Filosofie van het levensbegin
Inhoud
Inhoud ................................................................................................................. 1
1. Actualiteit ......................................................................................................... 3
2. Inleiding............................................................................................................ 4
2.1. Het (levens) begin ....................................................................................... 4
2.1.1. Het levensbegin in de medische wereld ................................................. 5
2.1.2. Draagmoederschap ............................................................................. 8
2.2. Het algemeen kader – van lot tot controle ..................................................... 9
2.3. Van recht op weten naar plicht tot weten .................................................... 13
2.3.1. Kernuitdagingen prenatale screening .................................................. 14
2.3.2. Prenatale screening ........................................................................... 15
2.3.3. Verwachtingspatroon van de screening vs realiteit ............................... 15
2.3.4. Wat met reproductie-autonomie van de ouders ................................... 16
2.3.5. Wat doen we met de prenatale screening?........................................... 17
2.4. NIPT en morele dilemma’s ......................................................................... 18
2.4.1. Ethical values and NIPT ...................................................................... 19
3. Reproductieve rechten en verantwoord ouderschap .......................................... 20
3.1. Inleiding – reproductieve rechten, goed ouderschap en het belang van het kind
20
3.1.1. Samengaan kinderwens en belang van het kind ................................... 20
3.1.2. Heeft iedereen recht op een kind?....................................................... 21
3.1.3. Moeilijkheden.................................................................................... 21
3.1.4. Belang van reproductieve rechten ....................................................... 21
3.1.5. Cruciale vragen ................................................................................. 22
3.1.6. Belang van reproductieve autonomie .................................................. 23
3.1.7. Opvattingen over reikwijdte recht op voortplanting ............................... 23
3.2. Overweging bij voortplanting ..................................................................... 24
3.2.1. Plicht tot voortplanting? ..................................................................... 24
3.2.2. Savior siblings (kind produceren om bestaand kind te redden) .............. 24
3.2.3. Verbod om voort te planten? ............................................................... 24
1
, 3.2.4. Verplichte anticonceptie .................................................................... 25
3.2.5. Procreative beneficence..................................................................... 25
3.2.6. Verantwoordelijkheid voor reproductieve keuzes .................................. 25
4. Conclusie ....................................................................................................... 25
2
, 1. Actualiteit
“Nederlandse onderzoekers kunnen het genoom van ivf-embryo’s volledig aflezen om sneller
afwijkingen en zeldzame ziektes op te sporen. Diezelfde wetenschappers waarschuwen voor de
consequenties daarvan.”
De vraag hierbij: wat doen we hierna mee? Wat doen we met al deze informatie?
Technologisch is er zeer veel mogelijk. Waar we niet ver mee staan is over de vraag: “Wat doen
we met al deze informatie die uit deze screening komt?”.
Ouders hebben vaak eenzijdige verwachtingspatronen bij prenatale screening, nl. ze verwachten
dat ze te horen krijgen dat hun kind perfect gezond en gelukkig zal zijn. De realiteit is hier
weldegelijk anders; af en toe kan je wel goed nieuws vertellen MAAR hoe meer en verfijner we
kunnen screenen, hoe meer er aan de ouders moeten worden uitgelegd dat het kind niet perfect
gezond zal zijn.
Naarmate het mogelijk aantal ziektes dat we kunnen opsporen door te screenen stijgt, hoe meer
risico’s we in kaart zullen moeten brengen tegen de ouders. Hier zijn de ouders vaak niet tegen
voorbereidt.
Ouders denken dus vaak dat na de prenatale screening al hun vragen beantwoord zullen zijn,
maar in realiteit is dat dus niet altijd zo (hoe meer ziektes je kan opsporen hoe meer je ook zal
moeten vertellen tegen de ouders dat er een verhoogd risico is voor deze ziektes).
Het dilemma dat deze ouders hebben: “Wat doen we dan nu met deze informatie?”. Dit zorgt
vaak voor veel moeilijkheden omdat vele ouders hier niet op voorbereidt zijn (bv. consensus
tussen de ouders).
