H11: Factoriële designs
Terugkoppeling oefening vorige les (1)
Interessante vraag: Heeft slaaptekort een effect op onze cognitieve
vaardigheden?
Hypothese: Slaaptekort leidt tot een verminderde prestatie op een
werkgeheugentaak
Variabelen: ?
Participanten: ?
Onderzoeksstrategie: Experimentele onderzoeksstrategie
Onderzoeksdesign: Tussen-subject design OF binnen-subject design → ?
Hoe ga je om met bedreigingen interne validiteit?
Oplossing
DIA 6 – 7
Terugkoppeling oefening (2)
Een onderzoeker wil de effectiviteit van een nieuwe leesmethode tov de oude
leesmethode nagaan voor lagereschoolkinderen. Hoe zou je voor deze
onderzoeksvraag volgende designs kunnen implementeren?
1. Experimenteel tussen-subject design
2. Experimenteel binnen-subject design
3. Posttest-only niet-equivalente controle groep design
4. Pretest-posttest design
Wat zijn de voornaamste problemen met elk van deze designs? Welk design zou
je uiteindelijk verkiezen?
Oplossing
DIA 9 – 13
Empirische cyclus
Vorige weken
STAP 5 en 6: Experimentele onderzoeksstrategieën en designs
STAP 5 en 6: Non- en Quasi-experimentele onderzoeksstrategieën en
designs
Vandaag:
STAP 6: Factoriële designs
Geen één-op-één relatie met handboek: zowel slides als hoofdstukken
behoren tot de leerstof (behalve p. 292-293 “Statistical analysis of factorial
1
, designs”)!
11.1: inleiding
Wat is een factorieel design?
In veel psychologisch onderzoek wil je begrijpen hoe gedrag beïnvloed wordt
door één of meerdere factoren.
In eenvoudige studies heb je meestal één onafhankelijke variabele
(bijvoorbeeld: wel of niet gewelddadige videogames) en één afhankelijke
variabele (bijvoorbeeld: agressief gedrag).
Maar in de echte wereld beïnvloeden meerdere factoren samen ons
gedrag.
Bijvoorbeeld: agressief gedrag kan afhangen van zowel geslacht als het
soort videogame.
Een factorieel design is een onderzoeksopzet waarin je twee of meer
onafhankelijke variabelen (factoren) tegelijk onderzoekt, om te zien hoe ze
samen én apart gedrag beïnvloeden.
Factoren en niveaus
Factoren = onafhankelijke variabelen die je onderzoekt.
Niveaus = verschillende waarden van een factor.
Voorbeeld:
Factor Niveaus
Geslach Man, Vrouw
t
Videosp Gewelddadig, Niet-
el gewelddadig
Hier zijn 2 factoren (OV) , elk met 2 niveaus.
Het totaal aantal condities = product van de niveaus van alle factoren:
2 (geslacht) x 2 (videospel) = 4 condities
De 4 condities zijn:
2
, 1. Man – gewelddadig spel
2. Man – niet-gewelddadig spel
3. Vrouw – gewelddadig spel
4. Vrouw – niet-gewelddadig spel
Waarom niet twee aparte studies doen?
Je zou kunnen denken: “Waarom niet één studie voor geslacht en één voor
videospel?”
Probleem: Dan zie je alleen de hoofdeffecten van elke factor. Je mist
interacties.
Hoofdeffect: Het effect van één factor op de afhankelijke variabele, ongeacht de
andere factor.
Voorbeeld: Gemiddeld genomen, zijn mannen agressiever dan vrouwen.
Interactief effect (interactie): Wanneer twee factoren samen een effect
hebben dat anders is dan elk effect apart.
Voorbeeld: Gewelddadige games verhogen agressie bij mannen meer dan
bij vrouwen.
Een factorieel design laat je dus zowel hoofdeffecten als interacties onderzoeken.
Factorieel design kan in verschillende soorten studies
Experimentele studies
Hier worden alle onafhankelijke variabelen actief gemanipuleerd door de
onderzoeker.
Voorbeeld: Studie over studiemateriaal en studietijd: de onderzoeker
bepaalt of iemand op papier of op scherm studeert én of de tijd vast of
zelf-regulerend is.
Voordeel: Je kunt oorzakelijke verbanden vaststellen.
Non-experimentele of quasi-experimentele studies
Hier wordt minstens één onafhankelijke variabele niet gemanipuleerd,
bijvoorbeeld een eigenschap van de deelnemer zoals geslacht, leeftijd of
cultuur.
Dit soort variabelen noemen we quasi-onafhankelijke variabelen.
Voorbeeld: Studie naar videogamegeweld en agressie waarbij geslacht een
factor is.
