Psychologie
1. Wat is wetenschap?
Kenmerken van wetenschap
• Systematisch empirisme
Verscheidene keren observeren onder verschillende omstandigheden
• Openbaar maken van bevindingen en onderzoeken
Moeten kunnen gerepliceerd en bekritiseerd worden → publicaties in tijdschriften
Toetsbare theorieën
Operationalisatie = variabelen omzetten in meetbare dingen
Academisch vs. Intuïtief
• Academisch → veralgemen
Moet falsifieerbaar zijn
• intuïtief → uitspraak over 1 persoon ~ maar fouten tegen veralgemening
- Dichotome typering: alles of niets
- Statistische typering: gemiddeld genomen (niet altijd zo)
Maakt gebruik van ‘biasses’ en heuristieken
- Beschikbaarheidsheuristiek: hoe toegankelijker in geheugen, hoe meer invloed
- Representativiteitsheuristiek: homogeniteit van een categorie overschatten (stereotypes)
- Externe attributie (buiten zichzelf)→ interne attributie (bij zichzelf)
➔ Attributie-bias
2. Wat is Psychologie?
2.1 Een definitie van psychologie
Psychologie = een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en
waarbij gedrag gebruikt wordt om de interne
processen te begrijpen die aan de basis liggen v/h gedrag
Door systematische observatie
→ inzicht proberen krijgen in processen die niet rechtstreeks te observeren zijn
2.2 ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
middeleeuwen → kerk centrale rol → onderwijs verbonden met geloofswaarden
TOT: reformatie (16e eeuw)
wetenschappelijke revolutie
VB. Copernicus: Geocentrisme → Heliocentrisme (aarde rond zon)
→ zijn bevindingen bleven hypothetisch
Psychologie: De Theorie
1
, Daarna: Galileo Galilei → verdedigde heliocentrisme (onderbouwde dit
met observaties)
Newton → beschreef bewegingen rond zon via wiskundige
formules → beginpunt fysica
ontwikkelingen in de filosofie
vroeger: dualisme = menselijk lichaam was het omhulsel van de geest
Rationalisme: nadenken over de mens, waarheid door rede
niet observeren
René Descartes Nativisme: aangeboren kennis
Dualistisch interactionisme: lichaam en geest interageren
Tegenover Rationalisme (In Engeland)
→ Empirisme: inhoud van de geest door zintuiglijke ervaringen (vb. observatie)
Begonnen bij: Hobbes → verspreid door Locke
Werking menselijke geest
bestuderen
meer HOE de menselijke geest iets weet dan WAT ze weet
Belangrijk principe
= Associationisme → 2 dingen op zelfde moment ervaren, mentaal geassocieerd
Lichaam en geest = machines en volgen beide de natuurwetten
Darwin → evolutietheorie
= ‘afstamming met verandering’
= natuurlijke selectie // “survival of the fittests” (dieren passen zich aan a/d omgeving)
Gevolgen:
• mens is ontstaan uit dieren → proeven uitvoeren op dieren
• mens is onderhevig a/d natuurwetten
2.3 De beginjaren van de psychologie
Psychologie in EUROPA
a. Wundt → Structuralisme
- Eerste psychologische laboratorium (19e eeuw // Duitsland)
- Structuralisme = op basis van introspectie de structuur van het bewustzijn
proberen te ontdekken
Kijken naar het eigen bewustzijn van binnen uit
- Uitgebreid naar de VS door Titchener (lanceerde naam structuralisme)
~ elk complex proces kan gereduceerd worden tot combinatie van elementaire
componenten
Psychologie: De Theorie
2
, Sensaties beelden gevoelens
Deze componenten door associatieproces gecombineerd tot normale, bewuste ervaring
b. Binet → Toegepaste psychologie
- Intelligentietest ( Binet-Simon)
- Onderzoeksmethode = toegepast onderzoek
= praktische problemen proberen oplossen d.m.v. toepassing van de psychologie
Fundamenteel onderzoek = werking van fenomeen begrijpen en
theorie over ontwerpen → niet noodzakelijk praktisch nut
c. Freud → het onbewuste = psychoanalyse
- Gedrag en bewustzijn = oppervlakkig → Onbewuste is belangrijker
- Psychologische / lichamelijke stoornissen hebben vaak psychische oorzaak,
problemen die mensen uit bewustzijn verdrongen hadden (trauma’s)
- Weinig / niet falsifieerbaar
- Verschillende subtheorieën
- Hulp: trauma’s in bewustzijn brengen vrije associatie
Droominterpretatie
- Psychoanalyse = buitenbeentje
→ introspectie bleef belangrijk!
