Politicologie
INLEIDING: HET BELANG VAN POLITIEK
- Voorbeeld casus-> nu is het verplicht om een gordel te dragen, in 1975 was dit niet maar nu
is dit zo normaal dat we het eigenlijk niet beseffen dat het niet altijd zo geweest is.
- Politieke beslissing vroeger moeilijk voor mensen maar nu is het al een gewoonte
Voorbeeld -> mensen mochten vroeger gewoon roken in het café, dit werd afgeschaft en de
cafébazen hadden daar schrik van maar nu is het normaal dat mensen buiten op het terras
gaan roken.
- Politiek impact op je leven -> corona, school, veiligheid, politie
Belang van politiek
- Politiek heeft impact op dagelijks leven <-> beperkte maakbaarheid van de samenleving.
Corona maatregelen leefde niet iedereen na, dus niet iedereen leeft de regels na die
worden opgelegd
Maakbaarheid samenleving: heeft grenzen omdat er dingen gebeurd zijn in de
samenleving waar de politiek geen greep op heeft
Voorbeeld -> migratiestromen die men niet echt kan controleren
Voorbeeld -> oorlog in Oekraïne - men heeft hier moeilijk vat op en de
energieprijzen die stijgen dus ook.
Voorbeeld -> burkini was verboden in gent en Antwerpen, zelfs wanneer er
rechtelijke aanspraak is gevolgd is het niet evident en wordt het weer
aangevochten
Dus grenzen wat de politiek met de samenleving kan aanbrengen
- Politiek heeft impact op ons dagelijks leven <-> nationale politiek verliest ook meer zijn greep
Voorbeeld -> België kan niet eigen monetair beleid voeren omdat we bij de Eurozone
horen en dit kon vroeger wel, we hadden zelfzeggenschap.
60-70% van beleid wordt op Europees niveau beslist en wij moeten dit gewoon zomaar
invoeren en omzetten in ons nationaal beleid en dus nationale politiek heeft grip verloren
want we moeten rekening houden en bespreken met 27 lidstaten.
We wonen in een globaliserende wereld en de economie is samen met veel andere
landen, hangt samen, en multinationals hebben veel macht door hun positie in de
wereld. Verschillende landen komen in competitie met elkaar om investeringen naar zich
toe te rekken van multinationals want is goed creëert meer jobs en welvaart maar hun
macht is wel groot dus kan impact hebben op het milieu
Politieke instellingen trekken macht naar zich toe, maar ook regeringen staten en partijen
waar we aan moeten denken.
Belang van politiek te bestuderen
- Grote impact op dagelijks leven dus we willen en moeten weten hoe en waarom de dingen
gebeuren
- Doen we door poging om regelmaat te ontdekken in politieke fenomenen en complexe
fenomenen en ze vereenvoudigen zodat we ze begrijpen, de werkelijkheid
Complexe politieke/sociale werkelijkheid formaliseren
Doel: instituties en rollen die ons gedrag beheren (determineren gedrag) en ook politieke
rollen, parlementsleden worden in rol bestuurd in politiek systeem waar ze zich in
bevinden en vice versa.
, Bedoeling om patronen te ontdekken door te vergelijken,
2 manieren:
o Casussen en observaties te bekijken (een groot aantal ervan), we ontdekken
welke factoren een invloed hebben en welke geen impact hebben.
o Gaan vergelijken maar met een beperkt aantal specifieke gevallen/ observaties
zodat we meer in de diepte kunnen gaan en mechanisischer te bestuderen.
Het belang van politiek te bestuderen in een rechtenopleiding
a) Recht begrens en versneld politiek
Begrenzen
Voorbeeld -> grondwettelijk hof nieuwe eindtermen tweede en derde graad secundaire
onderwijs, hoe? Katholiek onderwijs hebben een zaak bij grondwettelijk hof gestart want
hun overheid legt dingen op en ze hebben geen vrijheid van onderwijs meer en
grondwettelijk hof is gevolgd dus regering moet terug opnieuw een kader ontwikkeling.
