SOCIOLOGIE
THEMA 1: ZIEKTE EN GEZONDHEID
INLEIDING
Zelfde klachten niet altijd zelfde reden/context => niet enkel ernst van klacht maar ook context bepaald of pt “ziek" is
W AT IS GEZONDHEID?
Media! veel misconcepties
GEZONDHEID = HOOGSTE GOED
Beter verkopen als gezondheid betrokken is (vliegen, polissen, verzekering)
W AT IS GEZONDHEID EN ZIEKTE?
Ziekte teg van gezondheid?
uni- of multidimensioneel?
leken- vs prof opvattingen
Conceptuele onduidelijkheid
GEZONDHEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF
OUDHEID
Ziekte = kwade geest in lichaam => behandeling = uitdrijving
OUDE GRIEKEN EN ROMEINEN
Hippocrates: lichaamsappen ziekte = onbalans van lichaamsappen (bloed, slijm, zwarte gal, gele gal)
Behandeling: tegenovergestelde medicatie van oorzaak van onbalans
Erkenning van rol van lichamelijke factoren in ziekte en gezondheid
Invloed op menselijke geest (humeur)
Galenus: persoonlijkheidstypes temperament/humores gelinkt aan lichaamssappen
Flegmatisch/kalm = slijm
Sanguinisch/optimistisch, gepassioneerd = bloed
Melancholistisch/depressief = zwarte gal
Cholerisch, prikkelbaar, opvliegend = gele gal
MIDDELEEUW EN
Overtuiging dat ziekte veroorzaakt wordt door bovennatuurlijke krachten ziekte = straf van God
Behandeling = uitdrijving van slechte krachten door lichaam te geselen
Geneesheer = priester
RENAISSANCE: OPKOMST VAN BIOMEDISCH PERSPECTIEF
Ziekte = specifieke biomedische etiologie
Lichaam: behandeling/reparatie mogelijk => lichaam = robot/machine
Descartes: pijn = mechanisch model
, Prikkeling> zintuigen > banen naar hersenen > banen naar spier
Genezing afh van medische technologie en chem interventie
Rol arts = lichaamsingenieur
Rol pt = passief, wordt “gerepareerd"
19DE EEUW S SANITARY MOVEMENT
Population health surveillance = monitoren van gezondheid nodig
Kolonialisme: economisch belang (gezonhdheid van slaven)
Public health infrastructure in London:
Vb: overleven slaven, matrozen,…
Vb: 1830 cholera epidemie in Jamaica en Cuba
Healthy working class: Economisch belang
1836: General Registrar's Office
William Farr deed weekly reports (death, location, occupation, …) => verhoogde risico's op infecties in arme
stedelijke buurten
Edwin chadwick: sanitary conditions in poor neighborhoods
1838: Tyfus epidemie
verspreiding van ziekte in stad onderzocht door Edwin Chadwick en William Farr (kaart + door-to-door
bevragingen)
1854: cholera epidemia => grote sterfte in London
Verwerping miasma-theorie (dampen = ziekteverwekkers)
Wel: micro-organismen in water
John snow: geloofde miasma-theorie niet => heeft te maken met water (meer sterfte rond sommige waterputten)
Samen met dominee Hendry Whitehead > epidemologsisch onderzoek
Stadsplanning + volksgezondheidsmaatregelen => scheiding van afvalswater en drinkwater
Ontwikkleling van epidemologie
Invloed van industriele revolutie op gezondheid
20STE EEUW SE MEDISCHE VOORUITGANG
Antibiotica + vaccinatie
Opkomst van moderne chirurgie en diagnostische technologieen
Globalisering + verspreiding van medische kennis
Opkomst alternatieve en complementaire geneeskunde
HUIDIGE TRENDS EN TO EKOMSTPERSPECTIEVEN
Technologische vooruitgang in geneeskunde
Personalized medicine en genetische therapieen
Ethische overwegingen + uitdagingen
CONCEPT GEZONDHEID
W HO DEFINITIE VAN GEZONDHEID
Gezondheid = toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet slechts afwezigheid van ziekte of
gebreken
Kritiek: statisch gegeven, utopisch, onbereikbaar
BELANGRIJKE CONCEPTUELE EVOLUTIE
, Belangrijke evoluties over tijd, invloed door culturen, sociale en wetenschappelijke inzichten
Holistisch perspectief: interactie van fysieke, mentale, emotionele, sociale en spirituele dimensies => dragen
allemaal bij tot volledige welzijn van individu (vb: health = happiness => geen happiness = gezondheidsprobleem)
Dynamische aard: gezondheid = dynamisch proces dat in loop van tijd evolueert => kan fluctueren door
