Stress, Coping, Adjustment & Health
De gezondheidspsychologie houdt zich bezig met de invloed van psychologische en gedragsmatige
factoren op gezondheid. Persoonlijkheidseigenschappen kunnen een risicofactor (of
beschermingsfactor) zijn voor het krijgen van ziektes (bv stress, leefstijl, kans op in aanraking komen
met bepaalde virussen/bacteriën).
Interactional model
Mensen krijgen met stressvolle gebeurtenissen te maken in hun leven, en persoonlijkheid bepaalt
wat voor effect gebeurtenissen hebben, doordat het gerelateerd is aan coping (de manier waarop ze
ermee omgaan). Een copingreactie heeft invloed op de mate, duur en frequentie van een stressvolle
gebeurtenis. Persoonlijkheid modereert de relatie tussen stress en ziekte (via coping).
Transactional model
Dit is een uitbreiding van het interactional model. Volgens dit model heeft persoonlijkheid 3
mogelijke effecten:
- Het kan coping beïnvloeden
- Het kan stressvolle gebeurtenissen direct beïnvloeden
- Het kan invloed hebben op de appraisal van gebeurtenissen
Cognitive appraisal = is een bepaalde gebeurtenis wel of niet dreigend voor jou als persoon (primary
appraisal) en ben je in staat er op een effectieve manier mee om te gaan (secondary appraisal)? Je
ervaart stress als je iets als dreigend ervaart en er niet denkt mee om te kunnen gaan.
, Health behavior model
Persoonlijkheid heeft een indirect effect op gezondheid via health promoting of health degrading
gedrag. Health behaviors zijn gedragingen die invloed hebben op je gezondheid, zoals roken of
sporten. (Maar soms kunnen health behaviors ook als vorm van coping worden beschouwd, zoals
gaan hardlopen tegen de stress.)
Predisposition model
Er bestaan verbanden tussen persoonlijkheidskenmerken en ziektes vanwege een derde, onbekende
variabele die op beide invloed heeft (een predispositie die beide veroorzaakt). Bijvoorbeeld de aanleg
om veel testosteron aan te maken, wat de kans op verharde bloedvaten verhoogt maar ook
samenhangt met persoonlijkheid.
Illness behavior model
Persoonlijkheid heeft invloed op de manier waarop iemand lichamelijke sensaties waarneemt en hoe
hij/zij daarop reageert en interpreteert als tekenen van ziekte. Mensen verschillen in de manier
waarop ze reageren op lichamelijke sensaties.
Stress = een subjectief gevoel dat wordt geproduceerd door gebeurtenissen (stressoren) die mensen
als oncontrolleerbaar en bedreigend ervaren. Veel stress kan leiden tot een hogere bloeddruk,
arteriosclerosis, hart- en vaatziekten, verzwakt immuunsysteem, etc. Het kan ook leiden tot
psychische klachten.
De gezondheidspsychologie houdt zich bezig met de invloed van psychologische en gedragsmatige
factoren op gezondheid. Persoonlijkheidseigenschappen kunnen een risicofactor (of
beschermingsfactor) zijn voor het krijgen van ziektes (bv stress, leefstijl, kans op in aanraking komen
met bepaalde virussen/bacteriën).
Interactional model
Mensen krijgen met stressvolle gebeurtenissen te maken in hun leven, en persoonlijkheid bepaalt
wat voor effect gebeurtenissen hebben, doordat het gerelateerd is aan coping (de manier waarop ze
ermee omgaan). Een copingreactie heeft invloed op de mate, duur en frequentie van een stressvolle
gebeurtenis. Persoonlijkheid modereert de relatie tussen stress en ziekte (via coping).
Transactional model
Dit is een uitbreiding van het interactional model. Volgens dit model heeft persoonlijkheid 3
mogelijke effecten:
- Het kan coping beïnvloeden
- Het kan stressvolle gebeurtenissen direct beïnvloeden
- Het kan invloed hebben op de appraisal van gebeurtenissen
Cognitive appraisal = is een bepaalde gebeurtenis wel of niet dreigend voor jou als persoon (primary
appraisal) en ben je in staat er op een effectieve manier mee om te gaan (secondary appraisal)? Je
ervaart stress als je iets als dreigend ervaart en er niet denkt mee om te kunnen gaan.
, Health behavior model
Persoonlijkheid heeft een indirect effect op gezondheid via health promoting of health degrading
gedrag. Health behaviors zijn gedragingen die invloed hebben op je gezondheid, zoals roken of
sporten. (Maar soms kunnen health behaviors ook als vorm van coping worden beschouwd, zoals
gaan hardlopen tegen de stress.)
Predisposition model
Er bestaan verbanden tussen persoonlijkheidskenmerken en ziektes vanwege een derde, onbekende
variabele die op beide invloed heeft (een predispositie die beide veroorzaakt). Bijvoorbeeld de aanleg
om veel testosteron aan te maken, wat de kans op verharde bloedvaten verhoogt maar ook
samenhangt met persoonlijkheid.
Illness behavior model
Persoonlijkheid heeft invloed op de manier waarop iemand lichamelijke sensaties waarneemt en hoe
hij/zij daarop reageert en interpreteert als tekenen van ziekte. Mensen verschillen in de manier
waarop ze reageren op lichamelijke sensaties.
Stress = een subjectief gevoel dat wordt geproduceerd door gebeurtenissen (stressoren) die mensen
als oncontrolleerbaar en bedreigend ervaren. Veel stress kan leiden tot een hogere bloeddruk,
arteriosclerosis, hart- en vaatziekten, verzwakt immuunsysteem, etc. Het kan ook leiden tot
psychische klachten.