Voorbeeld -> grond afgraven die in zich Pfos heeft, grond ergens naar toe brengen en
waar doen we dat? Aanvechten bij Raat van State, want onvoldoende nagedacht over
waar de grond naar toe moet en dus betere procedure nodig.
Versnellen
Voorbeeld -> coronapandemie maatregelen via besluit van de ministers werden
genomen, we hebben deze maatregelen besloten in het overlegcomité en we invoegen
dit direct. Rechter heeft beoordeeld dat het niet stabiel wetgevend kader is, rechter
beoordeeld dat er een grote pandemie wet moet komen die niet alleen nu geldt maar
ook in de toekomst. Een veel stabielere en gedetailleerder.
b) Rechtssysteem is een machtsfactor op zichzelf en het recht is ideologisch gekleurd
Ideologisch gekleurd
Voorbeeld -> wettelijk hof, conservatief recht -> politiekers benoemd tot rechters. (USA)
Recht op abortus gegarandeerd op hele gebied en dat gaat niet door dus nu mag iedere
staat zelf kiezen en sommige staten zijn heel conservatief en hebben dus het recht op
abortus afgeschaft.
Interpretatie van rechtsregels worden ideologische invulling gegeven vanuit politiek
systeem
Voorbeeld (van bij ons) -> klimaatzaak, niet wat kan overgedragen worden door rechtelijk
systeem maar moet in de politiek over worden gediscussieerd. Staat heeft zorgplicht en
door die klimaat doelstellingen consequent niet voldoende na te streven wordt ons recht
geschonden. Mensen willen dat de rechtbank bindende targets gaat opleggen voor CO 2-
productie. De vraag is moet de rechter dat doen? Is dat wel democratisch of moet
politiek besloten worden want daar is het democratisch proces en compromissen en
belangen kunnen worden besloten. Overheid doet te weinig dus daardoor zijn er
spanningen (tussen politiek en overheid, burgers).
c) Recht wordt politiek gebruikt
In Nederland was er een pleidooi in een klimaatzaak. Vaak gaan we proberen als de
andere routes niet gelukt zijn dan via het juridische iets proberen om de politiek toch in
beweging te zetten
d) Recht volgt uit de politiek
Voorbeeld -> seksueel strafrecht hervormd geweest, veel opinie van burgers dat er
elementen zijn waar we verandering in willen -> daders strenger gestraft… Deze signalen
werden opgevangen door politiek en gaan er mee aan de slag en zetten het om in wetten
dat de rechtbanken gaan imponeren en zwaarder gaan bestraffen.
, Politiek heeft recht nodig om hetgeen dat besloten is te kunnen gaan afdwingen, we
hebben het juridische nodig.
Bouwstenen van politiek
- Focus op actoren, instellingen en hun functioneren
In brede kader plaatsen van dagdagelijks versnipperd politiek nieuws
Snijvlakken recht en politiek doorgronden
Proeven van politiek-wetenschappelijk onderzoek
- Aandacht voor historische achtergrond en Belgische situatie
- Vergelijkend (comparatief)
‘if you only know one country, you do not know any country at all’ (Lipset)
, HOOFDSTUK 1: POLITIEK
Definitie: wat is politiek
- Politiek: ordenen en besturen van een samenleving
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan -> groep mensen komt samen en
er zijn regels nodig
Voorbeeld -> verenigingen, scholen, bedrijven (hockeyclub, Chiro)
Term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika) -> alles wat betrekking heeft op de
polis, burgerlijke samenleving, herkomst in bestuur van de gemeenschap
- Politiek: ordenen en besturen van en territoriaal afgebakende samenleving
Niet-territoriaal
o Functioneel: bij een hockeyclub omdat je het leuk vindt
o Vrijblijvender: als je het niet meer leuk vindt dan kan je gewoon weg, stoppen
Voorbeeld -> bedrijven, scholen, lidmaatschap
Territoriaal
o Omvattend: gaat om alle aspecten en thema’s van dagdagelijkse leven
o Dwingend: je kan niet zomaar weg, er zullen altijd regels blijven en het is moeilijk
om eraan te ontsnappen omdat je in een gebied zit waar mensen samenleven
Voorbeeld -> gemeenten, regio’s, landen, EU, NAVO, Verenigde Naties
o Altijd territoriaal geweest? Nee, niet-territoriale gemeenschappen kunnen ook
belangrijk zijn en alles omvattend en vrij dwingend zijn.