verschillende factoren zoals levensstijlkeuzes, omgevingsinvloeden, genetica en toegang tot gezondheisdzorg
Individuele en populatie gezondheid:
Individueel: gezondheid = welzijn van persoon
Populatie: gezondheid = gezondheidsstatus van hele gemeenschappen/bevolkingsgroepen
Subjectiviteit: gezondheid = subj => verschillen waargenomen door individuen op basis van culturele, sociale en
persoonlijke overtuigingen
Functionele vermogens: effectief kunnen functioneren in dagelijks leven => capaciteit om activiteiten uit te voeren,
sociale relaties aan te gaan en persoonlijke doelen en aspiraties na te streven
vb: def van Parsons: “the state of optimum capacity of an individual for the effective performance of the roles
and tasks for which he has been socialized”
Gezondheid bepaald door mogelijkheid tot functioneren = fysieke en mentale beperkingen = aanvullend op
medisch model (niet vervangend)
Biopychosociaal model: biologische, psychologische en sociale factoren = onderling verbonden invloeden op
gezondheid en ziekte => complexe interacties tussen biologische, psycholische en sociale determinanten van
gezondheid
Equity en sociale rechtvaardigheid: bereiken van equity = afwezigheid van oneerlijke en vermijdbare verschillen in
gezondheid tussen verschillende groepen => aanpakken van sociale determinanten van gezondheid en bevorderen
van rechtvaardigheid in toegang tot gezonheidszorg en uitkomsten
DISEASE – ILLNESS – SICKNESS
Loop model tussen concepten
DISEASE
= biologische/pathofysiologische afwijkingen of verstoringen in lichaam op fysiologisch, anatomisch, cellulair of molec
niveau
= objectief => centraal in gezonheidszorg
= afwijking van normaan
Kan worden gemeten en geidentificeerd door medische diagnostische methoden
ILLNESS
= persoonlijke ervaring van symptomen en lijden als gevolg van ziekte/aandoening
= subjectief => perceptie en beleving van ziekte (incl fysieke sensaties, emotionele reacties en cognitieve interpretaties
van symptomen)
THEMA 1: ZIEKTE EN GEZONDHEID
INLEIDING
Zelfde klachten niet altijd zelfde reden/context => niet enkel ernst van klacht maar ook context bepaald of pt “ziek" is
W AT IS GEZONDHEID?
Media! veel misconcepties
GEZONDHEID = HOOGSTE GOED
Beter verkopen als gezondheid betrokken is (vliegen, polissen, verzekering)
W AT IS GEZONDHEID EN ZIEKTE?
Ziekte teg van gezondheid?
uni- of multidimensioneel?
leken- vs prof opvattingen
Conceptuele onduidelijkheid
GEZONDHEID IN HISTORISCH PERSPECTIEF
OUDHEID
Ziekte = kwade geest in lichaam => behandeling = uitdrijving
OUDE GRIEKEN EN ROMEINEN
Hippocrates: lichaamsappen ziekte = onbalans van lichaamsappen (bloed, slijm, zwarte gal, gele gal)
Behandeling: tegenovergestelde medicatie van oorzaak van onbalans
Erkenning van rol van lichamelijke factoren in ziekte en gezondheid
Invloed op menselijke geest (humeur)
Galenus: persoonlijkheidstypes temperament/humores gelinkt aan lichaamssappen
Flegmatisch/kalm = slijm
Sanguinisch/optimistisch, gepassioneerd = bloed
Melancholistisch/depressief = zwarte gal
Cholerisch, prikkelbaar, opvliegend = gele gal
MIDDELEEUW EN
Overtuiging dat ziekte veroorzaakt wordt door bovennatuurlijke krachten ziekte = straf van God
Behandeling = uitdrijving van slechte krachten door lichaam te geselen
Geneesheer = priester
RENAISSANCE: OPKOMST VAN BIOMEDISCH PERSPECTIEF
Ziekte = specifieke biomedische etiologie
Lichaam: behandeling/reparatie mogelijk => lichaam = robot/machine
Descartes: pijn = mechanisch model
, Prikkeling> zintuigen > banen naar hersenen > banen naar spier
Genezing afh van medische technologie en chem interventie
Rol arts = lichaamsingenieur
Rol pt = passief, wordt “gerepareerd"
19DE EEUW S SANITARY MOVEMENT
Population health surveillance = monitoren van gezondheid nodig
Kolonialisme: economisch belang (gezonhdheid van slaven)
Public health infrastructure in London:
Vb: overleven slaven, matrozen,…
Vb: 1830 cholera epidemie in Jamaica en Cuba
