H11: hoe voel je je ? (emoties)
Emotie: van ‘e(x)movere’ (ergens uitdrijven, in beweging brengen)
Emotie is een psychologisch proces dat bemiddelt tussen onze bezorgdheden of doelen
en de gebeurtenissen in onze wereld (signaalfunctie, communicatie, voorbereiding tot actie,
…)
=/= stemmingen = vagere gemoedstoestanden die langer aanhouden
=/= gevoelens = subjectieve beleving gepaard met emoties, maar emotie is meer:
subjectieve beleving + lichamelijke opwinding + expressie + cognitieve interpretatie
Emoties refereren aan de toestanden die we ervaren wanneer onze verwachtingen uitkomen, onze
plannen gedwarsboomd worden, onze doelen wel of niet bereikt worden.
“Emoties zijn als hypothesen ter verklaring van gedrag dat geen adequaat extern doel of reden
heeft”
Emoties hebben ook een onmiskenbare subjectieve beleving, maar misschien belangrijker nog: emoties
helpen ons om relaties van verschillende aard aan te gaan en te onderhouden. Ze zijn fundamenteel
gerelateerd aan onze verhouding tot anderen.
Emoties hebben een biologische basis die op 2 manieren begrepen kan worden.
Ten eerste hebben emoties lichamelijke kenmerken: ze gaan samen met veranderingen van de
hartslag, bloedvaten, ingewanden, huid, enz.
Ten tweede zijn de meeste emotie-onderzoekers het erover eens dat ook dieren emoties hebben en dat
er sterke gelijkenissen zijn tussen onze emoties en die van andere diersoorten.
Doordat emoties, ten minste voor een deel, biologische verschijnselen zijn, moeten ze wel een functie
hebben bij het overleven van de soort. De emoties die een moeder voelt voor een pasgeboren baby,
zijn instrumenteel voor de bescherming van dat kwetsbare wezen, en de genegenheid en vriendschap
die we voelen voor onze naasten, maken dat we mekaar helpen als het nodig is, wat eveneens onze
overlevingskansen vergroot in vergelijking met een solitair leven. Het communiceren van onze emoties
aan mekaar is daarbij cruciaal.
In de literatuur over emoties worden vaak 4 componenten van emoties onderscheiden:
- De manier waarop emoties geuit worden
- De subjectieve beleving
- Fysiologische veranderingen die met emoties gepaard gaan
- De cognitieve interpretatie
Emoticons geven emoties weer door gebruik te maken van een combinatie van letters of leestekens. :-)
en :-(
Omdat emoties restanten zijn van het verleden van onze soort, zou de uiting ervan volgens Darwin
universeel zijn, en dus onafhankelijk van onze culturele achtergrond. “Emoties zijn uitingen van
reflexmatige mechanismen, afgeleid van gewoonten die in ons evolutionaire en individuele verleden
nuttig waren (en zijn).”
Of Darwins bewering klopt (en of iedereen, met wat goede wil, de emoticons ‘begrijpt’), is evenwel niet
vanzelfsprekend. De ene glimlach is immers de andere niet: we glimlachen soms uit beleefdheid, om te
flirten, om aan te geven dat we iemand sympathiek vinden, om duidelijk te maken dat we begrijpen
wat iemand probeert uit te leggen, …
Wanneer we communiceren over onze emoties, gaat onze glimlach ook gepaard met andere non-
verbale signalen: waar zijn onze ogen op gericht, zijn onze wenkbrauwen gefronst en blozen we?
(Tomkins, Izard, Ekman en Friesen) Uit onderzoek blijkt dat mensen hun emoties vaak slechts
gedurende enkele seconden uitdrukken, door onvrijwillige spieractiviteit, die meestal gelijkenis
vertoont met gedragingen van andere diersoorten.
2 hypothesen:
Coderingshypothese: stelt dat emoties op dezelfde manier worden geuit door mensen uit
verschillende culturen
Decoderingshypothese: is complementair daaraan en houdt in dat mensen uit verschillende
culturen emotionele uitingen op dezelfde manier interpreteren
De accuraatheid bij het herkennen van de 6 basisemoties van Darwin (woede, walging, angst, geluk,
droefheid en verassing) is steeds duidelijk beter dan wat we kunnen verwachten op basis van toeval
, (68 à 98% correct), maar de resultaten zijn wel overtuigender wanneer de codeerders en de de
decodeerders dezelfde culturele achtergrond hebben.
