Functieleer: deel 1
Belangrijke punten
Doelstellingen (PPT)
Proefexamen: 20 november
Hele cursus kennen!
Blauwe begrippen → in beide richtingen kennen
Grafieken/resultaten → legende, methode en historische psychologen
kunnen afleiden
Voorbeeldvragen → elke week op Toledo
Werkcolleges → info op Toledo
Vragen/nood? →
H1: Situering van de psychologie als wetenschap en van
de functieleer als basisdomein in de psychologie.
Wat is Psychologie?
Psychologie = de wetenschap die zich bezighoudt met gedrag en mentale
processen.
Mensen hebben van nature de neiging om het gedrag van anderen te
interpreteren en te begrijpen.
Verschillende betekenissen
1. Psychologie van de straat → hoe gewone mensen spontaan nadenken over
gedrag (“Waarom doet iemand dat?”).
2. Toegepaste psychologie → kennis gebruiken om praktische problemen op
te lossen (bv. in onderwijs, gezondheidszorg, werk).
3. Psychologie als wetenschap → systematisch en kritisch onderzoek doen
naar gedrag en geest.
Voorbeeldvideo (kindje en hond)
Een kindje met downsyndroom en een hond ontmoeten elkaar.
De hond zoekt toenadering en raakt het kind aan.
Het kind voelt zich bang en schuw, kruipt een beetje weg.
De hond blijft vriendelijk toenaderen en contact zoeken.
Dit laat zien hoe psychologen gedrag observeren en proberen te begrijpen: bv.
Waarom de hond toenadering blijft zoeken of het kindje schuw is.
1
,1.1: Oorspronkelijke definitie vanuit traditionele opvattingen
over het geest-lichaam probleem
Begripsomschrijving
Psychologie komt van twee Griekse woorden
Psyché = ziel of geest
Logos = woord of verhandeling
Samen betekent het dus letterlijk zielkunde, of de wetenschap van de
geest.
Al in de vroege filosofie werd er een onderscheid gemaakt tussen geest
en lichaam. ↓
Plato (427–347 v.Chr.)
Hij stelde dat de geest niet onderhevig is aan dezelfde
wetten als het lichaam en dat ze dus van elkaar te
onderscheiden zijn.
Een belangrijk aspect van dit onderscheid is de vrije wil.
Mensen hebben het idee dat ze hun eigen gedrag kunnen
sturen en hun eigen keuzes kunnen maken.
Bijvoorbeeld: ik kies ervoor om psychologie te studeren en ik
beslis zelf om naar de les te gaan.
Vrije wil
De vrije wil is typisch voor de geest. Het lichaam heeft dit niet: planten, bomen of
dieren hebben geen vrije wil in dezelfde zin als de mens.
Voorbeeld
Iemand die al lange tijd depressief is, kan op een bepaald moment de
keuze maken om uit het leven te stappen.
De beslissing om van een brug te springen komt voort uit de geest (vrije
wil).
Maar zodra het lichaam in beweging is gezet en valt, is het onderworpen
aan natuurwetten zoals de zwaartekracht.
Zelfs als de persoon zich bedenkt en toch niet wil vallen, is het te laat: het
lichaam valt onvermijdelijk.
2
, René Descartes (1596–1650)
1: Geest en lichaam zijn verschillend
René Descartes maakte een duidelijk onderscheid tussen:
Geest (res cogitans = het denkende ding)
Lichaam (res extensa = het uitgebreide ding)
Het lichaam behoort tot de fysische wereld en heeft
meetbare eigenschappen zoals lengte, vorm en gewicht. De
geest daarentegen heeft dat niet: gedachten en gevoelens
zijn immaterieel en niet meetbaar.
2: Dualisme
Deze visie, dat geest en lichaam gescheiden zijn, wordt dualisme genoemd. Het
grootste vraagstuk hierbij is hoe de geest en het lichaam met elkaar in
wisselwerking staan. Dit heet het “mind-body problem”. → Hoe gaan deze in
interactie met elkaar?
3: De rol van de pijnappelklier
Volgens Descartes vond de interactie plaats in de pijnappelklier (epifyse), een
klein orgaan centraal in de hersenen. Hij koos deze plek omdat ze centraal
gelegen is en niet dubbel voorkomt zoals de hersenhelften.
