HC1 Leven en Evolutie
1. Inleiding: Biologie, Leven en Evolutie
Biologie = wetenschappelijke studie van het leven
Biologen onderzoeken o.a.:
● Hoe een cel zich ontwikkelt tot een compleet organisme
● Hoe organen (bv. hersenen) werken
● Hoe organismen interageren binnen ecosystemen
Evolutie = het proces waardoor het leven op aarde verandert doorheen de tijd.
Het vormt de rode draad doorheen ALLE biologie.
2. Wat is leven? De eigenschappen van levende organismen: Leven wordt herkend door wat
organismen DOEN.
2.1 Zeven eigenschappen van leven
Eigenschap Uitleg Bv.
Complexe maar georganiseerde
Orde Cellen → weefsels → organen
structuur
Evolutionaire Populaties veranderen over
Strandmuis die beter camoufleert
adaptatie generaties
Handhaven van een stabiele interne Warmteregulatie via oren bij
Regulatie
omgeving woestijndieren
Voorplanting om de soort voort te
Reproductie Celdeling, voortplanting bij dieren
zetten
Respons op prikkels Reageren op omgeving Plant buigt naar licht
Groei en
DNA stuurt ontwikkeling Embryo → volwassen organisme
ontwikkeling
Energieomzetting Energie opnemen en gebruiken Vlinder drinkt nectar → energie
, 3. Grote thema’s in de biologie
3.1 ORGANISATIE – emergent properties en hiërarchie
a. Biologische hiërarchie
Van klein naar groot: Moleculen->Organellen->Cellen->Weefsels->Organen->Organismen
->Populaties->Gemeenschappen->Ecosystemen->Biosfeer
b. Emergent properties (opduikende eigenschappen)
⮚ Nieuwe eigenschappen ontstaan door interacties tussen onderdelen.
⮚ Voorbeeld (niet-biologisch): Alleen wanneer alle onderdelen van een fiets samenwerken,
functioneert ze.
⮚ Voorbeeld (biologisch): Een cel is meer dan een verzameling moleculen.
c. Ondeelbare/onherleidbare complexiteit
⮚ Sommige systemen werken enkel als alle onderdelen aanwezig zijn (bv. oog).
d. Reductionisme vs. systeembiologie
● Reductionisme → complex systeem opsplitsen om beter te begrijpen.
Bv. DNA-molecule bestuderen.
● Systeembiologie → onderzoekt het geheel en interacties-> dynamische gedrag van
biologische systemen.
Vragen bv.:
o Hoe beïnvloedt een bloeddrukmedicijn andere organen?
o Wat doet stijgend CO₂ met de biosfeer?
e. Structuur en functie
Structuur bepaalt functie op alle niveaus.
Voorbeeld Structuur Functie
Blad Dun & breed Maximaal licht opvang van chloroplasten
Kolibrie Lange snavel Nectar uit bloemen halen
Hemoglobi
3D structuur Zuurstof binden
ne
1. Inleiding: Biologie, Leven en Evolutie
Biologie = wetenschappelijke studie van het leven
Biologen onderzoeken o.a.:
● Hoe een cel zich ontwikkelt tot een compleet organisme
● Hoe organen (bv. hersenen) werken
● Hoe organismen interageren binnen ecosystemen
Evolutie = het proces waardoor het leven op aarde verandert doorheen de tijd.
Het vormt de rode draad doorheen ALLE biologie.
2. Wat is leven? De eigenschappen van levende organismen: Leven wordt herkend door wat
organismen DOEN.
2.1 Zeven eigenschappen van leven
Eigenschap Uitleg Bv.
Complexe maar georganiseerde
Orde Cellen → weefsels → organen
structuur
Evolutionaire Populaties veranderen over
Strandmuis die beter camoufleert
adaptatie generaties
Handhaven van een stabiele interne Warmteregulatie via oren bij
Regulatie
omgeving woestijndieren
Voorplanting om de soort voort te
Reproductie Celdeling, voortplanting bij dieren
zetten
Respons op prikkels Reageren op omgeving Plant buigt naar licht
Groei en
DNA stuurt ontwikkeling Embryo → volwassen organisme
ontwikkeling
Energieomzetting Energie opnemen en gebruiken Vlinder drinkt nectar → energie
, 3. Grote thema’s in de biologie
3.1 ORGANISATIE – emergent properties en hiërarchie
a. Biologische hiërarchie
Van klein naar groot: Moleculen->Organellen->Cellen->Weefsels->Organen->Organismen
->Populaties->Gemeenschappen->Ecosystemen->Biosfeer
b. Emergent properties (opduikende eigenschappen)
⮚ Nieuwe eigenschappen ontstaan door interacties tussen onderdelen.
⮚ Voorbeeld (niet-biologisch): Alleen wanneer alle onderdelen van een fiets samenwerken,
functioneert ze.
⮚ Voorbeeld (biologisch): Een cel is meer dan een verzameling moleculen.
c. Ondeelbare/onherleidbare complexiteit
⮚ Sommige systemen werken enkel als alle onderdelen aanwezig zijn (bv. oog).
d. Reductionisme vs. systeembiologie
● Reductionisme → complex systeem opsplitsen om beter te begrijpen.
Bv. DNA-molecule bestuderen.
● Systeembiologie → onderzoekt het geheel en interacties-> dynamische gedrag van
biologische systemen.
Vragen bv.:
o Hoe beïnvloedt een bloeddrukmedicijn andere organen?
o Wat doet stijgend CO₂ met de biosfeer?
e. Structuur en functie
Structuur bepaalt functie op alle niveaus.
Voorbeeld Structuur Functie
Blad Dun & breed Maximaal licht opvang van chloroplasten
Kolibrie Lange snavel Nectar uit bloemen halen
Hemoglobi
3D structuur Zuurstof binden
ne