Voorbeeld -> katholieke kerk, binnen de geloofsgemeenschap heel veel bestuur
gedaan.
o Nu vooral territoriaal: historisch gegroeid en kerk afgenomen aan macht in
maatschappij
- HOE? Veel variatie op hoe het georganiseerd wordt
Staatsinrichting en instellingen: hebben vertegenwoordigers om parlement te verkiezen,
in VS telt het meerderheidsprincipe.
Gedrag: beïnvloeden in welk systeem je je bevindt, elke politicus heeft andere manier van
hoe besturen; strategie en conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid: hoe komt het beleid tot stand en hoe zien we stappen die genomen worden die
veel wegen mogelijk maakt maar ook wegen afsluit.
Evolutie reikwijdte van politiek
- Nachtwakersstaat 19de eeuw
Politiek: beperkte aangelegenheid = minimal state
Burgerlijke rechten en vrijheden
Basisregels voorbeeld -> eigendomsrecht
Waken: justitie, binnenlandse zaken
Bescherming grenzen: defensie, buitenlandse zaken
Belastingen: financiën
(Eigen notities) Beslissen en orde en besturen is vooral beperkt tot bescherming van de
burger (voorbeeld -> privaat eigendom, oorlog) defensie belangrijke tak van overheid op
dat moment en ook over het waken dat we zien dat er nood is voor politie en justitie, om
alles te kunnen bekostigen staat nachtwaker ook voor belastingen.
- Sociale welvaartstaat 20ste eeuw
Politiek: ingrijpende aangelegenheid = nanny
INLEIDING: HET BELANG VAN POLITIEK
- Voorbeeld casus-> nu is het verplicht om een gordel te dragen, in 1975 was dit niet maar nu
is dit zo normaal dat we het eigenlijk niet beseffen dat het niet altijd zo geweest is.
- Politieke beslissing vroeger moeilijk voor mensen maar nu is het al een gewoonte
Voorbeeld -> mensen mochten vroeger gewoon roken in het café, dit werd afgeschaft en de
cafébazen hadden daar schrik van maar nu is het normaal dat mensen buiten op het terras
gaan roken.
- Politiek impact op je leven -> corona, school, veiligheid, politie
Belang van politiek
- Politiek heeft impact op dagelijks leven <-> beperkte maakbaarheid van de samenleving.
Corona maatregelen leefde niet iedereen na, dus niet iedereen leeft de regels na die
worden opgelegd
Maakbaarheid samenleving: heeft grenzen omdat er dingen gebeurd zijn in de
samenleving waar de politiek geen greep op heeft
Voorbeeld -> migratiestromen die men niet echt kan controleren
Voorbeeld -> oorlog in Oekraïne - men heeft hier moeilijk vat op en de
energieprijzen die stijgen dus ook.
Voorbeeld -> burkini was verboden in gent en Antwerpen, zelfs wanneer er
rechtelijke aanspraak is gevolgd is het niet evident en wordt het weer
aangevochten
Dus grenzen wat de politiek met de samenleving kan aanbrengen
- Politiek heeft impact op ons dagelijks leven <-> nationale politiek verliest ook meer zijn greep
Voorbeeld -> België kan niet eigen monetair beleid voeren omdat we bij de Eurozone
horen en dit kon vroeger wel, we hadden zelfzeggenschap.
60-70% van beleid wordt op Europees niveau beslist en wij moeten dit gewoon zomaar
invoeren en omzetten in ons nationaal beleid en dus nationale politiek heeft grip verloren
want we moeten rekening houden en bespreken met 27 lidstaten.