Je ziet ook bij deze ouders, dat ze 20 jaar na hun beslissing vaak nog vragen stellen of ze de
juist beslissing genomen hebben. Ze moeten natuurlijk ook snel een beslissing maken of ze het
kind willen behouden of dat ze een zwangerschapsafbreking willen; en waarbij ze eigenlijk de
rest van hun leven mee zullen moeten leren leven met deze beslissing (= niet altijd evident voor
de meeste ouders).
3
, 2. Inleiding
2.1. Het (levens) begin
Centraal in de samenleving: ‘Het willen hebben van een kind’, de kinderwens. Er zijn veel
mensen die zich willen voortplanten (recht op reproductie). Dit is een gevoelig thema binnen alle
ethische vraagstukken in de gezondheidszorg (bv thema over kinderen en levenseinde).
Weinig filosofische boeken geschreven over het levensbegin (wel veel over levenseinde).
HANNAH ARENDT – The Human Condition (1958), is een van diegene die een boek heeft
geschreven over het levensbegin.
In dit boek spreek ze over het begrip ‘Nataliteit’ (ze rekt dit uit naar de betekenis: alles wat voor
een nieuw begin staat):
- Geboren worden – geschikt maken voor – ergens mee beginnen
- Met de komst van het nieuwe (kind), komt een nieuw begin van de wereld.
Al het nieuwe begin van de wereld beschouwt zij als een cruciaal punt om de cyclus van het
leven gaande te houden.
Het idee van als er geen nieuw begin, sterft de wereld af gaat ze dieper op in.
Nataliteit is volgens Arendt de sleutel van ons mens-zijn:
‘To act, in its most general sense, means to take an initiative, to begin (as the Greek word
archein, ‘to begin’, ‘to lead’, and eventually ‘to rule’, indicates), to set something into motion
(which is the original meaning of the Latin agere). Because they are initium, newcomers and
beginners by virtue of birth, men take initiative, are prompted into action. This beginning is not
the beginning of the world; it is not the beginning of something but of somebody, who is a
beginner himself. With the creation of man the principle of beginning came into the world itself’.
Zonder begin is er geen leven, dus het begin is het meest zingevende dat deze wereld kan
voortbrengen.
o Archein (grieks woord) = een begin, een beginsel (anarchie = zonder beginsel).
Het archein is het houvast waar veel samenlevingen aan vasthangen maar ook
voor veel mensen is het herbeginnen van het leven (produceren van een kind)
een zeer belangrijk moment in hun levensloop.
o Bij de meerderheid van de populatie is de kinderwens zeer sterk aanwezig; dit
hangt ook wel sterk af van verschillende andere factoren: ‘willen we wel een kind
in DEZE wereld? (het klimaat, oorlogen,…)’
Geneeskunde helpt diegene die kinderen willen krijgen maar hier moeite mee hebben, om deze
toch te ondersteunen en proberen hun kinderwens werkelijkheid te maken.
De geneeskunde is sinds 1970 (50 jaar) maar in staat om een ‘proefbuisbaby’ te ontwikkelen en
dus in staat om op een niet natuurlijke wijze ouders een kind te voorzien.
Het krijgen van een kind is één van de meest emotionele zaken dat er gebeurt in het leven. Het is
een zeer emotionele gebeurtenis: het gaat sinds dan niet maar over jouw persoonlijk geluk, maar
4
,ook over het geluk en de gezondheid van je kind. Hierbij komen ook andere emoties zoals
bepaalde verwachtingen (dat hun kind perfect gezond is) maar ook angsten en onzekerheden bij
kijken.
Het recht op reproductie wordt beschouwd als een kernrecht voor volwassenen/binnen onze
samenleving. Maar ook hier zitten bepaalde grijze zones: “Moete we bij ouders of een vrouw met
verslavingsproblematiek de reproductiviteitrecht gaan intrekken?”. “Vinden we dat twee mensen
met het syndroom van Down en een kinderwens hebben, mogen/moeten we daaraan
tegemoetkomen?”.
