Internationale planningssystemen
Les 1: Inleiding: waarom planning? Argumenten voor en tegen planning
Wat is ruimtelijke planning?
- “Spatial planning refers to the methods used largely by the public sector to influence the
future distribution of activities in space”
- EU Compendium, 1999
o Eerste studie die gemaakt werd, tijdens eenmaking van Europa en de EU
- => Ruimtelijke planning = ruimtelijk allocatie/distributie vraagstuk
Ruimtelijke planning
- Public sector
o Overheidsactiviteit...
o Maar ook private actoren die aan een vorm van ruimtelijke planning doen (bv?
multinationale ondernemingen die beslissen op welke markt zij actief willen zijn)
- Future-oriented
o Toekomstgericht
o Maar ook heden: ruimtelijk management & beheer
o Een project realiseren kan makkelijk 20/30 jaar duren. Bestaande toestand
veranderd niet zo snel, de veranderingssnelheid is heel traag.
- Activities in space
o Functions
o Form
- Termen:
- Ruimtelijke ordening (eng: Spatial planning, fr: Aménagement du territoire, du:
Raumordnung)
o Spatiale planning: term in UK en in VS nog niet helemaal ingeburgerd, men
spreekt eerder van town and country planning of landuse planning. Is niet heel
gekend.
o Beleidsdomein (Departement Omgeving op Vlaams niveau)
o Omvat naast planning ook vergunnen, handhaven en monitoring
o Ook: resultaat van ruimtelijke ontwikkeling (de ruimtelijke orde)
- Stedenbouw (eng: Urban design, fr: Urbanisme)
o Gericht op ontwerp & fysiek-ruimtelijke ontwikkeling van de stad
o Wortels in ingenieurswetenschappen en architectuur
o Ook: verwijzend naar stadsdiensten stedenbouw (vergunningen)
- Stadsontwikkeling (eng: urban development, développement urbain)
o Gericht op sociaal-ruimtelijke ontwikkeling van de stad
o Vaak inter- /multidisciplinair
- Planologie
o Term gevonden door Duitse planoloog: 1929 met de term gekomen.
o Wetenschappelijke reflectie over ruimtelijke planning, kunnen we het
verwetenschappelijker
o Wortels in ingenieurswetenschappen (architectuur), sociale geografie,
sociologie, politieke wetenschappen
- Omgevingsbeleid
o Ruimtelijke planning en milieubeleid
o + landschappen, monumenten etc
1
, - The scale of urban design
o Verschillende schaal niveaus en verschillende disciplines groeperen
o Ontwerpmatig denken en disciplines bekijken
o Overlappen: architectuur en urban design hebben een beetje een
strijd tussen die twee.
Waarom ruimtelijke planning?
- Duurzaam omgaan met steden, zorgen dat ruimte niet leid onder druk, mitigeren van
negatieve gevolgen,…
- More rational territorial organisation of land use and the linkages between them
o Bv bedrijven niet te dicht bij woonwijken
o Bv scholen in nabijheid van woonkernen
- To balance demands for development with the need to protect the environment
o Afweging tussen harde sectoren (wonen, werken, ontspanning) en zachte
sectoren
o Afweging tussen verschillende ruimteclaims op eenzelfde gebied
- To achieve social and economic objectives
- Compendium 1999
Maatschappelijke doelen van planning?
- Militaire doelstellingen
- Economische doelstellingen
- Sociale doelstellingen
- Politieke doelstellingen
- Ecologische doelstellingen
- Esthetische doelstellingen
- Antwerpen, 1699, Frederik de Wit
o Na de val van Antwerpen
o Gestructureerd vanuit militaire criteria
o Ruimte binnen omwalling is vrij schaars want muur is heel duur
ook. Inrichting van de stad was militair gericht op verdediging.
o De leien gerealiseerd waar de stadsomwalling lag.
o Antwerpen bleef militair belangrijk.
o Motief komt en gaat, naarmate hoe men zich bedreigd voelt van buitenaf.