We wonen in een globaliserende wereld en de economie is samen met veel andere
landen, hangt samen, en multinationals hebben veel macht door hun positie in de
wereld. Verschillende landen komen in competitie met elkaar om investeringen naar zich
toe te rekken van multinationals want is goed creëert meer jobs en welvaart maar hun
macht is wel groot dus kan impact hebben op het milieu
Politieke instellingen trekken macht naar zich toe, maar ook regeringen staten en partijen
waar we aan moeten denken.
Belang van politiek te bestuderen
- Grote impact op dagelijks leven dus we willen en moeten weten hoe en waarom de dingen
gebeuren
- Doen we door poging om regelmaat te ontdekken in politieke fenomenen en complexe
fenomenen en ze vereenvoudigen zodat we ze begrijpen, de werkelijkheid
Complexe politieke/sociale werkelijkheid formaliseren
Doel: instituties en rollen die ons gedrag beheren (determineren gedrag) en ook politieke
rollen, parlementsleden worden in rol bestuurd in politiek systeem waar ze zich in
bevinden en vice versa.
, Bedoeling om patronen te ontdekken door te vergelijken,
2 manieren:
o Casussen en observaties te bekijken (een groot aantal ervan), we ontdekken
welke factoren een invloed hebben en welke geen impact hebben.
o Gaan vergelijken maar met een beperkt aantal specifieke gevallen/ observaties
zodat we meer in de diepte kunnen gaan en mechanisischer te bestuderen.
Het belang van politiek te bestuderen in een rechtenopleiding
a) Recht begrens en versneld politiek
Begrenzen
Voorbeeld -> grondwettelijk hof nieuwe eindtermen tweede en derde graad secundaire
onderwijs, hoe? Katholiek onderwijs hebben een zaak bij grondwettelijk hof gestart want
hun overheid legt dingen op en ze hebben geen vrijheid van onderwijs meer en
grondwettelijk hof is gevolgd dus regering moet terug opnieuw een kader ontwikkeling.
Voorbeeld -> grond afgraven die in zich Pfos heeft, grond ergens naar toe brengen en
waar doen we dat? Aanvechten bij Raat van State, want onvoldoende nagedacht over
waar de grond naar toe moet en dus betere procedure nodig.
Versnellen
Voorbeeld -> coronapandemie maatregelen via besluit van de ministers werden
genomen, we hebben deze maatregelen besloten in het overlegcomité en we invoegen
dit direct. Rechter heeft beoordeeld dat het niet stabiel wetgevend kader is, rechter
beoordeeld dat er een grote pandemie wet moet komen die niet alleen nu geldt maar
ook in de toekomst. Een veel stabielere en gedetailleerder.
b) Rechtssysteem is een machtsfactor op zichzelf en het recht is ideologisch gekleurd
Ideologisch gekleurd
Voorbeeld -> wettelijk hof, conservatief recht -> politiekers benoemd tot rechters. (USA)
Recht op abortus gegarandeerd op hele gebied en dat gaat niet door dus nu mag iedere
staat zelf kiezen en sommige staten zijn heel conservatief en hebben dus het recht op
abortus afgeschaft.
Interpretatie van rechtsregels worden ideologische invulling gegeven vanuit politiek
systeem
Voorbeeld (van bij ons) -> klimaatzaak, niet wat kan overgedragen worden door rechtelijk
systeem maar moet in de politiek over worden gediscussieerd. Staat heeft zorgplicht en
door die klimaat doelstellingen consequent niet voldoende na te streven wordt ons recht
geschonden. Mensen willen dat de rechtbank bindende targets gaat opleggen voor CO 2-
productie. De vraag is moet de rechter dat doen? Is dat wel democratisch of moet
politiek besloten worden want daar is het democratisch proces en compromissen en
belangen kunnen worden besloten. Overheid doet te weinig dus daardoor zijn er
spanningen (tussen politiek en overheid, burgers).
c) Recht wordt politiek gebruikt
In Nederland was er een pleidooi in een klimaatzaak. Vaak gaan we proberen als de
andere routes niet gelukt zijn dan via het juridische iets proberen om de politiek toch in
beweging te zetten
d) Recht volgt uit de politiek
Voorbeeld -> seksueel strafrecht hervormd geweest, veel opinie van burgers dat er
elementen zijn waar we verandering in willen -> daders strenger gestraft… Deze signalen
werden opgevangen door politiek en gaan er mee aan de slag en zetten het om in wetten
dat de rechtbanken gaan imponeren en zwaarder gaan bestraffen.