Herkenningssyteem (Ekman en Friesen): op basis van combinaties van de aangezichtsspieren
emoties te herkennen
Dit systeem werd verder ontwikkeld om te detecteren wanneer iemand liegt en wordt door de
Amerikaanse douanedienst gebruikt.
Hoorbare en voelbare emoties
We communiceren emoties niet enkel met ons aangezicht. Ook onze stem en de manier waarop we
anderen aanraken, zegt iets over onze emoties.
Uit een meta-analyse van 104 studies bleek dat stemuitdrukkingen van de emoties woede, angst,
geluk, droefheid en tederheid met 70% accuraatheid herkend kunnen worden, maar dat de precisie
groter is wanneer de spreker en de luisteraar dezelfde culturele achtergrond hebben dan wanneer ze
uit verschillende culturen komen.
Emoties kunnen dus overgebracht worden via een statische aangezichtsuitdrukking (vast te leggen op
een foto), de stem en aanraking, maar empirisch onderzoek heeft uitgewezen dat ook vocalisaties,
lichaamsbewegingen, staren, gebaren en zelfs geuren onze emoties kunnen verraden.
Kortom: emoties worden geuit door multimodale, dynamische gedragspatronen.
Een breder palet van emoties
Uit resultaten van een onderzoek bleek dat de bestudeerde emoties meestal correct verwoord werden
in de vertelde verhalen en bij spontane benoemingen (zonder opgelegde keuzes). Ook uit de
matchingtaak bleek dat emoties tamelijk goed herkenbaar waren in beide culturen (US en Oost-India).
Er was echter geen duidelijk verschil tussen de emoties die universeel herkenbaar waren en de emoties
die wat minder goed herkend werden. De overgang was eerder gradueel.
Het is duidelijk dat verschillende emoties meer of minder gelijkenis vertonen met elkaar. Woede en
angst, bv, zijn beide onplezierige emoties en getuigen van opwinding, terwijl dankbaarheid en liefde
beide aangename gevoelens zijn en toewijding aan anderen impliceren. Maw, de verhouding tussen
emoties onderling lijkt een bepaalde structuur te vertonen.
James Russel: sorteren van 28 emotietermen in 4, 7, 10 en 13 groepjes:
Meerdimensionale schalering: deze techniek wijst elke emotie een plaats toe in een
meerdimensionale ruimte zodat 2 emoties dichter bij elkaar liggen naarmate ze meer gelijkend
zijn en verder van elkaar af liggen naarmate ze meer verschillend zijn.
Similariteitsscores gebruiken als afstand tussen emoties
maar… data kan vertroebeld zijn door meetfouten en de dimensionaliteit is niet gekend
Horizontale as verdeelt de emoties op basis van de tegenstelling aaangenaam-onaangenaam: blij,
verheugd, tevreden, gelukkig liggen bv aan de rechterkant en aan de linkerkant liggen bv gefrustreerd,
verveeld, ellendig en droef.
Verticale as: kan geïnterpreteerd worden als de mate van opwinding die met emoties gepaard gaat:
gealarmeerd, bang, woede en opgewonden liggen bovenaan; moe, slapering en relaxed onderaan.
Maw: de onderlinge verhoudingen van de 28 emotietermen kan verklaard worden op basis van 2
onafhankelijke karakteristieken: valentie (positief vs negatief) en opwinding.
Opvallend: de locaties van de emoties liggen min of
meer op een cirkel = circumplex
Hieruit volgt dat emoties eigenlijk op 1 enkele, maar
een gebogen dimensie geplaatst kunnen worden, dus
zonder begin of einde. Emotietermen die op
tegenovergestelde plaatsen van de cirkel liggen, zijn
elkaars tegengestelden: gelukkig en triest, bv, of
gespannen en relaxed
(Joshua Jackson en collega’s) Recente studie die
emotietermen uit 2474 verschillende talen onder de
loep namen.
