introductie: voorzieningen en actoren
INLEIDING TOT DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG – Prof. Vancampfort
De geestelijke gezondheidszorg maakt deel uit van de …
• samenleving
internationaal: ¼ van de bevolking ervaart tijdens het leven een psychiatrische
aandoening
in België: 1/5 van de jongeren tussen 12 en 16 jaar vertoont significante psychische
problemen
heel wat beroepsperspectieven:
• psychiatrische centra voor kinderen en volwassen
• centra voor kinderen met leer- en gedragsstoornissen
• centra voor personen met een verstandelijke beperking
• medisch pedagogische instellingen waar kinderen met gedragsmoeilijkheden en
motorische problemen getest en behandeld worden
• meer en meer groepspraktijken voor kinesitherapie hebben ook aandacht voor de
geestelijke gezondheidszorg
• dagdagelijkse kinesitherapiepraktijk
• Heel wat patiënten met chronische somatische aandoeningen hebben een
psychische co-morbiditeit.
• Psychische problemen kunnen een optimaal herstel belemmeren.
• Herkenning is van de belangrijkste psychische problemen is dan ook belangrijk!
• Het omgaan met mensen met psychische problemen vergt specifieke
competenties:
o Bijzondere aandacht voor specifieke aandachtspunten in de anamnese en
het klinisch onderzoek.
o De therapeutische relatie is een belangrijk uitgangspunt.
Wanneer professionele hulp voor geestelijke gezondheidsproblemen?
Iedereen voelt zich wel eens minder goed in zijn vel. Wanneer dit minder goed voelen
invloed heeft op:
• algemene welbevinden
• persoonlijke relaties
• contact met omgeving
• werksituaties / studies
kan hulp aangewezen zijn.
,Gevolgen kunnen immers zijn: zich isoleren, niet meer kunnen functioneren in het dagelijkse
leven, arbeidsongeschiktheid.
Waar kan men terecht?
In principe is het contact met de huisarts in eerste instantie het meest aangewezen. Deze kan
de patiënt vervolgens doorverwijzen naar meer gespecialiseerde hulp.
Men kan ook rechtstreeks beroep doen op het Centrum voor Geestelijke gezondheid (CGG)
of bijvoorbeeld psychiaters of psychologen consulteren.
Wat mag men verwachten?
• Het is geen realistische verwachting om onmiddellijk een oplossing te vinden voor de
problemen: geestelijke gezondheidsproblemen aanpakken, vraagt tijd en inspanning
van de betrokkene en vaak ook de naaste omgeving.
• De hulpverlener heeft een taak van ondersteuning en begeleiding. De betrokkene zelf
gaat in samenspraak met de hulpverlener op zoek gaan naar de wijze waarop de
problemen het best kunnen worden aangepakt.
• Waar men vroeger vooral op residentiële manier1 de mensen met psychische
aandoeningen behandelde, ligt het accent nu zoveel als mogelijk op de ambulante
begeleiding2.
Welke fasen onderscheid men in het hulpverleningsproces?
Fase 1: de aanmelding bij bv. psycholoog / psychiater
• de patiënt neemt vaak eerst contact op via een verwijzer (bv. huisarts)
• bij dit eerste contact worden een aantal basisgegevens verzameld
• er wordt een afspraak gemaakt voor een intakegesprek, in principe zo snel als
mogelijk na de aanmelding (afhankelijk van de hoogdringendheid en eventuele
wachtlijsten)
Fase 2: intake en onderzoek
• de hulpverlener en de patiënt maken samen de probleemanalyse, waarbij gepolst
wordt naar de verwachtingen van de patiënt
• aandacht gaat ook uit naar de volgende vragen:
o Zijn er biologische factoren waarmee men rekening moet houden (biologische
behandeling)?
o In hoeverre spelen ervaringen vanuit de ontwikkelingsgeschiedenis een rol
(aandacht voor psychodynamische aspecten)?
o Zijn er specifieke factoren (emotioneel, cognitief, gedragsmatig) die het probleem
uitlokken of in stand houden?
o Welke betekenis of functie heeft het probleem binnen het sociaal netwerk van
de patiënt?
