Samenvatting Methoden van het wetenschappelijk onderzoek deel 1 H7 | Psychologie | KU Leuven | 2025/26

H7: de experimentele onderzoeksstrategie
Terugkoppeling opdrachten vorige les

Zie lesopname



Empirische cyclus

Vorige les:

 STAP 5: Selecteer een onderzoeksstrategie

Vandaag:

 STAP 5: Experimentele onderzoeksstrategie
 STAP 6: Experimenteel DESIGN: tussen-subject design

Geen één-op-één relatie met handboek: zowel slides als hoofdstukken behoren
tot de leerstof (behalve 8.6)!


Recap Les 4: Onderzoeksstrategieën

Onderzoeksstrategie = algemene aanpak en doel van een onderzoek

 Hangt af van de onderzoeksvraag die je wil beantwoorden en het antwoord
dat je
hoopt te vinden.
 Hoofdstukken 7, 10, 12 en 13

Onderzoeksdesign = algemeen plan om de onderzoeksstrategie toe te passen.

 Bepaalt of je een groep of individu zal onderzoeken, of je vergelijkingen wil
maken
tussen of binnen groepen, hoeveel variabelen je zal opnemen in de studie
 Hoofdstukken 8, 9, 10, 11, 13 en 14

Onderzoeksprocedure = gedetailleerd stap-voor-stap plan van hoe je de studie
zal uitvoeren.




1

, 7.1: Oorzaak-gevolg relaties
Doel van de experimentele onderzoeksstrategie

Het doel van een experimentele onderzoeksstrategie is om aan te tonen dat er
een oorzaak-gevolgrelatie bestaat tussen twee variabelen.

Met andere woorden: we willen bewijzen dat veranderingen in de ene variabele
(de oorzaak) leiden tot veranderingen in een andere variabele (het gevolg).

Voorbeeld:

 Oorzaak (onafhankelijke variabele): wel of geen koffie drinken
 Gevolg (afhankelijke variabele): concentratiescore

We willen weten of de koffie (oorzaak) invloed heeft op de concentratie (gevolg).



Waarom een experiment nodig is

 Soms lijkt het alsof twee dingen met elkaar te maken hebben, maar dat
kan ook toeval zijn of door een derde factor komen.
 Bijvoorbeeld: mensen die vaak ijs eten, zwemmen vaker.
 Dat komt niet door het ijs, maar door het warme weer.

Een experiment probeert zulke toevallige verbanden uit te sluiten. Het toont aan
dat de verandering in één variabele echt verantwoordelijk is voor de verandering
in de andere.



Hoe doe je dat?

Een experimentele studie heeft altijd vier basiselementen. Deze zorgen ervoor
dat je echt over oorzaak en gevolg kunt spreken.

1. Manipulatie
2. Meting
3. Vergelijking
4. Controle




2

, 1: Manipulatie

De onderzoeker verandert één variabele (de onafhankelijke variabele) bewust.
Door deze verandering ontstaan twee of meer condities (groepen of situaties).

Zo kun je nagaan wat het effect is van die verandering.

Voorbeeld:
De onderzoeker verandert het type videospel:

 Conditie 1: gewelddadig spel
 Conditie 2: niet-gewelddadig spel



2: Meting

De onderzoeker meet een andere variabele (de afhankelijke variabele) bij de
deelnemers. Zo krijg je scores of resultaten voor elke conditie.

Voorbeeld:
Na het spelen van het spel meet je hoeveel agressief gedrag de kinderen tonen
tijdens vrij spel.



3: Vergelijking

De onderzoeker vergelijkt de scores tussen de condities. Als er een duidelijk
verschil is tussen de groepen, dan is dat bewijs dat de manipulatie iets heeft
veroorzaakt.

Voorbeeld:
De jongens die het gewelddadige spel speelden, tonen meer agressie dan de
jongens die het niet-gewelddadige spel speelden.

Dat wijst erop dat het soort spel invloed heeft op het gedrag.



4: Controle

Om zeker te weten dat niets anders de resultaten beïnvloedt, probeert de
onderzoeker alle andere factoren constant te houden. Zo weet je zeker dat alleen
de gemanipuleerde variabele het verschil veroorzaakt.

Hoe doe je dat?

 Dezelfde leeftijd en sekse van deelnemers gebruiken
 Random toewijzing aan condities (dus willekeurig verdelen)
 Dezelfde omstandigheden (tijd, ruimte, instructies, enz.)
Voorbeeld:
Beide groepen bestaan uit 10-jarige jongens die willekeurig in een groep zijn



3

, geplaatst. Zo kan het verschil niet komen door leeftijd, geslacht of
groepsindeling.

Samenvattend overzicht

Sta Naam Wat gebeurt er? Voorbeeld (videospellen)
p

1 Manipula Eén variabele wordt bewust Gewelddadig vs. niet-
tie veranderd gewelddadig spel

2 Meting Tweede variabele wordt Agressief gedrag tijdens vrij
gemeten spel

3 Vergelijki Scores tussen condities Kinderen met gewelddadig
ng worden vergeleken spel zijn agressiever

4 Controle Andere factoren worden Allemaal 10-jarige jongens,
constant gehouden random verdeeld



Wanneer mag je echt spreken van een “experiment”?

 Pas als alle vier deze elementen aanwezig zijn, alleen dan kun je met
zekerheid zeggen dat er sprake is van een oorzakelijk verband (dus dat X
invloed heeft op Y).
 Veel onderzoeken noemen zichzelf “experimenten”, maar als ze niet alle
vier de elementen bevatten, zijn ze eigenlijk geen echte experimenten
(dan zijn het bijvoorbeeld quasi-experimentele of correlationele studies).



Terminologie van een experiment
Onafhankelijke variabele (OV)

Wat is het?
Dit is de veroorzakende variabele. Het is de variabele die de onderzoeker bewust
manipuleert om te zien wat het effect is.

 Synoniem: ook wel “grouping variable” genoemd.
 Condities: Elke waarde van de onafhankelijke variabele wordt een conditie
genoemd.
 Niveaus: De verschillende condities samen vormen de niveaus van de
onafhankelijke variabele.

Voorbeeld:
Onderzoek naar videogamegeweld:

 OV = niveau van videospelgewelddadigheid
 Condities / niveaus = “gewelddadig spel” en “niet-gewelddadig spel”



4