, Politiek heeft recht nodig om hetgeen dat besloten is te kunnen gaan afdwingen, we
hebben het juridische nodig.
Bouwstenen van politiek
- Focus op actoren, instellingen en hun functioneren
In brede kader plaatsen van dagdagelijks versnipperd politiek nieuws
Snijvlakken recht en politiek doorgronden
Proeven van politiek-wetenschappelijk onderzoek
- Aandacht voor historische achtergrond en Belgische situatie
- Vergelijkend (comparatief)
‘if you only know one country, you do not know any country at all’ (Lipset)
, HOOFDSTUK 1: POLITIEK
Definitie: wat is politiek
- Politiek: ordenen en besturen van een samenleving
Brede definitie: politiek is overal waar er regels bestaan -> groep mensen komt samen en
er zijn regels nodig
Voorbeeld -> verenigingen, scholen, bedrijven (hockeyclub, Chiro)
Term afkomstig van Oudgriekse politeia (politika) -> alles wat betrekking heeft op de
polis, burgerlijke samenleving, herkomst in bestuur van de gemeenschap
- Politiek: ordenen en besturen van en territoriaal afgebakende samenleving
Niet-territoriaal
o Functioneel: bij een hockeyclub omdat je het leuk vindt
o Vrijblijvender: als je het niet meer leuk vindt dan kan je gewoon weg, stoppen
Voorbeeld -> bedrijven, scholen, lidmaatschap
Territoriaal
o Omvattend: gaat om alle aspecten en thema’s van dagdagelijkse leven
o Dwingend: je kan niet zomaar weg, er zullen altijd regels blijven en het is moeilijk
om eraan te ontsnappen omdat je in een gebied zit waar mensen samenleven
Voorbeeld -> gemeenten, regio’s, landen, EU, NAVO, Verenigde Naties
o Altijd territoriaal geweest? Nee, niet-territoriale gemeenschappen kunnen ook
belangrijk zijn en alles omvattend en vrij dwingend zijn.
Voorbeeld -> katholieke kerk, binnen de geloofsgemeenschap heel veel bestuur
gedaan.
o Nu vooral territoriaal: historisch gegroeid en kerk afgenomen aan macht in
maatschappij
- HOE? Veel variatie op hoe het georganiseerd wordt
Staatsinrichting en instellingen: hebben vertegenwoordigers om parlement te verkiezen,
in VS telt het meerderheidsprincipe.
Gedrag: beïnvloeden in welk systeem je je bevindt, elke politicus heeft andere manier van
hoe besturen; strategie en conflict/samenwerking (doelbewust optreden)
Beleid: hoe komt het beleid tot stand en hoe zien we stappen die genomen worden die
veel wegen mogelijk maakt maar ook wegen afsluit.
Evolutie reikwijdte van politiek
- Nachtwakersstaat 19de eeuw
Politiek: beperkte aangelegenheid = minimal state
Burgerlijke rechten en vrijheden
Basisregels voorbeeld -> eigendomsrecht
Waken: justitie, binnenlandse zaken
Bescherming grenzen: defensie, buitenlandse zaken
Belastingen: financiën
(Eigen notities) Beslissen en orde en besturen is vooral beperkt tot bescherming van de
burger (voorbeeld -> privaat eigendom, oorlog) defensie belangrijke tak van overheid op
dat moment en ook over het waken dat we zien dat er nood is voor politie en justitie, om
alles te kunnen bekostigen staat nachtwaker ook voor belastingen.
- Sociale welvaartstaat 20ste eeuw
Politiek: ingrijpende aangelegenheid = nanny