Belangrijk vraag ook hierbij: “Wie moet hierover beslissen?”.
Hoe meer we technologisch kunnen ingrijpen, hoe meer debatten hierover zijn.
Hoe meer we weten over onze gezondheid en kunnen, hoe meer beslissingen we
mogen/moeten nemen.
2.1.1. Het levensbegin in de medische wereld
We kunnen medisch gezien alleen maar ingrijpen in de genetica. We kunnen dit doen om ziektes
te vermijden zodat deze niet meer voordoen. We kunnen dus gaan veranderen vooraleer dit kind
geboren is.
De grote filosofische vraag is: “Nu bestrijden we de ziektes maar stel dat we in de toekomst
bepaalde eigenschappen kunnen perfectioneren, hoe ver gaan we hier in gaan en hoe ver mogen
we hier in gaan?”.
Debat kloneren: na 199 pogingen om een schaap te kloneren was de 200ste schaap gelukt
gekloneerd. Toen kwam de vraag: “wat doen we met deze techniek?”.
Voor het eerst was er een consensus tussen alle landen dat dit niet mocht gedaan worden bij
de mensen.
Stamcelonderzoek daarentegen zijn er bepaalde coalities tussen verschillende landen waar
dit wel/niet mag.
De ethische vraag is: “wat is wenselijk?”. Wat is verantwoord binnen de samenleving die we
kennen om onderzoeksmatig aan de slag te gaan met het doel om betere gezondheid te leveren.
De technieken zijn sterk geëvolueerd alsook de mogelijkheden zijn sterk toegenomen (IVF, pre-
implantatie technieken,…). Vanaf het moment dat je een kind op de wereld wilt brengen, komen
deze technieken pas tevoorschijn in het leven. Daarvoor hebben de meeste mensen daar geen
weet over. En slechts dan pas beginnen mensen hun hier vragen over te stellen: “Willen we dit
wel?”, “Tot hoever gaan we hierin?”.
IVF is een zeer belastende procedure; niet enkel fysiek maar ook mentaal telkens zitten hopen
op iets wat miss niet komt. En wanneer iets niet werkt komen er andere manieren naar boven
zoals draagmoederschap (veel complexer), omdat nog steeds hun kinderwens niet is
waargekomen.
5
, Er zijn natuurlijk paar basisvragen zoals:
- Heeft iedereen recht op een kind?
o Wanneer je het recht op een kind afpakt van een individu of koppel, zeg je
eigenlijk dat deze niet in staat is om een goede ouder te zijn.
o Er zijn bepaalde regels qua leeftijd, maar hierbij zijn er nog steeds
tienerzwangerschappen die we niet kunnen verbieden.
o Syndroom van Down = een van de lastigste discussies. Vaak geen houvast of
duidelijke kader waar we kunnen zeggen tot hier en niet verder.
- Wat is goed ouderschap?
o Zeer moeilijk om te beslissen. Er is geen ouderschapstest die ouders moeten
doorstaan als ze OP EEN NATUURLIJKE WIJZE een kind willen hebben.
o Wanneer het gaat om kunstmatige technieken, moeten ze plots wel bij een
psychologisch consulent een aantal gesprekken voeren. De psycholoog gaat dan
testen of dat deze vrouw, man en koppel wel geschikt om een kind te krijgen. Dit
geeft vaak een gevoel van discrimenatie bij deze ouders.
o We hebben geen duidelijke vastgelegde definitie dat zegt wat goed ouderschap
is.
o Het is zeer moeilijk om de vraag te stellen: “Kunnen we vooraleer het kind er is,
de vraag stellen of deze mensen goede ouders zullen zijn?”.
o Het blijkt vaak dat mensen waarvan je het niet van verwacht, het zeer goed doen
als ouders en ook omgekeerd. Er is een zeer uiteenlopend gedrag op vlak van
ouderschap.
o Er zijn predicatieve factoren (zoals milieuomgeving, financieel,…) maar dit zijn
geen determinerende factoren.