- 10 T network
o Netwerk van grote infrastructuur assen van Europa
o Economisch aspect, 1 grote markt met meer consumenten –
eenheid consumenten markt
o Autowegen die alles verbinden, goed omsloten maken
- Hypothese gewenste ruimtelijke structuur
o Structuur schets met bovenaan de haven van Antwerpen en onderaan een
industrieterrein in Limburg
o In Limburg om industrie hiernaar te trekken, idee werd uitgewerkt in RSV
- Artikel
o Woningnood
▪ Woningmarkt zal veranderen want minstens 475.000 extra woningen
nodig
o Gemeenten lassen bouwpauze in: zinvol of sluiten ze zo mensen uit?
▪ Geen verstedelijking in deze zone want is heel groen, ze willen een strikt
beleid.
2
, - Groene gordel rond Brussel…
o Bijkomend probleem. In Brussel heb je 2 talige gemeenschap
o Kantelpunt dat in de gemeente -> zoveel sub urbanisering, de meerderheid frans
begint te praten en men Franse politici begint te verkiezen, en dan begint de
Vlaamse regering halt te roepen omdat er geen frans gesproken mag worden in
het Vlaamse grondgebied. Dat is een taalwet.
o Groene gordel rond Brussel, is geen neutraal concept, het is een politieke
gedachte.
o Hele ruime percelen moeten zijn. Segregatie die gestuurd wordt door
planningsinstrumenten = slop zone
- Waterplan
- Esthetisch model
o Willen mooi maken van omgeving
o Voordeur langs de zijkant
o Kon allemaal
o Het is allemaal zo een mix en ‘lelijk’ dat het misschien België typeert en een
waarde geeft. Maar toch ook regels rond leggen dat er uniforme regels komen.
o Veel grond op de markt brengen om zo zelf een woningbouw te kunnen plaatsen
voor een lage prijs… we wonen heel ruim in vergelijking met de rest van Europa
Maatschappelijk doel wet op de stedenbouw 1962
- Art1. De ruimtelijke ordening van het land, de streken, gewesten en gemeenten wordt
vastgesteld in plannen. Die ordening wordt ontworpen zowel uit economisch, sociaal
en esthetisch oogpunt als met het doel 's lands natuurschoon ongeschonden te
bewaren
o Het land van de schoonheid bewaren.
Maatschappelijk doel van planning volgens de Vlaamse codex
- Art 1.1.4 Codex
- “De ruimtelijke ordening is gericht op een duurzame ruimtelijke ontwikkeling waarbij
de ruimte beheerd wordt ten behoeve van de huidige generatie, zonder dat de behoeften
van de toekomstige generaties in het gedrang gebracht worden. Daarbij worden de
ruimtelijke behoeften van de verschillende maatschappelijke activiteiten gelijktijdig
tegen elkaar afgewogen . Er wordt rekening gehouden met de ruimtelijke draagkracht, de
gevolgen voor het leefmilieu en de culturele, economische, esthetische en sociale
gevolgen. Op deze manier wordt gestreefd naar ruimtelijke kwaliteit ”.
o Het gaat over het afwegen, de distributie
o Belangrijk artikel: doelstellingen artikel
- Hoofdstad Uganda: Kampala ->
o Landbouw economie staat hier erg onderdruk -> plattelandsvlucht
o Steden groeien tegen een hoge snelheid, zonder planning…
▪ Zo ontstonden illegale settlements zonder nutsvoorzieningen,
elektriciteit en rioleringen, geen ontsluiting en verharde wegen
o Het is zo volgebouwd dat het onmogelijk is om wegen door te trekken. Er zijn veel
meer auto’s gekomen dan er plaats voor was…
o Er is geen tijd om de infrastructuur te plaatsen voor de 7 miljoen mensen dus
willen aandacht geven aan 2e steden zodat mensen niet naar Kampala te
migreren maar naar de secondary steden.