→ geesteswetenschappelijk (→ exact-wetenschappelijk)
Psychologie in de VERENIGDE STATEN
a. Functionalisme
- Link met toegepaste psychologie
- Onderzoek naar de aanpassing
- Sterk beïnvloedt door evolutieleer
- Bevordering v/d productie
▪ Ergonomie (mens en machine op elkaar afstemmen)
▪ Hawthorne experiment = invloed van hoeveelheid licht op productiviteit
- Individuele verschillen tussen
▪ Mensen
▪ (en overeenkomsten) mens en dier
- James
“Stream of consciousness” → stroom v gedachten en gevoelens
Succes psychologie → in hoeverre het praktische oplossingen zal bieden
b. Behaviorisme
- Beïnvloed door evolutieleer → aanpassingen v/d mens zijn belangrijk
Functionalisme → studie van de geest onmogelijk
Structuralisme → introspectie verwerpen → direct observeren gedrag is beter
- Watson
Kleine Albert → angsten aanleerbaar? Associatie rat en eng geluid
- S-R psychologie
Invloed van stimulus op reactie v/d mens / dier
Skinner → rat conditioneren
- Beïnvloedt door logisch positivisme
Psychologie: De Theorie
3
, → alle kennis moet uitgedrukt w in verifieerbare zaken
→ introductie onafhankelijke en afhankelijke variabelen
Manipuleerbaar wordt gemeten
→ wetenschappelijke theorie relatie tussen deze variabelen
c. Cognitieve psychologie
- Vervanging v/h behaviorisme
- Vroeger: Homunculus = beslissingsnemer → mannetje in hersenen met vrije wil
- Uitvinding computer → feedback mechanisme = doelgerichtheid
~ mannetje niet nodig
- Wel overgenomen uit behaviorisme→ natuurwetenschappelijk onderzoek
- Conclusie
Gedrag = complex → kan alleen w begrepen wanneer we beroep doen op
informatie verwerkende processen in de hersenen
- Michotte ( Leuven)
DOMINANTE STROMING
2.4 Moderne psychologie: 3 invloeden op het gedrag
Biospsychosociale model
Cognitieve aspect Biologische aspect Sociale aspect
(= psychologische) • Stoornis in hersenen → gevolg ( cultureel )
psychologisch functioneren
De mens leert continu • Omgeving
• Erfelijkheid
• Groep
3. Persoonlijkheid
• Cultuur
4. Intelligentie
• Aangeboren eigenschappen
~ mens geen “tabula rasa”
~ inprenting
• Lichamelijke processen
~ hormonen
• Volgens Freud
- Eros = levensdrift
- thanatos = doodsdrift
Deze 3 aspecten → met elkaar in wisselwerking
2.5 onderzoeksmethoden in de psychologie
wetenschappelijk onderzoek
→ nauwkeurige observatie en beschrijving v/h onderzoeksonderwerp
a. beschrijvend onderzoek
• Naturalistische observatie
= systematische observatie van gedrag in een natuurlijke context
(vb. invloed v klasgrootte op agressief gedrag)
