Rechtssociologie (mastervak) samenvatting

Rechtssociologie mastervak rechten
Les 1: wat is rechtssociologie?




-​ Route 1: vanuit verschillende empirische benaderingen
●​ Benaderingen
○​ 1) rechtsinstrumentalisme
■​ stromingen
●​ begin 20ste eeuw: sociological jurisprudence
○​ aandacht voor verschil law in the books - law in
action (POUND) - kritiek: louter intern juridisch
perspectief
○​ geldende recht komt niet overeen met
heersende sociale normen?
○​ bv: strenge bepalingen echtscheiding > evolutie
●​ begin 20ste eeuw: legal realism
○​ streven om de maatschappelijke positie van
achtergestelde groepen te verbeteren door
middel van het recht
○​ empirisch onderzoek ten dienste
hervormingsagenda
●​ 1980: empirical legal studies - opmars in NL
■​ eigenschappen
●​ recht als instrument om doelen te bereiken
●​ focus op het geldende recht en op de actoren en
instituties die daarbij betrokken zijn
●​ focus op problemen die voor rechtspraktijk relevant zijn
●​ meerwaarde ten opzichte van doctrinaire benadering:
meer bij sociaalwetenschappelijke methoden dan bij
theorieën
●​ top-down benadering



1

, ○​ 2) rechtspluralisme
■​ eigenschappen
●​ kritiek op de centrale rol in instrumentele benadering
van het geldende statelijk recht
●​ meerdere rechtssystemen (normenstelsels; statelijk
recht, religieus recht, inheems recht, sterke culturele
normen; andere sociale normen die als bindend
worden ervaren)
●​ formele rechtsorde niet noodzakelijk voor sociale orde
●​ sterk verplichtend karakter van informele regels
●​ bottum-up benadering
●​ bv: regels geloof dwingender dan COVID-maatregelen
■​ stromingen en auteurs
●​ MALINOWSKI, EHRLICH, MOORE (V)
●​ nationale, postkoloniale en transnationale context

○​ 3) recht-en-samenleving
■​ eigenschappen
●​ recht als uitkomst van sociale verhoudingen en
culturele denkbeelden
●​ wisselwerking tussen recht en samenleving
●​ bv: regels besnijdenis vs strafrecht
■​ stromingen en auteurs
●​ DURKHEIM: collectieve denkbeelden en
maatschappelijke waarden
●​ MARX: recht is van de heersende klasse, ze maken het
recht om hun positie vast te leggen; materiële belangen
en ongelijke sociale verhouding; rol van het recht bij
reproductie van sociale ongelijkheid;
●​ LUHMANN




-​ Route 2: vanuit de disciplinaire positionering van rechtssociologie
●​ Eigenheid en plaats tussen andere disciplines
○​ sub-discipline van sociologie
○​ interdisciplinair: tussen recht en sociologie




2

, ○​ zelfstandige discipline en onderzoeksterrein (na 1950) met meerdere
benaderingen
○​ andere benaderingen?
■​ law and society → nog breder!
■​ empirical legal studies (ELS)
●​ van kwantitatieve benadering (enge zin) naar bredere
betekenis
●​ juristen doen aan empirisch onderzoek
●​ kritiek: vooropleiding, te veel meedenken met
beleidsmakers, onvoldoende kritisch
○​ in deze cursus
■​ extern perspectief
■​ empirische en sociaalwetenschappelijke methoden
■​ sociaalwetenschappelijke theorieën
■​ beschrijven en analyseren van juridische fenomenen
■​ open benadering t.a.v. theorie en methodologie

Les 2: vervolg inleiding

-​ Route 3: vanuit paradigma’s
●​ Paradigma’s
○​ = samenhangende zienswijzen waarop we de samenleving kunnen
kennen en moeten begrijpen ⇒ manieren om aan wetenschap te
doen
○​ benadering, perspectief, traditie
○​ verschillen inzake:
■​ ontologische vooronderstellingen over de aard van menselijke
gemeenschappen: wat weten we? – het zijn
■​ epistemologische assumpties over hoe kennis te vergaren
over de sociale wereld: hoe onderzoeken we het? –
kennisname van dat zijn

○​ overzicht
■​ 1) positivisme
●​ wortels
○​ exacte wetenschappen als positieve
wetenschappen (natuurkunde, biologie, fysica)
○​ empirische onderzoeksmethoden → geldig
falsifieerbare kennis → resultaat wordt steeds
bevestigd
○​ rond 1900: sociale wetenschap als empirische
wetenschap
●​ centrale figuur: E. DURKHEIM
●​ eigenschappen
○​ de wereld bestaan onafhankelijk van onze
kennisname ervan; sociale feiten hebben een
neutrale betekenis



3

, ○​ ontdekken van patronen en wetmatigheden
○​ methoden: objectief en neutraal; kwanitiatief;
causale verbanden zoeken; macroniveau
○​ bv: de correlatie tussen werkloosheid en
strafblad
●​ sleutelperspectief: functionalisme
○​ elk onderdeel, dus ook het recht, vervult een
functie binnen de samenleving
○​ vier functies van het recht
■​ 2) interpretivisme
●​ centrale figuur: M. WEBER
●​ eigenschappen
○​ de wereld bestaan niet onafhankelijk van onze
kennis maar is sociaal geconstrueerd; er is
geen objectief bestaan van de wereld
○​ methoden: subjectief; kwalitatief; verstehen;
microniveau
○​ bv: wat is de maatschappelijke betekenis van
een strafblad
●​ sleutelperspectief: symbolisch interactionisme
○​ in interactie met anderen ontstaan symbolische
betekenissen
○​ bv: eermoord
■​ 3) kritisch realisme
●​ centrale figuur: K. MARX
●​ eigenschappen
○​ critical theory: kritisch nadenken over
traditionele sociale constructies; dragen ze bij
aan opstand?
○​ methoden: geen bijkomende methode;
meerwaarde is actief engagement onderzoeker
○​ ‘klasse’: sterk ideologisch gekleurd (=
haves/have-nots, heersende klasse,...): hoe
onderdrukken kapitalistische sociale instituties
individuen?
●​ sleutelperspectief: conflicttheorie
○​ analyseert hoe machtsstrijden maatschappelijke
verandering teweegbrengen
○​ conflict (niet consensus) is drijvende kracht in
samenleving
○​ MARX: conflict komt uit tegenstelling
kapitalist/proletariaat: proletariaat moet werken
om te overleven, dus ze moeten zich
onderwerpen aan de bourgeoisie
○​ andere benaderingen: conflict komt uit
tegenstelling gezaghebbenden/onderworpenen

●​ Kwaliteitscriteria - strategieën


4