EMBRYOLOGIE
= gametogenese + ontwikkkeling bevruchte eicel tot geboorte + teratogenese
Teratogenen: monster/afwijking voortbrengen => vb: thalidomide (softenon), di-ethylstilbestrol (miskramen voorkomen
vroeger)
Niet alle afwijkingen tgv teratogenen
Wnt (wingless) = familie signaalmolec => homeostase, cell fate
Mutaties = kwaadaardige transformatie
TIMING IN ONTW IKKELING VAN MENS 3 PERIODES
Zwangerschapsduur (gestational age): 40 wkn => eerste dag laatste menstruatie bij regelmatige menstruatie
Ontwikkelingsleeftijd (fertilization age): 38 wkn => datum van bevruchting
0-2 wkn: bevruchting tot bilaminaire kiemschijf = pre-organogenese
Embryonale periode:
3-4 wkn: bilaminaire kiemschijf prim lichaamsvorm
3-8 wkn: organogenese
Foetale periode:
9-38 wkn: groei
Alle embryo's van vertebraten gelijk op eerste stadia => wet van Baer
Zwarte staaf = gevoeligheid voor teratogenese voor orgaansystemen/geboorteafwijkingen => hoogste risico: 5 wkn
(eerste bezoek 8 wkn)
TERATOGENEN
= schadelijke omgevingsfactoren
Vb:
Pharmaca
Alcohol gespleten lip
Nicotine gespleten lip
Virussen
Straling
Drugs
Tekort aan foliumzuur => aanleg zenuwstelsel verstoord myelomenigocele
GAMETOGENESE
Spermatogenese + oogenese = differentiatie van primordiale geslachtscellen (PGC) spermatozoa/rijpe oocyten
Ploidie: aantal copies ieder chromosoom
N = aantal copieen bep DNA molec/chromatide
,SPERMATOGENESE= PROCES VAN SPERMAVORMING
Elke prim spermatocyt = 4 functionele gameten
Primordiale kiemcellen slapend tot puberteit => differentiatie tot spermatogonia
Snel
Geen tussenperioden
Spermatogonia blijven delen door meiose => niet als groep
Spermatozoide = klein, mobiel, volgroeid sperma (einde cyclus)
Cyclus van 64 dagen
1. Spermatogoniale mitose: 16d, primordiale geslachtscel in embryo (PGC)
spermatogoniale stamcel
2. 1ste mitose: 8d, spermatogoniale stamcel spermatogonium
3. 2de mitose: 16d, spermatogonium primaire spermatocyt
4. Meiose 1 : 24d, primaire spermatocyt secundaire spermatocyt
5. Meiose 2: paar uur, secundaire spermatocyt vroege spermatide
6. Spermiogenese = celdifferentiatie: 24d, vroege spermatide
spermatozoide/spermacel/spermatozoa
(spermiogenese vs spermatogenese)
OOGENESE: 2 FASEN + RUSTPERIODEN
Elke prim oocyt = 1 functionele gameet
Foetus:
1. Mitose: primordiale geslachtscel/kiemcel in embryo (PGC) oogonium
2. mitose + meiose 1profase 1: oogonium prim oocyten = gestopt in profase van meiose 1 tot
ovariële cyclus
Definitieve voorraad oocyten = centraal dogma reproductiebio
Ovariële cyclus:
1. Meiose 1 afgewerkt + begin meiose 2 metafase: prim oocyt sec oocyt = gestop in
metafase van meiose 2 + 1ste polaire lich
2. meiose 2 afgewerkt bij bevruchting: sec oocyt gefertilizeerde eicel + 2de polaire lich
Per ovariele cyclus: 10-15 follikels geactiveerd => 1 rijpe follikel = follikelatresie
Rijpe eicel = immobiel, groot
ONTW IKKELING IN OVARIUM VAN PRIMORDIALE FOLLIKELS TOT GRAAFSE FOLLIKELS EN
OVULATIE + LUTEALE F ASE
Primordiale follikel prim follikel: 1 cellaag kubusachtige granulosacellen sec follikel: zona pellucida tussen
oocyt en granulosacellen antrale follikel: ruimte ontstaat gevuld met folliculair vocht (antrum) Graafse follikel