Healthy working class: Economisch belang
1836: General Registrar's Office
William Farr deed weekly reports (death, location, occupation, …) => verhoogde risico's op infecties in arme
stedelijke buurten
Edwin chadwick: sanitary conditions in poor neighborhoods
1838: Tyfus epidemie
verspreiding van ziekte in stad onderzocht door Edwin Chadwick en William Farr (kaart + door-to-door
bevragingen)
1854: cholera epidemia => grote sterfte in London
Verwerping miasma-theorie (dampen = ziekteverwekkers)
Wel: micro-organismen in water
John snow: geloofde miasma-theorie niet => heeft te maken met water (meer sterfte rond sommige waterputten)
Samen met dominee Hendry Whitehead > epidemologsisch onderzoek
Stadsplanning + volksgezondheidsmaatregelen => scheiding van afvalswater en drinkwater
Ontwikkleling van epidemologie
Invloed van industriele revolutie op gezondheid
20STE EEUW SE MEDISCHE VOORUITGANG
Antibiotica + vaccinatie
Opkomst van moderne chirurgie en diagnostische technologieen
Globalisering + verspreiding van medische kennis
Opkomst alternatieve en complementaire geneeskunde
HUIDIGE TRENDS EN TO EKOMSTPERSPECTIEVEN
Technologische vooruitgang in geneeskunde
Personalized medicine en genetische therapieen
Ethische overwegingen + uitdagingen
CONCEPT GEZONDHEID
W HO DEFINITIE VAN GEZONDHEID
Gezondheid = toestand van volledig lichamelijk, geestelijk en sociaal welzijn en niet slechts afwezigheid van ziekte of
gebreken
Kritiek: statisch gegeven, utopisch, onbereikbaar
BELANGRIJKE CONCEPTUELE EVOLUTIE
, Belangrijke evoluties over tijd, invloed door culturen, sociale en wetenschappelijke inzichten
Holistisch perspectief: interactie van fysieke, mentale, emotionele, sociale en spirituele dimensies => dragen
allemaal bij tot volledige welzijn van individu (vb: health = happiness => geen happiness = gezondheidsprobleem)
Dynamische aard: gezondheid = dynamisch proces dat in loop van tijd evolueert => kan fluctueren door
verschillende factoren zoals levensstijlkeuzes, omgevingsinvloeden, genetica en toegang tot gezondheisdzorg
Individuele en populatie gezondheid:
Individueel: gezondheid = welzijn van persoon
Populatie: gezondheid = gezondheidsstatus van hele gemeenschappen/bevolkingsgroepen
Subjectiviteit: gezondheid = subj => verschillen waargenomen door individuen op basis van culturele, sociale en
persoonlijke overtuigingen
Functionele vermogens: effectief kunnen functioneren in dagelijks leven => capaciteit om activiteiten uit te voeren,
sociale relaties aan te gaan en persoonlijke doelen en aspiraties na te streven
vb: def van Parsons: “the state of optimum capacity of an individual for the effective performance of the roles
and tasks for which he has been socialized”
Gezondheid bepaald door mogelijkheid tot functioneren = fysieke en mentale beperkingen = aanvullend op
medisch model (niet vervangend)
Biopychosociaal model: biologische, psychologische en sociale factoren = onderling verbonden invloeden op
gezondheid en ziekte => complexe interacties tussen biologische, psycholische en sociale determinanten van
gezondheid
Equity en sociale rechtvaardigheid: bereiken van equity = afwezigheid van oneerlijke en vermijdbare verschillen in
gezondheid tussen verschillende groepen => aanpakken van sociale determinanten van gezondheid en bevorderen
van rechtvaardigheid in toegang tot gezonheidszorg en uitkomsten
DISEASE – ILLNESS – SICKNESS
Loop model tussen concepten
DISEASE
= biologische/pathofysiologische afwijkingen of verstoringen in lichaam op fysiologisch, anatomisch, cellulair of molec
niveau
= objectief => centraal in gezonheidszorg
= afwijking van normaan
Kan worden gemeten en geidentificeerd door medische diagnostische methoden
ILLNESS
= persoonlijke ervaring van symptomen en lijden als gevolg van ziekte/aandoening
= subjectief => perceptie en beleving van ziekte (incl fysieke sensaties, emotionele reacties en cognitieve interpretaties
van symptomen)
