Spraak- en taalontwikkeling
Inleiding
Moedertaal is afgerond op 10 jaar, maar we blijven heel ons leven nieuwe
woorden leren
Hoofdstuk 1: ontstaanvisies
1.1Inleiding
Ontwikkeling van de moedertaal
Gebeurt vanaf zeer jonge leeftijd en zeer snel
Welke prikkels en mechanismen bestaan er zodat een kind de moedertaal
leert?
Een mens kan niet zonder taal, het heeft een taal nodig om te kunnen
communiceren
1.2Communiceren
Communiceren (≠ taal)
Uitwisselen van informatie van de ene persoon (=zender) naar de
andere(=ontvanger) met als doel invloed uit te oefenen op de omgeving
Ruim begrip
Kan non-verbaal en verbaal communiceren
o Non-verbaal: mimiek, gebaren
o Verbaal: “ik heb honger”
Problemen bij ontwikkeling van verbale communicatie leidt tot
veel problemen
Om te communiceren is een medium nodig om te communiceren: bv. Taal,
gebaren, tekens
Taal
Medium/ middel om te communiceren
Functies van taal
o Info uitwisselen
o Bevelen geven
o Kennis vergroten van jezelf en van anderen
o Gevoelens uitdrukken
o Zich verbinden met anderen
1
, Spraak- en taalontwikkeling
1.3Ontstaansvisies normale ontwikkeling van spraak en taal
Hoe leren kinderen de taal/ spreken?
1.3.1 Behaviouristische visie
Oudste verklaring
Grondlegger: Skinner
o Gebaseerd op stimuli, responsen, beloningen en straffen
Gedragingen worden teruggevoerd op operante conditionering
o Enkel het gedrag dat je kan zien wordt geobserveerd
Taal wordt ook gezien als menselijk gedrag
o De rest = gebeurt in de black box
Een organisme leert gedragingen aan door te belonen hierdoor wordt dit
gedrag meer vertoond
Een organisme leert gedragingen af door te straffen
Baby’s
Hebben volgens Skinner van nature een bewegingsdrang
o Ook de spieren van ademhaling en mond-keelkanaal
Toevallige spierbewegingen leiden tot de productie van geluid
De ouders reageren enthousiast op dit geluid (beloning)
o Hierdoor gaat het kind dit geluid vaker maken
Zo ontstaat kindergebrabbel
Creativiteit met taal
o Mogelijkheid om nieuwe grammaticaal correcte zinnen te vormen die ze
nog nooit eerder gehoord/ gebruikt hebben
Kan niet verklaard worden door deze visie
Men kan enkel de dingen zeggen voor wat ze beloond wordt
Kinderen zijn in realiteit WEL creatief met taal
Dus klopt deze visie niet voor het ontstaan van taalontwikkeling, maar het
wordt wel nog gebruikt voor veel behandelingen
Experiment rat in Skinnerbox
Behaviouristische visie wordt niet meer gebruikt voor verklaring van het
ontstaan van taalontwikkeling
Het wordt nu wel gebruikt op proefdieren
2
, Spraak- en taalontwikkeling
Samengevat
Het idee is gebaseerd op termen van stimuli, respons, beloningen en
straffen
Een stimuli lokt een reactie uit, die reactie zal zorgen voor een beloning
of een straf
Wanneer het kind een beloning krijgt zal het ervoor zorgen dat een kind
iets vaker doet
Wanneer het een straf krijgt zal het kind dit gedrag minder vertonen
Volgens deze theorie kan je dus enkel leren voor wat je beloond wordt.