, ovulatie = ruptie follikel + eisprong van geovuleerde oocyt gerupteerde follikel = geel lichaam (corpus luteum)
corpus luteum sterft af
ANTRALE EN GRAAFSE FOLLIKEL
Antrale follikel = follikel met ruimte met folliculair vocht (= antrum) + Theca interna: secretorisch (steroidhormonen
oestrogeen)+ Theca externa: bindweefsel
Graafse follikel = antrum meer gevuld met celweefsel => klaar voor eisprong
MEIOTISCHE GEBEURTENISSEN EN FOLLIKELONTW IKKELING IN EIERSTO K 4 FASES
Voor geboorte:
Mitose in oogonium (stamcel) prim oocyt in meiose 1 profase 1
primordiale follikel aanwezig
Kindertijd = inactieve eierstokken:
Prim oocyt in meiose 1 profase 1 => Aanwezig bij geboorte
Pimordiale follikel aanwezig
Elke maand vanaf puberteit tot menopauze:
Prim oocyt in meiose 1 profase 1
LH-piek = ovulatie = 1 prim oocyt voltooid meiose 1 => sec oocyt +
poollichaam
Sec oocyt in metafase 2 + eisprong na maturatie van follikel
Niet alle follikels matureren
hypothesen:
verder ontwikkelde follikels = gevoeliger voor stimulerende effecten van FSH
OF
feedbacksysteem tussen hypofyse- en ovariumhormonen en groeifactoren
Bevruchting:
Meiose 2 voltooid => ovum (= bevruchte eicel) + poollichaam
Gescheurde follikel corpus luteum degeneratie = LH piek progesteron piek
NON DISJUNCTIE TIJDENS MEIOSE
Doel van meiose:
1) Halveren aantal chromosomen + helft hoeveelheid DNA ivm somatische lichaamscel
2) Vorming genoom crossing over = vorming nieuwe chromosomen door uitwisseling chromatide segmenten (2
^23 genetisch verschillende gameten)
Geen non-disjunctie:
= gametogenese + ontwikkkeling bevruchte eicel tot geboorte + teratogenese
Teratogenen: monster/afwijking voortbrengen => vb: thalidomide (softenon), di-ethylstilbestrol (miskramen voorkomen
vroeger)
Niet alle afwijkingen tgv teratogenen
Wnt (wingless) = familie signaalmolec => homeostase, cell fate
Mutaties = kwaadaardige transformatie
TIMING IN ONTW IKKELING VAN MENS 3 PERIODES
Zwangerschapsduur (gestational age): 40 wkn => eerste dag laatste menstruatie bij regelmatige menstruatie
Ontwikkelingsleeftijd (fertilization age): 38 wkn => datum van bevruchting
0-2 wkn: bevruchting tot bilaminaire kiemschijf = pre-organogenese
Embryonale periode:
3-4 wkn: bilaminaire kiemschijf prim lichaamsvorm
3-8 wkn: organogenese
Foetale periode:
9-38 wkn: groei
Alle embryo's van vertebraten gelijk op eerste stadia => wet van Baer
Zwarte staaf = gevoeligheid voor teratogenese voor orgaansystemen/geboorteafwijkingen => hoogste risico: 5 wkn
(eerste bezoek 8 wkn)
TERATOGENEN
= schadelijke omgevingsfactoren
Vb:
Pharmaca
Alcohol gespleten lip
Nicotine gespleten lip
Virussen
Straling
Drugs
Tekort aan foliumzuur => aanleg zenuwstelsel verstoord myelomenigocele
GAMETOGENESE
Spermatogenese + oogenese = differentiatie van primordiale geslachtscellen (PGC) spermatozoa/rijpe oocyten
Ploidie: aantal copies ieder chromosoom
N = aantal copieen bep DNA molec/chromatide
,SPERMATOGENESE= PROCES VAN SPERMAVORMING
Elke prim spermatocyt = 4 functionele gameten
Primordiale kiemcellen slapend tot puberteit => differentiatie tot spermatogonia
Snel
Geen tussenperioden