1
een manier van wonen of verblijven die gericht is op huisvesting (resideren) of zorg binnen een instelling
2
zorg en ondersteuning aan huis of op locatie, zonder dat de cliënt verblijft in een instelling
, Fase 3: behandeling
• De behandeling zal vaak bestaan uit medicamenteuze therapie (biologisch) of
psychotherapie (psychologisch) of een combinatie.
• Meer en meer gaat er aandacht uit naar de rol die de kinesitherapeut kan spelen in
de preventie en behandeling van psychische klachten.
• De hulpverlening kan zowel individueel plaatsvinden als met partner, met het gezin of
in groep.
Psychotherapie: wat wil dat eigenlijk zeggen?
Psychodynamische therapie
• Op zoek naar onderliggende gevoelens, gedachten en motieven.
• Hierbij gaat men er vaak van uit dat veel van de problemen terug te voeren zijn naar
eerdere (vaak vroegkinderlijke) ervaringen, zoals een verstoorde hechting tussen ouder
en kind.
• Doordat de patiënt zich van onbewuste processen bewust wordt, kan deze ermee aan
de slag gaan.
Cognitieve gedragstherapie
• Deze therapievorm vertrekt van de veronderstelling dat alle gedrag is aangeleerd.
• De therapie is erop gericht de belemmerende gedrags- en gedachtenpatronen
geleidelijk aan te vervangen door ‘gezondere’.
• De behandeling is erop gericht stil te staan bij de gedachten en gedragingen van de
patiënt op een bepaald moment, vaak in het hier en nu.
• Zo kan de patiënten leren te kiezen hoe men met deze gedachten en gedragingen
omgaat, in plaats van er automatisch op te reageren.
• De patiënt probeert gedachten en gedragingen niet altijd te veranderen. Men kan soms
ook leren accepteren dat ze er zijn, ook al zijn ze moeilijk.
, Systeemtherapie
• Deze therapievorm heeft als uitgangspunt dat problemen grotendeels ontstaan door de
manier waarop mensen met elkaar in interactie staan.
• Het probleem van één persoon in het gezin wordt dan gezien als een symptoom van
het functioneren van het gezin als geheel. Stoornissen (vb. een eetstoornis, of een kind
dat probleemgedrag vertoont) kunnen een manier zijn om het hele gezin in een, weliswaar
wankel, evenwicht te houden.
• Dergelijke therapieën gaan dan ook met de relatie of het hele gezin aan de slag.
• Dit betekent ook dat je gezinsleden bereid moeten zijn om mee naar de therapeut te
komen.
Joren (10) vertoont sinds een jaar probleemgedrag op school: hij is agressief naar
klasgenoten en weigert opdrachten te maken.
Zijn ouders hebben vaak conflicten over hoe ze met Joren moeten omgaan: de ene
ouder straft hem streng, de andere probeert hem juist te troosten en excuses voor
hem aan te bieden. De spanningen tussen de ouders leiden ertoe dat Joren zijn
jongere zusje zich angstig en teruggetrokken gedraagt.
Oefenvraag
Welke patronen in het gezin zouden volgens systeemtherapie het probleemgedrag
van Joren in stand kunnen houden, en hoe kan de therapeut werken om deze
patronen te doorbreken?
Volgens systeemtherapie wordt het probleemgedrag van Joren niet alleen bij hemzelf
gelegd, maar bekeken in de context van het gezin. Mogelijke patronen die het gedrag
in stand houden zijn:
• Tegenstrijdige opvoedingsstijl van de ouders, waardoor Joren leert dat hij met
agressie aandacht kan krijgen of regels kan omzeilen.
• De spanningen tussen de ouders zorgen voor een stressvolle omgeving,
waardoor Joren meer uitgedaagd wordt en zijn zusje zich angstig terugtrekt.
• Het gedrag van Joren beïnvloedt op zijn beurt de interacties tussen
gezinsleden, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.
• De psychotherapeut zou met het hele gezin werken om deze patronen te
doorbreken:
• Ouders leren consistent en samen op te treden, zodat Joren duidelijke
grenzen ervaart.
• Gezinsleden leren communiceren zonder escalatie en erkennen elkaars
gevoelens.
• Joren en zijn zusje kunnen leren omgaan met spanningen in het gezin en hun
emoties op een gezonde manier uiten.
• Het doel is dat het gezin als geheel in een evenwichtiger en gezonder patroon
komt, waardoor het probleemgedrag van Joren afneemt.