▪ belangrijk: adviezen op evidentie gebaseerd
Psychologie: De Theorie
4
1. Wat is wetenschap?
Kenmerken van wetenschap
• Systematisch empirisme
Verscheidene keren observeren onder verschillende omstandigheden
• Openbaar maken van bevindingen en onderzoeken
Moeten kunnen gerepliceerd en bekritiseerd worden → publicaties in tijdschriften
Toetsbare theorieën
Operationalisatie = variabelen omzetten in meetbare dingen
Academisch vs. Intuïtief
• Academisch → veralgemen
Moet falsifieerbaar zijn
• intuïtief → uitspraak over 1 persoon ~ maar fouten tegen veralgemening
- Dichotome typering: alles of niets
- Statistische typering: gemiddeld genomen (niet altijd zo)
Maakt gebruik van ‘biasses’ en heuristieken
- Beschikbaarheidsheuristiek: hoe toegankelijker in geheugen, hoe meer invloed
- Representativiteitsheuristiek: homogeniteit van een categorie overschatten (stereotypes)
- Externe attributie (buiten zichzelf)→ interne attributie (bij zichzelf)
➔ Attributie-bias
2. Wat is Psychologie?
2.1 Een definitie van psychologie
Psychologie = een wetenschap waarbij het gedrag bestudeerd wordt en
waarbij gedrag gebruikt wordt om de interne
processen te begrijpen die aan de basis liggen v/h gedrag
Door systematische observatie
→ inzicht proberen krijgen in processen die niet rechtstreeks te observeren zijn
2.2 ontwikkelingen die de psychologie mogelijk gemaakt hebben
middeleeuwen → kerk centrale rol → onderwijs verbonden met geloofswaarden
TOT: reformatie (16e eeuw)
wetenschappelijke revolutie
VB. Copernicus: Geocentrisme → Heliocentrisme (aarde rond zon)
→ zijn bevindingen bleven hypothetisch
Psychologie: De Theorie
1
, Daarna: Galileo Galilei → verdedigde heliocentrisme (onderbouwde dit
met observaties)
Newton → beschreef bewegingen rond zon via wiskundige
formules → beginpunt fysica
ontwikkelingen in de filosofie
vroeger: dualisme = menselijk lichaam was het omhulsel van de geest
Rationalisme: nadenken over de mens, waarheid door rede
niet observeren
René Descartes Nativisme: aangeboren kennis
Dualistisch interactionisme: lichaam en geest interageren
Tegenover Rationalisme (In Engeland)
→ Empirisme: inhoud van de geest door zintuiglijke ervaringen (vb. observatie)
Begonnen bij: Hobbes → verspreid door Locke
Werking menselijke geest
bestuderen
meer HOE de menselijke geest iets weet dan WAT ze weet
Belangrijk principe
= Associationisme → 2 dingen op zelfde moment ervaren, mentaal geassocieerd
Lichaam en geest = machines en volgen beide de natuurwetten
Darwin → evolutietheorie
= ‘afstamming met verandering’
= natuurlijke selectie // “survival of the fittests” (dieren passen zich aan a/d omgeving)
Gevolgen:
• mens is ontstaan uit dieren → proeven uitvoeren op dieren
• mens is onderhevig a/d natuurwetten
2.3 De beginjaren van de psychologie
Psychologie in EUROPA
a. Wundt → Structuralisme
- Eerste psychologische laboratorium (19e eeuw // Duitsland)
- Structuralisme = op basis van introspectie de structuur van het bewustzijn
proberen te ontdekken
Kijken naar het eigen bewustzijn van binnen uit
- Uitgebreid naar de VS door Titchener (lanceerde naam structuralisme)
~ elk complex proces kan gereduceerd worden tot combinatie van elementaire
componenten
Psychologie: De Theorie
2
, Sensaties beelden gevoelens
Deze componenten door associatieproces gecombineerd tot normale, bewuste ervaring
b. Binet → Toegepaste psychologie
- Intelligentietest ( Binet-Simon)
- Onderzoeksmethode = toegepast onderzoek
= praktische problemen proberen oplossen d.m.v. toepassing van de psychologie
Fundamenteel onderzoek = werking van fenomeen begrijpen en
theorie over ontwerpen → niet noodzakelijk praktisch nut
c. Freud → het onbewuste = psychoanalyse
- Gedrag en bewustzijn = oppervlakkig → Onbewuste is belangrijker
- Psychologische / lichamelijke stoornissen hebben vaak psychische oorzaak,
problemen die mensen uit bewustzijn verdrongen hadden (trauma’s)
- Weinig / niet falsifieerbaar
- Verschillende subtheorieën
- Hulp: trauma’s in bewustzijn brengen vrije associatie
Droominterpretatie
- Psychoanalyse = buitenbeentje
→ introspectie bleef belangrijk!