Spermatogonia blijven delen door meiose => niet als groep
Spermatozoide = klein, mobiel, volgroeid sperma (einde cyclus)
Cyclus van 64 dagen
1. Spermatogoniale mitose: 16d, primordiale geslachtscel in embryo (PGC)
spermatogoniale stamcel
2. 1ste mitose: 8d, spermatogoniale stamcel spermatogonium
3. 2de mitose: 16d, spermatogonium primaire spermatocyt
4. Meiose 1 : 24d, primaire spermatocyt secundaire spermatocyt
5. Meiose 2: paar uur, secundaire spermatocyt vroege spermatide
6. Spermiogenese = celdifferentiatie: 24d, vroege spermatide
spermatozoide/spermacel/spermatozoa
(spermiogenese vs spermatogenese)
OOGENESE: 2 FASEN + RUSTPERIODEN
Elke prim oocyt = 1 functionele gameet
Foetus:
1. Mitose: primordiale geslachtscel/kiemcel in embryo (PGC) oogonium
2. mitose + meiose 1profase 1: oogonium prim oocyten = gestopt in profase van meiose 1 tot
ovariële cyclus
Definitieve voorraad oocyten = centraal dogma reproductiebio
Ovariële cyclus:
1. Meiose 1 afgewerkt + begin meiose 2 metafase: prim oocyt sec oocyt = gestop in
metafase van meiose 2 + 1ste polaire lich
2. meiose 2 afgewerkt bij bevruchting: sec oocyt gefertilizeerde eicel + 2de polaire lich
Per ovariele cyclus: 10-15 follikels geactiveerd => 1 rijpe follikel = follikelatresie
Rijpe eicel = immobiel, groot
ONTW IKKELING IN OVARIUM VAN PRIMORDIALE FOLLIKELS TOT GRAAFSE FOLLIKELS EN
OVULATIE + LUTEALE F ASE
Primordiale follikel prim follikel: 1 cellaag kubusachtige granulosacellen sec follikel: zona pellucida tussen
oocyt en granulosacellen antrale follikel: ruimte ontstaat gevuld met folliculair vocht (antrum) Graafse follikel
, ovulatie = ruptie follikel + eisprong van geovuleerde oocyt gerupteerde follikel = geel lichaam (corpus luteum)
corpus luteum sterft af
ANTRALE EN GRAAFSE FOLLIKEL
Antrale follikel = follikel met ruimte met folliculair vocht (= antrum) + Theca interna: secretorisch (steroidhormonen
oestrogeen)+ Theca externa: bindweefsel
Graafse follikel = antrum meer gevuld met celweefsel => klaar voor eisprong
MEIOTISCHE GEBEURTENISSEN EN FOLLIKELONTW IKKELING IN EIERSTO K 4 FASES
Voor geboorte:
Mitose in oogonium (stamcel) prim oocyt in meiose 1 profase 1
primordiale follikel aanwezig
Kindertijd = inactieve eierstokken:
Prim oocyt in meiose 1 profase 1 => Aanwezig bij geboorte
Pimordiale follikel aanwezig
Elke maand vanaf puberteit tot menopauze:
Prim oocyt in meiose 1 profase 1
LH-piek = ovulatie = 1 prim oocyt voltooid meiose 1 => sec oocyt +
poollichaam
Sec oocyt in metafase 2 + eisprong na maturatie van follikel
Niet alle follikels matureren
hypothesen:
verder ontwikkelde follikels = gevoeliger voor stimulerende effecten van FSH
OF
feedbacksysteem tussen hypofyse- en ovariumhormonen en groeifactoren
Bevruchting:
Meiose 2 voltooid => ovum (= bevruchte eicel) + poollichaam
Gescheurde follikel corpus luteum degeneratie = LH piek progesteron piek
NON DISJUNCTIE TIJDENS MEIOSE
Doel van meiose:
1) Halveren aantal chromosomen + helft hoeveelheid DNA ivm somatische lichaamscel
2) Vorming genoom crossing over = vorming nieuwe chromosomen door uitwisseling chromatide segmenten (2
^23 genetisch verschillende gameten)
Geen non-disjunctie:
