vaak de geschiedenis vanuit een eurocentrisch perspectief.
o Zo negeren wij veel uitvindingen of voorgangers uit het Oosten.
Vanaf wanneer sociale media?
o Vanaf ongeveer 2000 kwam dit op.
Mediacentrisme:
o = de opvatting dat media een grote, doorslaggevende invloed hebben op hoe mensen
denken, voelen en zich gedragen.
o = De media staan centraal en sturen als het ware de samenleving.
2
, o Ervanuit gaan dat alles rond media draait.
Mediarelativisme:
o Hierbij wordt gedacht dat media minder invloed hebben dan vaak wordt aangenomen.
o Gaat ervan uit dat mensen zelf actief en kritisch zijn, en zich niet zomaar laten beïnvloeden.
Media als sterke historische machines:
o = er is een voortdurende aanwezigheid van flarden van het verleden, niet alleen in die
mediaproducten waarin het verleden expliciet aan bod komt zoals in historische
documentaires of het nieuws.
Ook in minder expliciet historisch georiënteerde artikels, programma’s, … komt het
verleden aan bod.
Hoe komt het verleden aan bod op impliciete wijze?
o Het komt ook aan bod via impliciete verwijzingen of historische analogieën of via
‘testimonies’ of getuigenissen aan de hand van interviews of quotes.
Case Trump en Hitler:
o ( case staat in de cursus maar moet je niet in detail kennen)
o In zijn eerste run werd Trump vaak vergeleken met Hitler, vooral in de media ging men hierin
mee.
o Media hebben dus groot belang in hoe mensen feiten en de geschiedenis gaan percipiëren.
3. Geschiedenis, media en mediageschiedenis:
Het veld van de media/communicatiegeschiedenis:
o = een sterk ontwikkeld domein van onderzoek rond diverse aspecten uit het verleden van
media en communicatie.
o Dit veld is ook veel ouder dan de communicatiewetenschappen.
Verschil verleden en de geschiedenis:
o Verleden is wat er vroeger is gebeurd.
o Geschiedenis is wat wij over het verleden weten, de studie van het verleden.
= onze interpretatie.
Geschiedschrijving:
o = historiografie.
o = de studie van het verleden.
o = een wetenschap.
Voorbeelden van geschiedschrijving onderzoeken:
o Onderzoek naar beleidsprocessen binnen en rond de Vlaamse publieke omroep aan de hand
van beleidsdocumenten, interviews, …
o Onderzoek naar ontwikkeling van tv-programmering aan de hand van
programmaoverzichten, interviews, …
Resultaat van de geschiedschrijving:
o Narratieven over het verleden.
o Er zijn dus verschillende mogelijkheden.
Ontwikkeling van de mediageschiedenis?
o Het ontwikkelde zich als een multidisciplinaire discipline.
3
,Kernprobleem van de theorie van de geschiedenis volgens Chris Lorenz:
o = het vraagstuk van de relaties tussen historische feiten en interpretatie.
o Het vastleggen van historische feiten kan volgens hem gezien worden als ‘de harde
onvergankelijke kern van de geschiedbeoefening omdat deze feiten noodgedwongen door de
historici geïnterpreteerd worden.
Basismodel van (media)geschiedenis, geschiedschrijving volgens Chris Lorenz:
3 fases van het interpretatieprobleem volgens Lorenz:
o Ten eerste is er het probleem van hoe het verleden of het historische gebeuren zich vertaalt
in bronnen.
o Ten tweeede dient de historicus die bronnen te interpreteren.
o Ten derde worden deze broninterpretaties geordend, aan elkaar verbonden en opnieuw in
de vorm van ee verhaal geïnterpreteerd.
Belangrijke vraag hierbij?
o = In welke mate een historische verhaal of narratief aansluit bij, of afwijkt van het historische
gebeuren?
Kaderstuk: de Vlaamse publieke omroep: verleden, geschiedenis en narratief:
Geschiedenis van de Vlaamse publieke omroep:
o Gaat terug tot 1930 toen het NIR werd opgericht.
Onderzoeksobject van studies over deze geschiedenis:
o = het verleden van het NIR en zijn opvolgers.
De meeste onderzoekers onderzochten dit maar maakten wel zeer verschillende
keuzen en interpretaties op basis hiervan.
Probleem van de beschikbaarheid vna mediabronnen:
o Heel wat mediaproducten zijn bijzonder broos, moeilijk te vinden of soms zelfs spoorloos
verdwenen.
o Dit hangt ook samen met de technische en financiële problemen met betrekking tot de
bewaring van mediaproducten.
4
, 4. Geschiedenis van mediahistoriografie:
4.1 Voorlopers:
Ontwikkeling van mediahistoriografie:
o Mediahistoriografie als onderdeel van de communicatiewetenschappen kwam vooral na
WO1 tot ontwikkeling.
o MAAR toch zijn de eerste sporen ervan veel ouder.
Met wat hangt de groei van mediageschiedenis samen?
o De groei van MG hangt samen met de ontwikkeling van nieuwe media- en
communicatietechnologieën tijdens de tweede helfst van de 19 e eeuw.