colexificatie = procedure die nagaat of verschillende emotieconcepten met verschillende of met
dezelfde woorden worden benoemd in elke taal
Resultaten: in alle bestudeerde was er een apart woord voor ‘zich goed voelen’, maar dat er slechts in
70% van de talen een woord bestond om te verwijzen naar ‘zich slecht voelen’. Voor ‘liefde’ bestaat er
een onderscheiden woord in minder dan een derde van de bijna 2500 talen, voor ‘angst’ en ‘zich
gelukkig voelen’ in 20% en voor ‘kwaadheid’ en ‘trots’ slechts in 15%. Het is dus niet zo dat je voor wat
Emotie: van ‘e(x)movere’ (ergens uitdrijven, in beweging brengen)
Emotie is een psychologisch proces dat bemiddelt tussen onze bezorgdheden of doelen
en de gebeurtenissen in onze wereld (signaalfunctie, communicatie, voorbereiding tot actie,
…)
=/= stemmingen = vagere gemoedstoestanden die langer aanhouden
=/= gevoelens = subjectieve beleving gepaard met emoties, maar emotie is meer:
subjectieve beleving + lichamelijke opwinding + expressie + cognitieve interpretatie
Emoties refereren aan de toestanden die we ervaren wanneer onze verwachtingen uitkomen, onze
plannen gedwarsboomd worden, onze doelen wel of niet bereikt worden.
“Emoties zijn als hypothesen ter verklaring van gedrag dat geen adequaat extern doel of reden
heeft”
Emoties hebben ook een onmiskenbare subjectieve beleving, maar misschien belangrijker nog: emoties
helpen ons om relaties van verschillende aard aan te gaan en te onderhouden. Ze zijn fundamenteel
gerelateerd aan onze verhouding tot anderen.
Emoties hebben een biologische basis die op 2 manieren begrepen kan worden.
Ten eerste hebben emoties lichamelijke kenmerken: ze gaan samen met veranderingen van de
hartslag, bloedvaten, ingewanden, huid, enz.
Ten tweede zijn de meeste emotie-onderzoekers het erover eens dat ook dieren emoties hebben en dat
er sterke gelijkenissen zijn tussen onze emoties en die van andere diersoorten.
Doordat emoties, ten minste voor een deel, biologische verschijnselen zijn, moeten ze wel een functie
hebben bij het overleven van de soort. De emoties die een moeder voelt voor een pasgeboren baby,
zijn instrumenteel voor de bescherming van dat kwetsbare wezen, en de genegenheid en vriendschap
die we voelen voor onze naasten, maken dat we mekaar helpen als het nodig is, wat eveneens onze
overlevingskansen vergroot in vergelijking met een solitair leven. Het communiceren van onze emoties
aan mekaar is daarbij cruciaal.
In de literatuur over emoties worden vaak 4 componenten van emoties onderscheiden:
- De manier waarop emoties geuit worden
- De subjectieve beleving
- Fysiologische veranderingen die met emoties gepaard gaan
- De cognitieve interpretatie
Emoticons geven emoties weer door gebruik te maken van een combinatie van letters of leestekens. :-)
en :-(
Omdat emoties restanten zijn van het verleden van onze soort, zou de uiting ervan volgens Darwin
universeel zijn, en dus onafhankelijk van onze culturele achtergrond. “Emoties zijn uitingen van
reflexmatige mechanismen, afgeleid van gewoonten die in ons evolutionaire en individuele verleden
nuttig waren (en zijn).”
Of Darwins bewering klopt (en of iedereen, met wat goede wil, de emoticons ‘begrijpt’), is evenwel niet
vanzelfsprekend. De ene glimlach is immers de andere niet: we glimlachen soms uit beleefdheid, om te
flirten, om aan te geven dat we iemand sympathiek vinden, om duidelijk te maken dat we begrijpen
wat iemand probeert uit te leggen, …
Wanneer we communiceren over onze emoties, gaat onze glimlach ook gepaard met andere non-
verbale signalen: waar zijn onze ogen op gericht, zijn onze wenkbrauwen gefronst en blozen we?
(Tomkins, Izard, Ekman en Friesen) Uit onderzoek blijkt dat mensen hun emoties vaak slechts
gedurende enkele seconden uitdrukken, door onvrijwillige spieractiviteit, die meestal gelijkenis
vertoont met gedragingen van andere diersoorten.
2 hypothesen:
Coderingshypothese: stelt dat emoties op dezelfde manier worden geuit door mensen uit
verschillende culturen
Decoderingshypothese: is complementair daaraan en houdt in dat mensen uit verschillende
culturen emotionele uitingen op dezelfde manier interpreteren
De accuraatheid bij het herkennen van de 6 basisemoties van Darwin (woede, walging, angst, geluk,
droefheid en verassing) is steeds duidelijk beter dan wat we kunnen verwachten op basis van toeval
, (68 à 98% correct), maar de resultaten zijn wel overtuigender wanneer de codeerders en de de
decodeerders dezelfde culturele achtergrond hebben.