1.3.2 Nativistische visie
Grondlegger = Chomsky
Alle talen in de wereld hebben eenzelfde onderliggende structuur = universele
grammatica
o Mensen hebben een aangeboren taalvermogen die de basis vormt
voor het leren van elke taal
o Dit taalvermogen is verbonden met het LAD (lunguage acquisition
device)
Zorgt ervoor dat mensen de structuur van een taal begrijpen
Universele grammatica
Chomsky wou een universele grammatica maken die voor alle talen geld
o Bestaat uit abstracte basisregels die op elke taal van toepassing zijn
1. Een zin bestaat uit een naamwoordelijk gezegde en een
werkwoordelijk gezegde (de kat slaapt)
2. De naamwoordelijke groep bevat een bepaler, adjectieven en
een zelfstandig naamwoord (die grote hond)
3. De werkwoordelijke groep bevat een werkwoord en een nieuwe
naamwoordelijke groep (Jan leest een boek)
Mogelijkheden hiervan
o Hierdoor kan men oneindig grammaticaal correcte zinnen genereren
o Die hoogstens een aantal transformaties ondergaan
Universele grammatica transformatieve generatieve grammatica
(TGG)
Universele grammatica
o Iedereen wordt geboren met een aangeboren taalvermogen: LAD
Die bevat basisregels
o Die aangeboren kennis = de universele grammatica
Zinnen zonder aanpassingen
Transformationeel generatieve grammatica
o Met die aangeboren kennis kunnen we oneindig grammaticaal correcte
zinnen genereren
3
, Spraak- en taalontwikkeling
o Maar die moet soms wel een aantal transformaties ondergaan om de
structuur aan de passen
Zinnen met aanpassingen
Argumenten die tot de nativistische opvatting geleidt hebben
1. Er bestaan universele grammaticaregels
Iedereen heeft bijna dezelfde neurologische uitrusting
Iedereen heeft een gelijk basispakket in de hersenen om met taal overweg te
kunnen
2. Taal is uiterst complex
Het LAD bepaalt dat een kind binnen een aantal jaren zijn moedertaal leert
o Ondanks de aanvankelijk beperkte mentale mogelijkheden
o Ondanks de verkeerde voorbeelden van de buitenwereld
3. Alle kinderen ter wereld volgen hetzelfde programma in hetzelfde
tijdschema bij het aanleren van hun moedertaal
o Eenwoordzinnen (1 jaar)
o Tweewoordzinnen (18 maand)
o Drie- en meerwoordzinnen
Dus de taalontwikkeling wordt bepaald door biologische verankering
van taal en niet door de leefomstandigheden
4. Er is een gen dat gerelateerd is aan spraakproductie (categoriale
perceptie)
Er zijn kinderen met een taalgave
Je kan namelijk bij baby’s het fenomeen van de categoriale perceptie uitlokken
o Een continuüm van kunstspraakprikkels waarin de varianten systematisch
wijzigen in gelijke stapjes
o Er wordt dus tussen 2 klanken abrupt overgeschakeld (baa pa)
o Dit fenomeen lukt bij baby’s ook voor spraakcontrasten die enkel
voorkomen in exotische talen
Dit toont aan dat we een aangeboren fonetisch-fonologische
vaardigheid hebben
o Vermogen om de klanken van een taal goed te horen, te onderscheiden, op
te slaan en correct uit te spreken.
5. Het bestaan van een gevoelige periode
Wordt aangetoond door
o Wolfskinderen
o Hersenbeschadiging op jonge leeftijd
o Het bestuderen van tweedetaalverwerving
4
Inleiding
Moedertaal is afgerond op 10 jaar, maar we blijven heel ons leven nieuwe
woorden leren
Hoofdstuk 1: ontstaanvisies
1.1Inleiding
Ontwikkeling van de moedertaal
Gebeurt vanaf zeer jonge leeftijd en zeer snel
Welke prikkels en mechanismen bestaan er zodat een kind de moedertaal
leert?
Een mens kan niet zonder taal, het heeft een taal nodig om te kunnen
communiceren
1.2Communiceren
Communiceren (≠ taal)
Uitwisselen van informatie van de ene persoon (=zender) naar de
andere(=ontvanger) met als doel invloed uit te oefenen op de omgeving
Ruim begrip
Kan non-verbaal en verbaal communiceren
o Non-verbaal: mimiek, gebaren
o Verbaal: “ik heb honger”
Problemen bij ontwikkeling van verbale communicatie leidt tot
veel problemen
Om te communiceren is een medium nodig om te communiceren: bv. Taal,
gebaren, tekens
Taal
Medium/ middel om te communiceren
Functies van taal
o Info uitwisselen
o Bevelen geven
o Kennis vergroten van jezelf en van anderen
o Gevoelens uitdrukken
o Zich verbinden met anderen
1
, Spraak- en taalontwikkeling
1.3Ontstaansvisies normale ontwikkeling van spraak en taal
Hoe leren kinderen de taal/ spreken?