Zeitungswissenschaften:
o = de sterke ontwikkeling van de studie naar de pers in de Duitstalige wereld vooral rond
WO1.
Samenvatting voorlopers van mediahistoriografie:
o 19e eeuw: sociale wetenschappen, rol van kranten.
o Begin 20ste eeuw: Zeitungswissenschaft.
o WO1- propaganda, massa(media)-oorlog WO2.
Grootschalige opkomst propaganda en media.
Ook propaganda via radio, krant, …
o Koude Oorlog.
Belangrijke thema’s:
o Media als vierde macht.
o Propaganda.
o Censuur.
4.2 Klassieke benadering:
Waar groeide mediageschiedenis?
o Het groeide in vele landen in de schoot van opleidingen geschiedenis.
o Dit was ook het geval in België, waar Theo Luykx (1913-1977) de fundamenten legde.
Theo Luykx:
o Legde de fundamenten net enkel van mediageschiedenis, maar van de gehele
communicatiewetenschappen.
o Historicus aan Ugent.
o Schreef ‘evolutie van de communicatiemedia’ en geldt vandaag ngo als een standaardwerk.
Evolutie van de communicatiemedia:
o = standaardwerk van Luykx.
o We kunnen het beschouwen als een historiografisch werk met een klassieke benadering van
mediageschiedenis.
Belangrijke tendensen in het boek:
o Ruimte: nationale geschiedenis - eurocentrisme
5
, Grote landen, België
o Tijd: mijlpalen, grote tijdvakken
Start boekdrukkunst, …, WO1, WO2,
o Media
Klassieke (pre-convergentie) media
o ‘Determinerende’ factoren
Technologie, politiek, economie
o ‘Objectiviteit’, feitelijkheid
o Descriptief
Minder klemtoon op analyse via minder ruime maatschappelijke contextualisering.
4.3 Mediahistoriografie van vandaag:
4.3.1 Vernieuwde aandacht voor mediageschiedenis:
Convergentie in de media:
o = dat verschillende media en technologieën naar elkaar toegroeien en samenkomen.
Interactiviteit in de media:
o Betekent dat gebruikers actief kunnen reageren en meedoen via media.
o De gebruiker kan terugpraten en meedoen.
Cross-medialiteit:
o Betekent dat één boodschap of verhaal via meerdere media tegelijk wordt verspreid.
o = Eén boodschap via verschillende media.
Mediahistoriografie van vandaag:
o Nieuw veld.
o Nieuwe vragen.
o Nieuwe methoden en beanderingen.
o Tijdschriften, handboeken, …
o Ook veel groeiende aandacht voor het vak.
Waarom plots groeiende aandacht?
o Razendsnellen ontwikkeling van de mediatechnologieën.
Deze roepen vragen op over het verdwijnen of de substitutie van media.
o Rol van media op vlak van breukervaringen en historisch besef.
Centrale functie van media bij 9/11.
Bv. shock van journalist bij aanslagen.
o Doordat we nu ook gewoon weg veel meer kunnen met media.
4.3.2 Nieuwe onderzoeksmogelijkheden:
Met wat hangt de recente bloei van mediageschiedenis nog samen?
o Het hangt ook samen met nieuwe onderzoeksmogelijkheden, voornamelijk digitale.
o De (media)historicus heeft veel meer ‘tools’ om op alle niveaus onderzoek te doen.
Digital turn of digital humanities:
6
, o = het gebruik van digitale tools en skills voor onderzoek binnen de humane of
geesteswetenschappen.
Hoe vertaalt deze digital turn zich? Op welke niveaus?
Dataverzameling:
o De mogelijkheid om grote hoeveelheden data ter beschikking te hebben, te verzamelen of
op te slaan.
o = big data.
Data-analyse:
o Via tools zoals OCR (optical character recognition) kunnen grote hoeveelheden ingescande
krantenartikels snel worden gelezen of of doorlopen, of grote datasets kunnen worden
geëxtraheerd uit online data platforms.
Data-interpretatie en visualisatie:
o Aan de hand van nieuwe ‘mapping techniques’ kunnen data handiger en inzichtelijker
gevisualiseerd worden.
4.3.3 Diversificatie in ruimte, tijd, fasen, media, factoren of dimensies:
Soorten narratieven? Op basis van …
o Ruimte.
o Tijd.
o Fasen.
o Media.
o Factoren.
o Perspectieven.
RUIMTE:
Ruimte vroeger?
o = de tijd dat mediahistorische werken vooral focusten op één bepaalde natie, maar dat is
nu voorbij.
Ruimte nu?
o In de plaats kwamen een verscheidenheid aan studies, die focussen op een variëteit aan
ruimtes.
Soorten studies nu?
o Nationaal maar ook lokaal, regionaal, stedelijk.
o Zo zijn er studies die focussen op één enkele plek.
Een plek bv. cinema.
Filmvertoningen in de Antwerpse zoo tussen 1915 en 1936?
o = voorbeeld van een studie die focust op één plek.
o = cine zoologie.
o Midden in WO1 opende de ZOO van Antwerpen een bioscoopzaal, de zoo zette deze
filmvertoningen op als reactie op de enorme daling van bezoekers en inkomsten door de
7
