CONTROLE VAN GENEXPRESSIE
Wat is genexpressie & waarom belangrijk?
Definitie genexpressie: het proces waarbij informatie uit DNA wordt omgezet in een
functioneel product (RNA of eiwit)
Belang
o Bepaalt welke genen aan/uit staan
o Zorgt voor:
verschillen tussen celtypes
ontwikkeling van een organisme
reactie op omgeving
Alle cellen hebben zelfde DNA
=> Verschillen ontstaan door differentiële genexpressie
Bv.
Genregulatie bij prokaryoten (bacteriën)
Reageren snel op omgeving -> vanwege natuurlijke selectie
Maken enkel eiwitten die nodig zijn en regulatie via
feedbackinhibitie of genregulatie
Controle genexpressie via operon model
, Operon (basisconcept)
Een operon = groep genen + controle-elementen
Bestaat uit:
o Promotor → start transcriptie
o Operator → “schakelaar”
o Repressor voorkomt transcriptie door binding operator en blokkeer RNA-
polymerase
Product van een afzonderlijkere regulatorgen op een afstandje
Corepressor bv. E.coli kan tryptofaan synthestiseren wanneer te kort
o Genen → worden afgelezen
1. Represseerbaar operon (bv. trp-operon)
Kenmerken:
o Staat normaal AAN
o Wordt UITgeschakeld door eindproduct
Tryptofaan aanwezig → bindt trp repressor → operon UIT
Repressor enkel actief in aanwezigheid Corepressor tryptofaan-> onderdrukt
2. Induceerbaar operon (bv. lac-operon)
Kenmerken:
o Staat normaal UIT
o Wordt AANgezet door substraat
Lactose aanwezig → inactiveert repressor → operon AAN
Logica: Alleen produceren als nodig
inducer genaamd, inactiveert de repressor en zet zo het lac operon “aan”
Wat is genexpressie & waarom belangrijk?
Definitie genexpressie: het proces waarbij informatie uit DNA wordt omgezet in een
functioneel product (RNA of eiwit)
Belang
o Bepaalt welke genen aan/uit staan
o Zorgt voor:
verschillen tussen celtypes
ontwikkeling van een organisme
reactie op omgeving
Alle cellen hebben zelfde DNA
=> Verschillen ontstaan door differentiële genexpressie
Bv.
Genregulatie bij prokaryoten (bacteriën)
Reageren snel op omgeving -> vanwege natuurlijke selectie
Maken enkel eiwitten die nodig zijn en regulatie via
feedbackinhibitie of genregulatie
Controle genexpressie via operon model
, Operon (basisconcept)
Een operon = groep genen + controle-elementen
Bestaat uit:
o Promotor → start transcriptie
o Operator → “schakelaar”
o Repressor voorkomt transcriptie door binding operator en blokkeer RNA-
polymerase
Product van een afzonderlijkere regulatorgen op een afstandje
Corepressor bv. E.coli kan tryptofaan synthestiseren wanneer te kort
o Genen → worden afgelezen
1. Represseerbaar operon (bv. trp-operon)
Kenmerken:
o Staat normaal AAN
o Wordt UITgeschakeld door eindproduct
Tryptofaan aanwezig → bindt trp repressor → operon UIT
Repressor enkel actief in aanwezigheid Corepressor tryptofaan-> onderdrukt
2. Induceerbaar operon (bv. lac-operon)
Kenmerken:
o Staat normaal UIT
o Wordt AANgezet door substraat
Lactose aanwezig → inactiveert repressor → operon AAN
Logica: Alleen produceren als nodig
inducer genaamd, inactiveert de repressor en zet zo het lac operon “aan”