INLEIDING TOT DE GEESTELIJKE GEZONDHEIDSZORG – Prof. Vancampfort
De geestelijke gezondheidszorg maakt deel uit van de …
• samenleving
internationaal: ¼ van de bevolking ervaart tijdens het leven een psychiatrische
aandoening
in België: 1/5 van de jongeren tussen 12 en 16 jaar vertoont significante psychische
problemen
heel wat beroepsperspectieven:
• psychiatrische centra voor kinderen en volwassen
• centra voor kinderen met leer- en gedragsstoornissen
• centra voor personen met een verstandelijke beperking
• medisch pedagogische instellingen waar kinderen met gedragsmoeilijkheden en
motorische problemen getest en behandeld worden
• meer en meer groepspraktijken voor kinesitherapie hebben ook aandacht voor de
geestelijke gezondheidszorg
• dagdagelijkse kinesitherapiepraktijk
• Heel wat patiënten met chronische somatische aandoeningen hebben een
psychische co-morbiditeit.
• Psychische problemen kunnen een optimaal herstel belemmeren.
• Herkenning is van de belangrijkste psychische problemen is dan ook belangrijk!
• Het omgaan met mensen met psychische problemen vergt specifieke
competenties:
o Bijzondere aandacht voor specifieke aandachtspunten in de anamnese en
het klinisch onderzoek.
o De therapeutische relatie is een belangrijk uitgangspunt.
Wanneer professionele hulp voor geestelijke gezondheidsproblemen?
Iedereen voelt zich wel eens minder goed in zijn vel. Wanneer dit minder goed voelen
invloed heeft op:
• algemene welbevinden
• persoonlijke relaties
• contact met omgeving
• werksituaties / studies
kan hulp aangewezen zijn.
,Gevolgen kunnen immers zijn: zich isoleren, niet meer kunnen functioneren in het dagelijkse
leven, arbeidsongeschiktheid.
Waar kan men terecht?
In principe is het contact met de huisarts in eerste instantie het meest aangewezen. Deze kan
de patiënt vervolgens doorverwijzen naar meer gespecialiseerde hulp.
Men kan ook rechtstreeks beroep doen op het Centrum voor Geestelijke gezondheid (CGG)
of bijvoorbeeld psychiaters of psychologen consulteren.
Wat mag men verwachten?
• Het is geen realistische verwachting om onmiddellijk een oplossing te vinden voor de
problemen: geestelijke gezondheidsproblemen aanpakken, vraagt tijd en inspanning
van de betrokkene en vaak ook de naaste omgeving.
• De hulpverlener heeft een taak van ondersteuning en begeleiding. De betrokkene zelf
gaat in samenspraak met de hulpverlener op zoek gaan naar de wijze waarop de
problemen het best kunnen worden aangepakt.
• Waar men vroeger vooral op residentiële manier1 de mensen met psychische
aandoeningen behandelde, ligt het accent nu zoveel als mogelijk op de ambulante
begeleiding2.
Welke fasen onderscheid men in het hulpverleningsproces?
Fase 1: de aanmelding bij bv. psycholoog / psychiater
• de patiënt neemt vaak eerst contact op via een verwijzer (bv. huisarts)
• bij dit eerste contact worden een aantal basisgegevens verzameld
• er wordt een afspraak gemaakt voor een intakegesprek, in principe zo snel als
mogelijk na de aanmelding (afhankelijk van de hoogdringendheid en eventuele
wachtlijsten)
Fase 2: intake en onderzoek
• de hulpverlener en de patiënt maken samen de probleemanalyse, waarbij gepolst
wordt naar de verwachtingen van de patiënt
• aandacht gaat ook uit naar de volgende vragen:
o Zijn er biologische factoren waarmee men rekening moet houden (biologische
behandeling)?
o In hoeverre spelen ervaringen vanuit de ontwikkelingsgeschiedenis een rol
(aandacht voor psychodynamische aspecten)?
o Zijn er specifieke factoren (emotioneel, cognitief, gedragsmatig) die het probleem
uitlokken of in stand houden?
o Welke betekenis of functie heeft het probleem binnen het sociaal netwerk van
de patiënt?
1
een manier van wonen of verblijven die gericht is op huisvesting (resideren) of zorg binnen een instelling
2
zorg en ondersteuning aan huis of op locatie, zonder dat de cliënt verblijft in een instelling
, Fase 3: behandeling
• De behandeling zal vaak bestaan uit medicamenteuze therapie (biologisch) of
psychotherapie (psychologisch) of een combinatie.