Voorbeeld 1: van lichaam naar geest
Wanneer iemand zijn voet te dicht bij het vuur houdt, worden er
zenuwprikkels doorgegeven vanuit de huid naar de hersenen.
Volgens Descartes komen deze prikkels terecht in de epifyse
(pijnappelklier). Daar zou de geest die prikkel omzetten in een
bewuste ervaring van pijn.
Belangrijk: de pijn zelf is niet iets lichamelijks, maar een subjectieve
gewaarwording in de geest. Dat verklaart waarom niet iedereen bij dezelfde
prikkel (bv. dezelfde temperatuur) dezelfde mate van pijn ervaart.
3
, Voorbeeld 2: van lichaam naar geest
Wanneer iemand naar een pijl kijkt, worden lichtstralen via het oog naar
de hersenen geleid. Volgens Descartes worden deze signalen in de
epifyse verwerkt tot een bewust visueel beeld: “ik zie een pijl”.
Ook dit is subjectief: mensen kunnen hetzelfde object waarnemen,
maar toch verschillend interpreteren of er een andere betekenis aan
geven.
Commandofunctie (van geest naar lichaam)
De wisselwerking verloopt volgens Descartes in twee richtingen. Niet alleen
ontvangt de geest prikkels via het lichaam, maar de geest kan ook bevelen
geven aan het lichaam.
Bijvoorbeeld:
Iemand wil duidelijk maken waar de pijl staat.
De geest beslist: “ik ga wijzen”.
Dat besluit wordt via de epifyse omgezet in een signaal naar de spieren,
waardoor de hand fysiek beweegt.
Dit illustreert de interactie tussen geest (immaterieel, subjectief) en lichaam
(materieel, onderhevig aan natuurwetten).
4: Wat we nu weten
Vandaag weten we dat de epifyse niet deze rol speelt.
Ze produceert melatonine, een hormoon dat het slaap-waakritme regelt.
Toch is Descartes’ theorie belangrijk: hij legde de basis voor het denken over de
relatie tussen geest en lichaam en maakte duidelijk hoe moeilijk het is om de
geest wetenschappelijk te bestuderen.
4
Belangrijke punten
Doelstellingen (PPT)
Proefexamen: 20 november
Hele cursus kennen!
Blauwe begrippen → in beide richtingen kennen
Grafieken/resultaten → legende, methode en historische psychologen
kunnen afleiden
Voorbeeldvragen → elke week op Toledo
Werkcolleges → info op Toledo
Vragen/nood? →
H1: Situering van de psychologie als wetenschap en van
de functieleer als basisdomein in de psychologie.
Wat is Psychologie?
Psychologie = de wetenschap die zich bezighoudt met gedrag en mentale
processen.
Mensen hebben van nature de neiging om het gedrag van anderen te
interpreteren en te begrijpen.
Verschillende betekenissen
1. Psychologie van de straat → hoe gewone mensen spontaan nadenken over
gedrag (“Waarom doet iemand dat?”).
2. Toegepaste psychologie → kennis gebruiken om praktische problemen op
te lossen (bv. in onderwijs, gezondheidszorg, werk).
3. Psychologie als wetenschap → systematisch en kritisch onderzoek doen
naar gedrag en geest.
Voorbeeldvideo (kindje en hond)
Een kindje met downsyndroom en een hond ontmoeten elkaar.
De hond zoekt toenadering en raakt het kind aan.
Het kind voelt zich bang en schuw, kruipt een beetje weg.
De hond blijft vriendelijk toenaderen en contact zoeken.
Dit laat zien hoe psychologen gedrag observeren en proberen te begrijpen: bv.
Waarom de hond toenadering blijft zoeken of het kindje schuw is.
1
,1.1: Oorspronkelijke definitie vanuit traditionele opvattingen
over het geest-lichaam probleem
Begripsomschrijving
Psychologie komt van twee Griekse woorden
Psyché = ziel of geest
Logos = woord of verhandeling
Samen betekent het dus letterlijk zielkunde, of de wetenschap van de
geest.
Al in de vroege filosofie werd er een onderscheid gemaakt tussen geest
en lichaam. ↓
Plato (427–347 v.Chr.)