3
, Argumenten voor planning
- Marktargumenten
o 1. Undersupply van publieke en gemeenschappelijke goederen
▪ Private eigendom
• Excludable and rival, er is een schaarstheid van goederen en enkel
jij hebt recht om het brood te eten. Kleren, eten,…
▪ Club goederen (excludable en non-rival)
• Zoals netflix, je hebt een abonnement enkel voor jezelf maar
andere mensen kunnen ook door een abbo op netflix. Kabel tv,…
▪ Common goods
• Rival en non excludable, rechten die je niet kan toekennen zoals
bossen en mijnen,…
• Het wordt een tragedie, stel op kot een gedeelde keuken is ook een
common. Dan moet je regels gaan opstellen
▪ Public goods
• Non-rival en non-excludable, zoals -> lucht, zon, nieuws
▪ Door free ridership = individuele belang spoort niet met het coll
▪ Rival = schaarste
▪ Excludable = je kan het gebruik afzonderen van de persoon
▪ Waar hoort de publieke ruimte toe? Tot een Common of een public good?
o 2. Externaliteiten op de grondmarkt
▪ Externaliteit = een kost voor een partij die die kost niet heeft veroorzaakt
(externe kost)
• Bv. invloed op biodiversiteit, bouw van een fabriek naast je woning
zal die minder waard zijn…
▪ Zowel positieve of negatieve externaliteiten.
• Positief: parking wordt omgebouwd tot een park naast woningen is
goede invloed
▪ Door nabijheid zijn er vele externaliteiten op de grondmarkt. Mijn
ruimtelijke handelingen beïnvloeden de ruimtelijke handelingen van mijn
buur, maar ik betaal er geen marktprijs voor
▪ = Door het handelen van een persoon of bedrijf bestaat er een kost op
andere actoren waardoor je die niet moet vergoeden
▪ Beeld van bebouwing links van een appartementen blok, neemt
zonlicht weg dus is geen positief ding…
▪ Moeten mensen vergoed worden bij positieve en negatieve
externaliteiten. Mensen moeten vergoed worden door de
prijsdaling bij zowel neg als pos externaliteiten.
o 3. Distributieve problemen
▪ Mattheuseffect van marktwerking: “zij die hebben zullen krijgen”
• Bv steden die reeds goed uitgebouwd zijn groeien beter dan
kleinere steden -> ongelijke regionale ontwikkeling
• Ongelijkheid en sociale cohesie komen veel voor. Men wil een
gelijke groei van de steden, spreiden.
• Zone vreemde functie wijziging. Zones komen vrij als vergoeding
van bedrijfswoning van landbouwzede
o Maakt het mogelijk om van een bedrijfswoning een gewone
woning mogelijk te maken
4
Les 1: Inleiding: waarom planning? Argumenten voor en tegen planning
Wat is ruimtelijke planning?
- “Spatial planning refers to the methods used largely by the public sector to influence the
future distribution of activities in space”
- EU Compendium, 1999
o Eerste studie die gemaakt werd, tijdens eenmaking van Europa en de EU
- => Ruimtelijke planning = ruimtelijk allocatie/distributie vraagstuk
Ruimtelijke planning
- Public sector
o Overheidsactiviteit...
o Maar ook private actoren die aan een vorm van ruimtelijke planning doen (bv?
multinationale ondernemingen die beslissen op welke markt zij actief willen zijn)
- Future-oriented
o Toekomstgericht
o Maar ook heden: ruimtelijk management & beheer
o Een project realiseren kan makkelijk 20/30 jaar duren. Bestaande toestand
veranderd niet zo snel, de veranderingssnelheid is heel traag.
- Activities in space
o Functions
o Form
- Termen:
- Ruimtelijke ordening (eng: Spatial planning, fr: Aménagement du territoire, du:
Raumordnung)
o Spatiale planning: term in UK en in VS nog niet helemaal ingeburgerd, men
spreekt eerder van town and country planning of landuse planning. Is niet heel
gekend.
o Beleidsdomein (Departement Omgeving op Vlaams niveau)
o Omvat naast planning ook vergunnen, handhaven en monitoring
o Ook: resultaat van ruimtelijke ontwikkeling (de ruimtelijke orde)
- Stedenbouw (eng: Urban design, fr: Urbanisme)
o Gericht op ontwerp & fysiek-ruimtelijke ontwikkeling van de stad
o Wortels in ingenieurswetenschappen en architectuur
o Ook: verwijzend naar stadsdiensten stedenbouw (vergunningen)
- Stadsontwikkeling (eng: urban development, développement urbain)
o Gericht op sociaal-ruimtelijke ontwikkeling van de stad
o Vaak inter- /multidisciplinair
- Planologie
o Term gevonden door Duitse planoloog: 1929 met de term gekomen.
o Wetenschappelijke reflectie over ruimtelijke planning, kunnen we het
verwetenschappelijker
o Wortels in ingenieurswetenschappen (architectuur), sociale geografie,
sociologie, politieke wetenschappen
- Omgevingsbeleid
o Ruimtelijke planning en milieubeleid
o + landschappen, monumenten etc
1
, - The scale of urban design
o Verschillende schaal niveaus en verschillende disciplines groeperen
o Ontwerpmatig denken en disciplines bekijken
o Overlappen: architectuur en urban design hebben een beetje een
strijd tussen die twee.
