Celdeling: mitose
(kerndeling) EN deling van
cytoplasma
HC5 MITOSE & CELCYCLUS
1. Inleiding
Mitose is het proces waarbij één moedercel zich deelt in twee genetisch identieke dochtercellen.
Dit proces is essentieel voor:
● groei van het organisme
● herstel en vervanging van beschadigde cellen
● weefselonderhoud
● ongeslachtelijke voortplanting
De mitose maakt deel uit van een groter geheel: de celcyclus, die strikt gecontroleerd wordt
door interne en externe signalen (link HC4)
1.1 Basisprincipes van celdeling en chromosomen
A. Celdeling en genetische informatie
● Celdeling leidt meestal tot genetisch identieke dochtercellen.
⮚ Elke dochtercel heeft dezelfde DNA-inhoud als de moedercel.
● Een uitzondering: vorming van gameten (geslachtscellen)->dochtercellen niet identiek zijn.
B. Genoom en DNA-organisatie
● Het genoom = het volledige DNA van een cel.
● Een genoom kan bestaan uit:
o één DNA-molecule (typisch voor prokaryoten)
o meerdere DNA-moleculen (typisch voor eukaryoten=> organisatie in chromosoom)
C. Chromosomen en chromatine
● Chromatine = DNA + bijhorende eiwitten (histonen).
● Tijdens de interfase is chromatine los verpakt.
● Tijdens celdeling condenseert chromatine tot zichtbare chromosomen.
, ● Elke soort heeft een vast aantal chromosomen per celkern.
D. Somatische cellen vs. gameten
V Gameten (zaadcellen en eicellen)
● Somatische cellen → bevatten één set chromosomen (haploïd, n)
S
→ alle lichaamscellen → ontstaan via meiose
→ bevatten twee sets chromosomen (diploïd, 2n)
E. Verdubbeling van DNA en zusterchromatiden
● Voor de celdeling wordt het DNA gerepliceerd.
● Elk chromosoom bestaat dan uit twee identieke zusterchromatiden.
● De twee chromatiden zijn verbonden ter hoogte van het centromeer.
● Tijdens de celdeling:
o worden de zusterchromatiden gescheiden
o en bewegen ze naar tegenovergestelde polen van de cel
● Na scheiding worden ze afzonderlijke chromosomen genoemd.
F. Types celdeling
●
● Mitose zorgt voor groei, herstel en vervanging Begrip Betekenis
van cellen
Chromatine DNA + eiwitten in niet-gecondenseerde vorm
o Leidt tot twee genetisch identieke Chromosoom Gecondenseerd DNA tijdens celdeling
dochtercellen
Zusterchromatid
Twee identieke DNA-moleculen na replicatie
● Meiose en
o Vormt geslachtscellen Centromeer Verbindingsplaats tussen chromatiden
Mitose Deling van de kern
o Leidt tot genetisch verschillende
cellen Cytokinese Deling van het cytoplasma
o Halveert het aantal chromosomen Meiose Deling die haploïde gameten vormt
(kerndeling) EN deling van
cytoplasma
HC5 MITOSE & CELCYCLUS
1. Inleiding
Mitose is het proces waarbij één moedercel zich deelt in twee genetisch identieke dochtercellen.
Dit proces is essentieel voor:
● groei van het organisme
● herstel en vervanging van beschadigde cellen
● weefselonderhoud
● ongeslachtelijke voortplanting
De mitose maakt deel uit van een groter geheel: de celcyclus, die strikt gecontroleerd wordt
door interne en externe signalen (link HC4)
1.1 Basisprincipes van celdeling en chromosomen
A. Celdeling en genetische informatie
● Celdeling leidt meestal tot genetisch identieke dochtercellen.
⮚ Elke dochtercel heeft dezelfde DNA-inhoud als de moedercel.
● Een uitzondering: vorming van gameten (geslachtscellen)->dochtercellen niet identiek zijn.
B. Genoom en DNA-organisatie
● Het genoom = het volledige DNA van een cel.
● Een genoom kan bestaan uit:
o één DNA-molecule (typisch voor prokaryoten)
o meerdere DNA-moleculen (typisch voor eukaryoten=> organisatie in chromosoom)
C. Chromosomen en chromatine
● Chromatine = DNA + bijhorende eiwitten (histonen).
● Tijdens de interfase is chromatine los verpakt.
● Tijdens celdeling condenseert chromatine tot zichtbare chromosomen.
, ● Elke soort heeft een vast aantal chromosomen per celkern.
D. Somatische cellen vs. gameten
V Gameten (zaadcellen en eicellen)
● Somatische cellen → bevatten één set chromosomen (haploïd, n)
S
→ alle lichaamscellen → ontstaan via meiose
→ bevatten twee sets chromosomen (diploïd, 2n)
E. Verdubbeling van DNA en zusterchromatiden
● Voor de celdeling wordt het DNA gerepliceerd.
● Elk chromosoom bestaat dan uit twee identieke zusterchromatiden.
● De twee chromatiden zijn verbonden ter hoogte van het centromeer.
● Tijdens de celdeling:
o worden de zusterchromatiden gescheiden
o en bewegen ze naar tegenovergestelde polen van de cel
● Na scheiding worden ze afzonderlijke chromosomen genoemd.
F. Types celdeling
●
● Mitose zorgt voor groei, herstel en vervanging Begrip Betekenis
van cellen
Chromatine DNA + eiwitten in niet-gecondenseerde vorm
o Leidt tot twee genetisch identieke Chromosoom Gecondenseerd DNA tijdens celdeling
dochtercellen
Zusterchromatid
Twee identieke DNA-moleculen na replicatie
● Meiose en
o Vormt geslachtscellen Centromeer Verbindingsplaats tussen chromatiden
Mitose Deling van de kern
o Leidt tot genetisch verschillende
cellen Cytokinese Deling van het cytoplasma
o Halveert het aantal chromosomen Meiose Deling die haploïde gameten vormt