6
Inhoud
Inhoud ................................................................................................................. 1
1. Actualiteit ......................................................................................................... 3
2. Inleiding............................................................................................................ 4
2.1. Het (levens) begin ....................................................................................... 4
2.1.1. Het levensbegin in de medische wereld ................................................. 5
2.1.2. Draagmoederschap ............................................................................. 8
2.2. Het algemeen kader – van lot tot controle ..................................................... 9
2.3. Van recht op weten naar plicht tot weten .................................................... 13
2.3.1. Kernuitdagingen prenatale screening .................................................. 14
2.3.2. Prenatale screening ........................................................................... 15
2.3.3. Verwachtingspatroon van de screening vs realiteit ............................... 15
2.3.4. Wat met reproductie-autonomie van de ouders ................................... 16
2.3.5. Wat doen we met de prenatale screening?........................................... 17
2.4. NIPT en morele dilemma’s ......................................................................... 18
2.4.1. Ethical values and NIPT ...................................................................... 19
3. Reproductieve rechten en verantwoord ouderschap .......................................... 20
3.1. Inleiding – reproductieve rechten, goed ouderschap en het belang van het kind
20
3.1.1. Samengaan kinderwens en belang van het kind ................................... 20
3.1.2. Heeft iedereen recht op een kind?....................................................... 21
3.1.3. Moeilijkheden.................................................................................... 21
3.1.4. Belang van reproductieve rechten ....................................................... 21
3.1.5. Cruciale vragen ................................................................................. 22
3.1.6. Belang van reproductieve autonomie .................................................. 23
3.1.7. Opvattingen over reikwijdte recht op voortplanting ............................... 23
3.2. Overweging bij voortplanting ..................................................................... 24
3.2.1. Plicht tot voortplanting? ..................................................................... 24
3.2.2. Savior siblings (kind produceren om bestaand kind te redden) .............. 24
3.2.3. Verbod om voort te planten? ............................................................... 24
1
, 3.2.4. Verplichte anticonceptie .................................................................... 25
3.2.5. Procreative beneficence..................................................................... 25
3.2.6. Verantwoordelijkheid voor reproductieve keuzes .................................. 25
4. Conclusie ....................................................................................................... 25
2
, 1. Actualiteit
“Nederlandse onderzoekers kunnen het genoom van ivf-embryo’s volledig aflezen om sneller
afwijkingen en zeldzame ziektes op te sporen. Diezelfde wetenschappers waarschuwen voor de
consequenties daarvan.”
De vraag hierbij: wat doen we hierna mee? Wat doen we met al deze informatie?
Technologisch is er zeer veel mogelijk. Waar we niet ver mee staan is over de vraag: “Wat doen
we met al deze informatie die uit deze screening komt?”.
Ouders hebben vaak eenzijdige verwachtingspatronen bij prenatale screening, nl. ze verwachten
dat ze te horen krijgen dat hun kind perfect gezond en gelukkig zal zijn. De realiteit is hier
weldegelijk anders; af en toe kan je wel goed nieuws vertellen MAAR hoe meer en verfijner we
kunnen screenen, hoe meer er aan de ouders moeten worden uitgelegd dat het kind niet perfect
gezond zal zijn.
Naarmate het mogelijk aantal ziektes dat we kunnen opsporen door te screenen stijgt, hoe meer
risico’s we in kaart zullen moeten brengen tegen de ouders. Hier zijn de ouders vaak niet tegen
voorbereidt.
Ouders denken dus vaak dat na de prenatale screening al hun vragen beantwoord zullen zijn,
maar in realiteit is dat dus niet altijd zo (hoe meer ziektes je kan opsporen hoe meer je ook zal
moeten vertellen tegen de ouders dat er een verhoogd risico is voor deze ziektes).
Het dilemma dat deze ouders hebben: “Wat doen we dan nu met deze informatie?”. Dit zorgt
vaak voor veel moeilijkheden omdat vele ouders hier niet op voorbereidt zijn (bv. consensus
tussen de ouders).