Waarom ruimtelijke planning?
- Duurzaam omgaan met steden, zorgen dat ruimte niet leid onder druk, mitigeren van
negatieve gevolgen,…
- More rational territorial organisation of land use and the linkages between them
o Bv bedrijven niet te dicht bij woonwijken
o Bv scholen in nabijheid van woonkernen
- To balance demands for development with the need to protect the environment
o Afweging tussen harde sectoren (wonen, werken, ontspanning) en zachte
sectoren
o Afweging tussen verschillende ruimteclaims op eenzelfde gebied
- To achieve social and economic objectives
- Compendium 1999
Maatschappelijke doelen van planning?
- Militaire doelstellingen
- Economische doelstellingen
- Sociale doelstellingen
- Politieke doelstellingen
- Ecologische doelstellingen
- Esthetische doelstellingen
- Antwerpen, 1699, Frederik de Wit
o Na de val van Antwerpen
o Gestructureerd vanuit militaire criteria
o Ruimte binnen omwalling is vrij schaars want muur is heel duur
ook. Inrichting van de stad was militair gericht op verdediging.
o De leien gerealiseerd waar de stadsomwalling lag.
o Antwerpen bleef militair belangrijk.
o Motief komt en gaat, naarmate hoe men zich bedreigd voelt van buitenaf.
- 10 T network
o Netwerk van grote infrastructuur assen van Europa
o Economisch aspect, 1 grote markt met meer consumenten –
eenheid consumenten markt
o Autowegen die alles verbinden, goed omsloten maken
- Hypothese gewenste ruimtelijke structuur
o Structuur schets met bovenaan de haven van Antwerpen en onderaan een
industrieterrein in Limburg
o In Limburg om industrie hiernaar te trekken, idee werd uitgewerkt in RSV
- Artikel
o Woningnood
▪ Woningmarkt zal veranderen want minstens 475.000 extra woningen
nodig
o Gemeenten lassen bouwpauze in: zinvol of sluiten ze zo mensen uit?
▪ Geen verstedelijking in deze zone want is heel groen, ze willen een strikt
beleid.
2
, - Groene gordel rond Brussel…
o Bijkomend probleem. In Brussel heb je 2 talige gemeenschap
o Kantelpunt dat in de gemeente -> zoveel sub urbanisering, de meerderheid frans
begint te praten en men Franse politici begint te verkiezen, en dan begint de
Vlaamse regering halt te roepen omdat er geen frans gesproken mag worden in
het Vlaamse grondgebied. Dat is een taalwet.
o Groene gordel rond Brussel, is geen neutraal concept, het is een politieke
gedachte.
o Hele ruime percelen moeten zijn. Segregatie die gestuurd wordt door
planningsinstrumenten = slop zone
- Waterplan
- Esthetisch model
o Willen mooi maken van omgeving
o Voordeur langs de zijkant
o Kon allemaal
o Het is allemaal zo een mix en ‘lelijk’ dat het misschien België typeert en een
waarde geeft. Maar toch ook regels rond leggen dat er uniforme regels komen.
o Veel grond op de markt brengen om zo zelf een woningbouw te kunnen plaatsen
voor een lage prijs… we wonen heel ruim in vergelijking met de rest van Europa
Maatschappelijk doel wet op de stedenbouw 1962
- Art1. De ruimtelijke ordening van het land, de streken, gewesten en gemeenten wordt
vastgesteld in plannen. Die ordening wordt ontworpen zowel uit economisch, sociaal
en esthetisch oogpunt als met het doel 's lands natuurschoon ongeschonden te
bewaren
o Het land van de schoonheid bewaren.