Hij stelde dat de geest niet onderhevig is aan dezelfde
wetten als het lichaam en dat ze dus van elkaar te
onderscheiden zijn.
Een belangrijk aspect van dit onderscheid is de vrije wil.
Mensen hebben het idee dat ze hun eigen gedrag kunnen
sturen en hun eigen keuzes kunnen maken.
Bijvoorbeeld: ik kies ervoor om psychologie te studeren en ik
beslis zelf om naar de les te gaan.
Vrije wil
De vrije wil is typisch voor de geest. Het lichaam heeft dit niet: planten, bomen of
dieren hebben geen vrije wil in dezelfde zin als de mens.
Voorbeeld
Iemand die al lange tijd depressief is, kan op een bepaald moment de
keuze maken om uit het leven te stappen.
De beslissing om van een brug te springen komt voort uit de geest (vrije
wil).
Maar zodra het lichaam in beweging is gezet en valt, is het onderworpen
aan natuurwetten zoals de zwaartekracht.
Zelfs als de persoon zich bedenkt en toch niet wil vallen, is het te laat: het
lichaam valt onvermijdelijk.
2
, René Descartes (1596–1650)
1: Geest en lichaam zijn verschillend
René Descartes maakte een duidelijk onderscheid tussen:
Geest (res cogitans = het denkende ding)
Lichaam (res extensa = het uitgebreide ding)
Het lichaam behoort tot de fysische wereld en heeft
meetbare eigenschappen zoals lengte, vorm en gewicht. De
geest daarentegen heeft dat niet: gedachten en gevoelens
zijn immaterieel en niet meetbaar.
2: Dualisme
Deze visie, dat geest en lichaam gescheiden zijn, wordt dualisme genoemd. Het
grootste vraagstuk hierbij is hoe de geest en het lichaam met elkaar in
wisselwerking staan. Dit heet het “mind-body problem”. → Hoe gaan deze in
interactie met elkaar?
3: De rol van de pijnappelklier
Volgens Descartes vond de interactie plaats in de pijnappelklier (epifyse), een
klein orgaan centraal in de hersenen. Hij koos deze plek omdat ze centraal
gelegen is en niet dubbel voorkomt zoals de hersenhelften.
Voorbeeld 1: van lichaam naar geest
Wanneer iemand zijn voet te dicht bij het vuur houdt, worden er
zenuwprikkels doorgegeven vanuit de huid naar de hersenen.
Volgens Descartes komen deze prikkels terecht in de epifyse
(pijnappelklier). Daar zou de geest die prikkel omzetten in een
bewuste ervaring van pijn.
Belangrijk: de pijn zelf is niet iets lichamelijks, maar een subjectieve
gewaarwording in de geest. Dat verklaart waarom niet iedereen bij dezelfde
prikkel (bv. dezelfde temperatuur) dezelfde mate van pijn ervaart.
3
, Voorbeeld 2: van lichaam naar geest
Wanneer iemand naar een pijl kijkt, worden lichtstralen via het oog naar
de hersenen geleid. Volgens Descartes worden deze signalen in de
epifyse verwerkt tot een bewust visueel beeld: “ik zie een pijl”.
Ook dit is subjectief: mensen kunnen hetzelfde object waarnemen,
maar toch verschillend interpreteren of er een andere betekenis aan
geven.
Commandofunctie (van geest naar lichaam)
De wisselwerking verloopt volgens Descartes in twee richtingen. Niet alleen
ontvangt de geest prikkels via het lichaam, maar de geest kan ook bevelen
geven aan het lichaam.
Bijvoorbeeld:
Iemand wil duidelijk maken waar de pijl staat.
De geest beslist: “ik ga wijzen”.
Dat besluit wordt via de epifyse omgezet in een signaal naar de spieren,
waardoor de hand fysiek beweegt.
Dit illustreert de interactie tussen geest (immaterieel, subjectief) en lichaam
(materieel, onderhevig aan natuurwetten).
4: Wat we nu weten
Vandaag weten we dat de epifyse niet deze rol speelt.
Ze produceert melatonine, een hormoon dat het slaap-waakritme regelt.
Toch is Descartes’ theorie belangrijk: hij legde de basis voor het denken over de
relatie tussen geest en lichaam en maakte duidelijk hoe moeilijk het is om de
geest wetenschappelijk te bestuderen.
4