Je ziet ook bij deze ouders, dat ze 20 jaar na hun beslissing vaak nog vragen stellen of ze de
juist beslissing genomen hebben. Ze moeten natuurlijk ook snel een beslissing maken of ze het
kind willen behouden of dat ze een zwangerschapsafbreking willen; en waarbij ze eigenlijk de
rest van hun leven mee zullen moeten leren leven met deze beslissing (= niet altijd evident voor
de meeste ouders).
3
, 2. Inleiding
2.1. Het (levens) begin
Centraal in de samenleving: ‘Het willen hebben van een kind’, de kinderwens. Er zijn veel
mensen die zich willen voortplanten (recht op reproductie). Dit is een gevoelig thema binnen alle
ethische vraagstukken in de gezondheidszorg (bv thema over kinderen en levenseinde).
Weinig filosofische boeken geschreven over het levensbegin (wel veel over levenseinde).
HANNAH ARENDT – The Human Condition (1958), is een van diegene die een boek heeft
geschreven over het levensbegin.
In dit boek spreek ze over het begrip ‘Nataliteit’ (ze rekt dit uit naar de betekenis: alles wat voor
een nieuw begin staat):
- Geboren worden – geschikt maken voor – ergens mee beginnen
- Met de komst van het nieuwe (kind), komt een nieuw begin van de wereld.
Al het nieuwe begin van de wereld beschouwt zij als een cruciaal punt om de cyclus van het
leven gaande te houden.
Het idee van als er geen nieuw begin, sterft de wereld af gaat ze dieper op in.
Nataliteit is volgens Arendt de sleutel van ons mens-zijn:
‘To act, in its most general sense, means to take an initiative, to begin (as the Greek word
archein, ‘to begin’, ‘to lead’, and eventually ‘to rule’, indicates), to set something into motion
(which is the original meaning of the Latin agere). Because they are initium, newcomers and
beginners by virtue of birth, men take initiative, are prompted into action. This beginning is not
the beginning of the world; it is not the beginning of something but of somebody, who is a
beginner himself. With the creation of man the principle of beginning came into the world itself’.
Zonder begin is er geen leven, dus het begin is het meest zingevende dat deze wereld kan
voortbrengen.
o Archein (grieks woord) = een begin, een beginsel (anarchie = zonder beginsel).
Het archein is het houvast waar veel samenlevingen aan vasthangen maar ook
voor veel mensen is het herbeginnen van het leven (produceren van een kind)
een zeer belangrijk moment in hun levensloop.
o Bij de meerderheid van de populatie is de kinderwens zeer sterk aanwezig; dit
hangt ook wel sterk af van verschillende andere factoren: ‘willen we wel een kind
in DEZE wereld? (het klimaat, oorlogen,…)’
Geneeskunde helpt diegene die kinderen willen krijgen maar hier moeite mee hebben, om deze
toch te ondersteunen en proberen hun kinderwens werkelijkheid te maken.
De geneeskunde is sinds 1970 (50 jaar) maar in staat om een ‘proefbuisbaby’ te ontwikkelen en
dus in staat om op een niet natuurlijke wijze ouders een kind te voorzien.
Het krijgen van een kind is één van de meest emotionele zaken dat er gebeurt in het leven. Het is
een zeer emotionele gebeurtenis: het gaat sinds dan niet maar over jouw persoonlijk geluk, maar
4
,ook over het geluk en de gezondheid van je kind. Hierbij komen ook andere emoties zoals
bepaalde verwachtingen (dat hun kind perfect gezond is) maar ook angsten en onzekerheden bij
kijken.
Het recht op reproductie wordt beschouwd als een kernrecht voor volwassenen/binnen onze
samenleving. Maar ook hier zitten bepaalde grijze zones: “Moete we bij ouders of een vrouw met
verslavingsproblematiek de reproductiviteitrecht gaan intrekken?”. “Vinden we dat twee mensen
met het syndroom van Down en een kinderwens hebben, mogen/moeten we daaraan
tegemoetkomen?”.