Herkenningssyteem (Ekman en Friesen): op basis van combinaties van de aangezichtsspieren
emoties te herkennen
Dit systeem werd verder ontwikkeld om te detecteren wanneer iemand liegt en wordt door de
Amerikaanse douanedienst gebruikt.
Hoorbare en voelbare emoties
We communiceren emoties niet enkel met ons aangezicht. Ook onze stem en de manier waarop we
anderen aanraken, zegt iets over onze emoties.
Uit een meta-analyse van 104 studies bleek dat stemuitdrukkingen van de emoties woede, angst,
geluk, droefheid en tederheid met 70% accuraatheid herkend kunnen worden, maar dat de precisie
groter is wanneer de spreker en de luisteraar dezelfde culturele achtergrond hebben dan wanneer ze
uit verschillende culturen komen.
Emoties kunnen dus overgebracht worden via een statische aangezichtsuitdrukking (vast te leggen op
een foto), de stem en aanraking, maar empirisch onderzoek heeft uitgewezen dat ook vocalisaties,
lichaamsbewegingen, staren, gebaren en zelfs geuren onze emoties kunnen verraden.
Kortom: emoties worden geuit door multimodale, dynamische gedragspatronen.
Een breder palet van emoties
Uit resultaten van een onderzoek bleek dat de bestudeerde emoties meestal correct verwoord werden
in de vertelde verhalen en bij spontane benoemingen (zonder opgelegde keuzes). Ook uit de
matchingtaak bleek dat emoties tamelijk goed herkenbaar waren in beide culturen (US en Oost-India).
Er was echter geen duidelijk verschil tussen de emoties die universeel herkenbaar waren en de emoties
die wat minder goed herkend werden. De overgang was eerder gradueel.
Het is duidelijk dat verschillende emoties meer of minder gelijkenis vertonen met elkaar. Woede en
angst, bv, zijn beide onplezierige emoties en getuigen van opwinding, terwijl dankbaarheid en liefde
beide aangename gevoelens zijn en toewijding aan anderen impliceren. Maw, de verhouding tussen
emoties onderling lijkt een bepaalde structuur te vertonen.
James Russel: sorteren van 28 emotietermen in 4, 7, 10 en 13 groepjes:
Meerdimensionale schalering: deze techniek wijst elke emotie een plaats toe in een
meerdimensionale ruimte zodat 2 emoties dichter bij elkaar liggen naarmate ze meer gelijkend
zijn en verder van elkaar af liggen naarmate ze meer verschillend zijn.
Similariteitsscores gebruiken als afstand tussen emoties
maar… data kan vertroebeld zijn door meetfouten en de dimensionaliteit is niet gekend
Horizontale as verdeelt de emoties op basis van de tegenstelling aaangenaam-onaangenaam: blij,
verheugd, tevreden, gelukkig liggen bv aan de rechterkant en aan de linkerkant liggen bv gefrustreerd,
verveeld, ellendig en droef.
Verticale as: kan geïnterpreteerd worden als de mate van opwinding die met emoties gepaard gaat:
gealarmeerd, bang, woede en opgewonden liggen bovenaan; moe, slapering en relaxed onderaan.
Maw: de onderlinge verhoudingen van de 28 emotietermen kan verklaard worden op basis van 2
onafhankelijke karakteristieken: valentie (positief vs negatief) en opwinding.
Opvallend: de locaties van de emoties liggen min of
meer op een cirkel = circumplex
Hieruit volgt dat emoties eigenlijk op 1 enkele, maar
een gebogen dimensie geplaatst kunnen worden, dus
zonder begin of einde. Emotietermen die op
tegenovergestelde plaatsen van de cirkel liggen, zijn
elkaars tegengestelden: gelukkig en triest, bv, of
gespannen en relaxed
(Joshua Jackson en collega’s) Recente studie die
emotietermen uit 2474 verschillende talen onder de
loep namen.
colexificatie = procedure die nagaat of verschillende emotieconcepten met verschillende of met
dezelfde woorden worden benoemd in elke taal
Resultaten: in alle bestudeerde was er een apart woord voor ‘zich goed voelen’, maar dat er slechts in
70% van de talen een woord bestond om te verwijzen naar ‘zich slecht voelen’. Voor ‘liefde’ bestaat er
een onderscheiden woord in minder dan een derde van de bijna 2500 talen, voor ‘angst’ en ‘zich
gelukkig voelen’ in 20% en voor ‘kwaadheid’ en ‘trots’ slechts in 15%. Het is dus niet zo dat je voor wat