1.3.1 Behaviouristische visie
Oudste verklaring
Grondlegger: Skinner
o Gebaseerd op stimuli, responsen, beloningen en straffen
Gedragingen worden teruggevoerd op operante conditionering
o Enkel het gedrag dat je kan zien wordt geobserveerd
Taal wordt ook gezien als menselijk gedrag
o De rest = gebeurt in de black box
Een organisme leert gedragingen aan door te belonen hierdoor wordt dit
gedrag meer vertoond
Een organisme leert gedragingen af door te straffen
Baby’s
Hebben volgens Skinner van nature een bewegingsdrang
o Ook de spieren van ademhaling en mond-keelkanaal
Toevallige spierbewegingen leiden tot de productie van geluid
De ouders reageren enthousiast op dit geluid (beloning)
o Hierdoor gaat het kind dit geluid vaker maken
Zo ontstaat kindergebrabbel
Creativiteit met taal
o Mogelijkheid om nieuwe grammaticaal correcte zinnen te vormen die ze
nog nooit eerder gehoord/ gebruikt hebben
Kan niet verklaard worden door deze visie
Men kan enkel de dingen zeggen voor wat ze beloond wordt
Kinderen zijn in realiteit WEL creatief met taal
Dus klopt deze visie niet voor het ontstaan van taalontwikkeling, maar het
wordt wel nog gebruikt voor veel behandelingen
Experiment rat in Skinnerbox
Behaviouristische visie wordt niet meer gebruikt voor verklaring van het
ontstaan van taalontwikkeling
Het wordt nu wel gebruikt op proefdieren
2
, Spraak- en taalontwikkeling
Samengevat
Het idee is gebaseerd op termen van stimuli, respons, beloningen en
straffen
Een stimuli lokt een reactie uit, die reactie zal zorgen voor een beloning
of een straf
Wanneer het kind een beloning krijgt zal het ervoor zorgen dat een kind
iets vaker doet
Wanneer het een straf krijgt zal het kind dit gedrag minder vertonen
Volgens deze theorie kan je dus enkel leren voor wat je beloond wordt.
1.3.2 Nativistische visie
Grondlegger = Chomsky
Alle talen in de wereld hebben eenzelfde onderliggende structuur = universele
grammatica
o Mensen hebben een aangeboren taalvermogen die de basis vormt
voor het leren van elke taal
o Dit taalvermogen is verbonden met het LAD (lunguage acquisition
device)
Zorgt ervoor dat mensen de structuur van een taal begrijpen
Universele grammatica
Chomsky wou een universele grammatica maken die voor alle talen geld
o Bestaat uit abstracte basisregels die op elke taal van toepassing zijn
1. Een zin bestaat uit een naamwoordelijk gezegde en een
werkwoordelijk gezegde (de kat slaapt)
2. De naamwoordelijke groep bevat een bepaler, adjectieven en
een zelfstandig naamwoord (die grote hond)
3. De werkwoordelijke groep bevat een werkwoord en een nieuwe
naamwoordelijke groep (Jan leest een boek)
Mogelijkheden hiervan
o Hierdoor kan men oneindig grammaticaal correcte zinnen genereren
o Die hoogstens een aantal transformaties ondergaan
Universele grammatica transformatieve generatieve grammatica
(TGG)
Universele grammatica
o Iedereen wordt geboren met een aangeboren taalvermogen: LAD
Die bevat basisregels
o Die aangeboren kennis = de universele grammatica
Zinnen zonder aanpassingen
Transformationeel generatieve grammatica
o Met die aangeboren kennis kunnen we oneindig grammaticaal correcte
zinnen genereren
3
, Spraak- en taalontwikkeling
o Maar die moet soms wel een aantal transformaties ondergaan om de
structuur aan de passen
Zinnen met aanpassingen
Argumenten die tot de nativistische opvatting geleidt hebben
1. Er bestaan universele grammaticaregels
Iedereen heeft bijna dezelfde neurologische uitrusting
Iedereen heeft een gelijk basispakket in de hersenen om met taal overweg te
kunnen
2. Taal is uiterst complex
Het LAD bepaalt dat een kind binnen een aantal jaren zijn moedertaal leert
o Ondanks de aanvankelijk beperkte mentale mogelijkheden
o Ondanks de verkeerde voorbeelden van de buitenwereld
3. Alle kinderen ter wereld volgen hetzelfde programma in hetzelfde
tijdschema bij het aanleren van hun moedertaal
o Eenwoordzinnen (1 jaar)
o Tweewoordzinnen (18 maand)
o Drie- en meerwoordzinnen
Dus de taalontwikkeling wordt bepaald door biologische verankering
van taal en niet door de leefomstandigheden
4. Er is een gen dat gerelateerd is aan spraakproductie (categoriale
perceptie)
Er zijn kinderen met een taalgave
Je kan namelijk bij baby’s het fenomeen van de categoriale perceptie uitlokken
o Een continuüm van kunstspraakprikkels waarin de varianten systematisch
wijzigen in gelijke stapjes
o Er wordt dus tussen 2 klanken abrupt overgeschakeld (baa pa)
o Dit fenomeen lukt bij baby’s ook voor spraakcontrasten die enkel
voorkomen in exotische talen
Dit toont aan dat we een aangeboren fonetisch-fonologische
vaardigheid hebben
o Vermogen om de klanken van een taal goed te horen, te onderscheiden, op
te slaan en correct uit te spreken.
5. Het bestaan van een gevoelige periode
Wordt aangetoond door
o Wolfskinderen
o Hersenbeschadiging op jonge leeftijd
o Het bestuderen van tweedetaalverwerving
4