→ geesteswetenschappelijk (→ exact-wetenschappelijk)
Psychologie in de VERENIGDE STATEN
a. Functionalisme
- Link met toegepaste psychologie
- Onderzoek naar de aanpassing
- Sterk beïnvloedt door evolutieleer
- Bevordering v/d productie
▪ Ergonomie (mens en machine op elkaar afstemmen)
▪ Hawthorne experiment = invloed van hoeveelheid licht op productiviteit
- Individuele verschillen tussen
▪ Mensen
▪ (en overeenkomsten) mens en dier
- James
“Stream of consciousness” → stroom v gedachten en gevoelens
Succes psychologie → in hoeverre het praktische oplossingen zal bieden
b. Behaviorisme
- Beïnvloed door evolutieleer → aanpassingen v/d mens zijn belangrijk
Functionalisme → studie van de geest onmogelijk
Structuralisme → introspectie verwerpen → direct observeren gedrag is beter
- Watson
Kleine Albert → angsten aanleerbaar? Associatie rat en eng geluid
- S-R psychologie
Invloed van stimulus op reactie v/d mens / dier
Skinner → rat conditioneren
- Beïnvloedt door logisch positivisme
Psychologie: De Theorie
3
, → alle kennis moet uitgedrukt w in verifieerbare zaken
→ introductie onafhankelijke en afhankelijke variabelen
Manipuleerbaar wordt gemeten
→ wetenschappelijke theorie relatie tussen deze variabelen
c. Cognitieve psychologie
- Vervanging v/h behaviorisme
- Vroeger: Homunculus = beslissingsnemer → mannetje in hersenen met vrije wil
- Uitvinding computer → feedback mechanisme = doelgerichtheid
~ mannetje niet nodig
- Wel overgenomen uit behaviorisme→ natuurwetenschappelijk onderzoek
- Conclusie
Gedrag = complex → kan alleen w begrepen wanneer we beroep doen op
informatie verwerkende processen in de hersenen
- Michotte ( Leuven)
DOMINANTE STROMING
2.4 Moderne psychologie: 3 invloeden op het gedrag
Biospsychosociale model
Cognitieve aspect Biologische aspect Sociale aspect
(= psychologische) • Stoornis in hersenen → gevolg ( cultureel )
psychologisch functioneren
De mens leert continu • Omgeving
• Erfelijkheid
• Groep
3. Persoonlijkheid
• Cultuur
4. Intelligentie
• Aangeboren eigenschappen
~ mens geen “tabula rasa”
~ inprenting
• Lichamelijke processen
~ hormonen
• Volgens Freud
- Eros = levensdrift
- thanatos = doodsdrift
Deze 3 aspecten → met elkaar in wisselwerking
2.5 onderzoeksmethoden in de psychologie
wetenschappelijk onderzoek
→ nauwkeurige observatie en beschrijving v/h onderzoeksonderwerp
a. beschrijvend onderzoek
• Naturalistische observatie
= systematische observatie van gedrag in een natuurlijke context
(vb. invloed v klasgrootte op agressief gedrag)
▪ belangrijk: adviezen op evidentie gebaseerd
Psychologie: De Theorie
4