Maatschappelijk doel van planning volgens de Vlaamse codex
- Art 1.1.4 Codex
- “De ruimtelijke ordening is gericht op een duurzame ruimtelijke ontwikkeling waarbij
de ruimte beheerd wordt ten behoeve van de huidige generatie, zonder dat de behoeften
van de toekomstige generaties in het gedrang gebracht worden. Daarbij worden de
ruimtelijke behoeften van de verschillende maatschappelijke activiteiten gelijktijdig
tegen elkaar afgewogen . Er wordt rekening gehouden met de ruimtelijke draagkracht, de
gevolgen voor het leefmilieu en de culturele, economische, esthetische en sociale
gevolgen. Op deze manier wordt gestreefd naar ruimtelijke kwaliteit ”.
o Het gaat over het afwegen, de distributie
o Belangrijk artikel: doelstellingen artikel
- Hoofdstad Uganda: Kampala ->
o Landbouw economie staat hier erg onderdruk -> plattelandsvlucht
o Steden groeien tegen een hoge snelheid, zonder planning…
▪ Zo ontstonden illegale settlements zonder nutsvoorzieningen,
elektriciteit en rioleringen, geen ontsluiting en verharde wegen
o Het is zo volgebouwd dat het onmogelijk is om wegen door te trekken. Er zijn veel
meer auto’s gekomen dan er plaats voor was…
o Er is geen tijd om de infrastructuur te plaatsen voor de 7 miljoen mensen dus
willen aandacht geven aan 2e steden zodat mensen niet naar Kampala te
migreren maar naar de secondary steden.
3
, Argumenten voor planning
- Marktargumenten
o 1. Undersupply van publieke en gemeenschappelijke goederen
▪ Private eigendom
• Excludable and rival, er is een schaarstheid van goederen en enkel
jij hebt recht om het brood te eten. Kleren, eten,…
▪ Club goederen (excludable en non-rival)
• Zoals netflix, je hebt een abonnement enkel voor jezelf maar
andere mensen kunnen ook door een abbo op netflix. Kabel tv,…
▪ Common goods
• Rival en non excludable, rechten die je niet kan toekennen zoals
bossen en mijnen,…
• Het wordt een tragedie, stel op kot een gedeelde keuken is ook een
common. Dan moet je regels gaan opstellen
▪ Public goods
• Non-rival en non-excludable, zoals -> lucht, zon, nieuws
▪ Door free ridership = individuele belang spoort niet met het coll
▪ Rival = schaarste
▪ Excludable = je kan het gebruik afzonderen van de persoon
▪ Waar hoort de publieke ruimte toe? Tot een Common of een public good?
o 2. Externaliteiten op de grondmarkt
▪ Externaliteit = een kost voor een partij die die kost niet heeft veroorzaakt
(externe kost)
• Bv. invloed op biodiversiteit, bouw van een fabriek naast je woning
zal die minder waard zijn…
▪ Zowel positieve of negatieve externaliteiten.
• Positief: parking wordt omgebouwd tot een park naast woningen is
goede invloed
▪ Door nabijheid zijn er vele externaliteiten op de grondmarkt. Mijn
ruimtelijke handelingen beïnvloeden de ruimtelijke handelingen van mijn
buur, maar ik betaal er geen marktprijs voor
▪ = Door het handelen van een persoon of bedrijf bestaat er een kost op
andere actoren waardoor je die niet moet vergoeden
▪ Beeld van bebouwing links van een appartementen blok, neemt
zonlicht weg dus is geen positief ding…
▪ Moeten mensen vergoed worden bij positieve en negatieve
externaliteiten. Mensen moeten vergoed worden door de
prijsdaling bij zowel neg als pos externaliteiten.
o 3. Distributieve problemen
▪ Mattheuseffect van marktwerking: “zij die hebben zullen krijgen”
• Bv steden die reeds goed uitgebouwd zijn groeien beter dan
kleinere steden -> ongelijke regionale ontwikkeling
• Ongelijkheid en sociale cohesie komen veel voor. Men wil een
gelijke groei van de steden, spreiden.
• Zone vreemde functie wijziging. Zones komen vrij als vergoeding
van bedrijfswoning van landbouwzede
o Maakt het mogelijk om van een bedrijfswoning een gewone
woning mogelijk te maken
4