Belangrijk vraag ook hierbij: “Wie moet hierover beslissen?”.
Hoe meer we technologisch kunnen ingrijpen, hoe meer debatten hierover zijn.
Hoe meer we weten over onze gezondheid en kunnen, hoe meer beslissingen we
mogen/moeten nemen.
2.1.1. Het levensbegin in de medische wereld
We kunnen medisch gezien alleen maar ingrijpen in de genetica. We kunnen dit doen om ziektes
te vermijden zodat deze niet meer voordoen. We kunnen dus gaan veranderen vooraleer dit kind
geboren is.
De grote filosofische vraag is: “Nu bestrijden we de ziektes maar stel dat we in de toekomst
bepaalde eigenschappen kunnen perfectioneren, hoe ver gaan we hier in gaan en hoe ver mogen
we hier in gaan?”.
Debat kloneren: na 199 pogingen om een schaap te kloneren was de 200ste schaap gelukt
gekloneerd. Toen kwam de vraag: “wat doen we met deze techniek?”.
Voor het eerst was er een consensus tussen alle landen dat dit niet mocht gedaan worden bij
de mensen.
Stamcelonderzoek daarentegen zijn er bepaalde coalities tussen verschillende landen waar
dit wel/niet mag.
De ethische vraag is: “wat is wenselijk?”. Wat is verantwoord binnen de samenleving die we
kennen om onderzoeksmatig aan de slag te gaan met het doel om betere gezondheid te leveren.
De technieken zijn sterk geëvolueerd alsook de mogelijkheden zijn sterk toegenomen (IVF, pre-
implantatie technieken,…). Vanaf het moment dat je een kind op de wereld wilt brengen, komen
deze technieken pas tevoorschijn in het leven. Daarvoor hebben de meeste mensen daar geen
weet over. En slechts dan pas beginnen mensen hun hier vragen over te stellen: “Willen we dit
wel?”, “Tot hoever gaan we hierin?”.
IVF is een zeer belastende procedure; niet enkel fysiek maar ook mentaal telkens zitten hopen
op iets wat miss niet komt. En wanneer iets niet werkt komen er andere manieren naar boven
zoals draagmoederschap (veel complexer), omdat nog steeds hun kinderwens niet is
waargekomen.
5
, Er zijn natuurlijk paar basisvragen zoals:
- Heeft iedereen recht op een kind?
o Wanneer je het recht op een kind afpakt van een individu of koppel, zeg je
eigenlijk dat deze niet in staat is om een goede ouder te zijn.
o Er zijn bepaalde regels qua leeftijd, maar hierbij zijn er nog steeds
tienerzwangerschappen die we niet kunnen verbieden.
o Syndroom van Down = een van de lastigste discussies. Vaak geen houvast of
duidelijke kader waar we kunnen zeggen tot hier en niet verder.
- Wat is goed ouderschap?
o Zeer moeilijk om te beslissen. Er is geen ouderschapstest die ouders moeten
doorstaan als ze OP EEN NATUURLIJKE WIJZE een kind willen hebben.
o Wanneer het gaat om kunstmatige technieken, moeten ze plots wel bij een
psychologisch consulent een aantal gesprekken voeren. De psycholoog gaat dan
testen of dat deze vrouw, man en koppel wel geschikt om een kind te krijgen. Dit
geeft vaak een gevoel van discrimenatie bij deze ouders.
o We hebben geen duidelijke vastgelegde definitie dat zegt wat goed ouderschap
is.
o Het is zeer moeilijk om de vraag te stellen: “Kunnen we vooraleer het kind er is,
de vraag stellen of deze mensen goede ouders zullen zijn?”.
o Het blijkt vaak dat mensen waarvan je het niet van verwacht, het zeer goed doen
als ouders en ook omgekeerd. Er is een zeer uiteenlopend gedrag op vlak van
ouderschap.
o Er zijn predicatieve factoren (zoals milieuomgeving, financieel,…) maar dit zijn
geen determinerende factoren.
6