• Meer en meer gaat er aandacht uit naar de rol die de kinesitherapeut kan spelen in
de preventie en behandeling van psychische klachten.
• De hulpverlening kan zowel individueel plaatsvinden als met partner, met het gezin of
in groep.
Psychotherapie: wat wil dat eigenlijk zeggen?
Psychodynamische therapie
• Op zoek naar onderliggende gevoelens, gedachten en motieven.
• Hierbij gaat men er vaak van uit dat veel van de problemen terug te voeren zijn naar
eerdere (vaak vroegkinderlijke) ervaringen, zoals een verstoorde hechting tussen ouder
en kind.
• Doordat de patiënt zich van onbewuste processen bewust wordt, kan deze ermee aan
de slag gaan.
Cognitieve gedragstherapie
• Deze therapievorm vertrekt van de veronderstelling dat alle gedrag is aangeleerd.
• De therapie is erop gericht de belemmerende gedrags- en gedachtenpatronen
geleidelijk aan te vervangen door ‘gezondere’.
• De behandeling is erop gericht stil te staan bij de gedachten en gedragingen van de
patiënt op een bepaald moment, vaak in het hier en nu.
• Zo kan de patiënten leren te kiezen hoe men met deze gedachten en gedragingen
omgaat, in plaats van er automatisch op te reageren.
• De patiënt probeert gedachten en gedragingen niet altijd te veranderen. Men kan soms
ook leren accepteren dat ze er zijn, ook al zijn ze moeilijk.
, Systeemtherapie
• Deze therapievorm heeft als uitgangspunt dat problemen grotendeels ontstaan door de
manier waarop mensen met elkaar in interactie staan.
• Het probleem van één persoon in het gezin wordt dan gezien als een symptoom van
het functioneren van het gezin als geheel. Stoornissen (vb. een eetstoornis, of een kind
dat probleemgedrag vertoont) kunnen een manier zijn om het hele gezin in een, weliswaar
wankel, evenwicht te houden.
• Dergelijke therapieën gaan dan ook met de relatie of het hele gezin aan de slag.
• Dit betekent ook dat je gezinsleden bereid moeten zijn om mee naar de therapeut te
komen.
Joren (10) vertoont sinds een jaar probleemgedrag op school: hij is agressief naar
klasgenoten en weigert opdrachten te maken.
Zijn ouders hebben vaak conflicten over hoe ze met Joren moeten omgaan: de ene
ouder straft hem streng, de andere probeert hem juist te troosten en excuses voor
hem aan te bieden. De spanningen tussen de ouders leiden ertoe dat Joren zijn
jongere zusje zich angstig en teruggetrokken gedraagt.
Oefenvraag
Welke patronen in het gezin zouden volgens systeemtherapie het probleemgedrag
van Joren in stand kunnen houden, en hoe kan de therapeut werken om deze
patronen te doorbreken?
Volgens systeemtherapie wordt het probleemgedrag van Joren niet alleen bij hemzelf
gelegd, maar bekeken in de context van het gezin. Mogelijke patronen die het gedrag
in stand houden zijn:
• Tegenstrijdige opvoedingsstijl van de ouders, waardoor Joren leert dat hij met
agressie aandacht kan krijgen of regels kan omzeilen.
• De spanningen tussen de ouders zorgen voor een stressvolle omgeving,
waardoor Joren meer uitgedaagd wordt en zijn zusje zich angstig terugtrekt.
• Het gedrag van Joren beïnvloedt op zijn beurt de interacties tussen
gezinsleden, waardoor een vicieuze cirkel ontstaat.
• De psychotherapeut zou met het hele gezin werken om deze patronen te
doorbreken:
• Ouders leren consistent en samen op te treden, zodat Joren duidelijke
grenzen ervaart.
• Gezinsleden leren communiceren zonder escalatie en erkennen elkaars
gevoelens.
• Joren en zijn zusje kunnen leren omgaan met spanningen in het gezin en hun
emoties op een gezonde manier uiten.
• Het doel is dat het gezin als geheel in een evenwichtiger en gezonder patroon
komt, waardoor het probleemgedrag van Joren afneemt.