3
Terugkoppeling oefening vorige les (1)
Interessante vraag: Heeft slaaptekort een effect op onze cognitieve
vaardigheden?
Hypothese: Slaaptekort leidt tot een verminderde prestatie op een
werkgeheugentaak
Variabelen: ?
Participanten: ?
Onderzoeksstrategie: Experimentele onderzoeksstrategie
Onderzoeksdesign: Tussen-subject design OF binnen-subject design → ?
Hoe ga je om met bedreigingen interne validiteit?
Oplossing
DIA 6 – 7
Terugkoppeling oefening (2)
Een onderzoeker wil de effectiviteit van een nieuwe leesmethode tov de oude
leesmethode nagaan voor lagereschoolkinderen. Hoe zou je voor deze
onderzoeksvraag volgende designs kunnen implementeren?
1. Experimenteel tussen-subject design
2. Experimenteel binnen-subject design
3. Posttest-only niet-equivalente controle groep design
4. Pretest-posttest design
Wat zijn de voornaamste problemen met elk van deze designs? Welk design zou
je uiteindelijk verkiezen?
Oplossing
DIA 9 – 13
Empirische cyclus
Vorige weken
STAP 5 en 6: Experimentele onderzoeksstrategieën en designs
STAP 5 en 6: Non- en Quasi-experimentele onderzoeksstrategieën en
designs
Vandaag:
STAP 6: Factoriële designs
Geen één-op-één relatie met handboek: zowel slides als hoofdstukken
behoren tot de leerstof (behalve p. 292-293 “Statistical analysis of factorial
1
, designs”)!
11.1: inleiding
Wat is een factorieel design?
In veel psychologisch onderzoek wil je begrijpen hoe gedrag beïnvloed wordt
door één of meerdere factoren.
In eenvoudige studies heb je meestal één onafhankelijke variabele
(bijvoorbeeld: wel of niet gewelddadige videogames) en één afhankelijke
variabele (bijvoorbeeld: agressief gedrag).
Maar in de echte wereld beïnvloeden meerdere factoren samen ons
gedrag.
Bijvoorbeeld: agressief gedrag kan afhangen van zowel geslacht als het
soort videogame.
Een factorieel design is een onderzoeksopzet waarin je twee of meer
onafhankelijke variabelen (factoren) tegelijk onderzoekt, om te zien hoe ze
samen én apart gedrag beïnvloeden.
Factoren en niveaus
Factoren = onafhankelijke variabelen die je onderzoekt.
Niveaus = verschillende waarden van een factor.
Voorbeeld:
Factor Niveaus
Geslach Man, Vrouw
t
Videosp Gewelddadig, Niet-
el gewelddadig
Hier zijn 2 factoren (OV) , elk met 2 niveaus.
Het totaal aantal condities = product van de niveaus van alle factoren:
2 (geslacht) x 2 (videospel) = 4 condities
De 4 condities zijn:
2
, 1. Man – gewelddadig spel
2. Man – niet-gewelddadig spel
3. Vrouw – gewelddadig spel
4. Vrouw – niet-gewelddadig spel
Waarom niet twee aparte studies doen?
Je zou kunnen denken: “Waarom niet één studie voor geslacht en één voor
videospel?”
Probleem: Dan zie je alleen de hoofdeffecten van elke factor. Je mist
interacties.
Hoofdeffect: Het effect van één factor op de afhankelijke variabele, ongeacht de
andere factor.
Voorbeeld: Gemiddeld genomen, zijn mannen agressiever dan vrouwen.
Interactief effect (interactie): Wanneer twee factoren samen een effect
hebben dat anders is dan elk effect apart.
Voorbeeld: Gewelddadige games verhogen agressie bij mannen meer dan
bij vrouwen.
Een factorieel design laat je dus zowel hoofdeffecten als interacties onderzoeken.
Factorieel design kan in verschillende soorten studies
Experimentele studies
Hier worden alle onafhankelijke variabelen actief gemanipuleerd door de
onderzoeker.
Voorbeeld: Studie over studiemateriaal en studietijd: de onderzoeker
bepaalt of iemand op papier of op scherm studeert én of de tijd vast of
zelf-regulerend is.
Voordeel: Je kunt oorzakelijke verbanden vaststellen.
Non-experimentele of quasi-experimentele studies
Hier wordt minstens één onafhankelijke variabele niet gemanipuleerd,
bijvoorbeeld een eigenschap van de deelnemer zoals geslacht, leeftijd of
cultuur.
Dit soort variabelen noemen we quasi-onafhankelijke variabelen.
Voorbeeld: Studie naar videogamegeweld en agressie waarbij geslacht een
factor is.
3
