SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
SAMENVATTING: SAMENLEVING 2025-2026
HOOFDSTUK 1: PRIMAIRE RELATIES
1. VROEGER WAS HET ANDERS
KLASSIEKE KERNGEZIN
- Veel en jongen huwen
- Snel kinderen binnen het huwelijk
- Geen zijpistes (onwettige kinderen) of tussenstations (ongehuwd samenwonen)
- Echtscheidingen à zeldzaam
- Seksespecifieke rolverdeling
o Mannen en vrouwen
BEGIN 19E EEUW
- Hoog aandeel buitenhuis teruggestelde vrouwen
o Landbouw, fabrieken, textiel, huishoud arbeid
- Weinig in laat trouwen
o West-Europa een constante
§ Voor 1850: economisch moeilijk
- Buitenechtelijke geboortes, ongehuwd
o Bestonden vroeger ook al
- Tussen 1000 en 1600
o Geen onderscheid tussen wettelijke gehuwd en ongehuwd samenwonen
à Klassieke kerngezin van ’50-’60 was niet de standaard van alle tijden
VANDAAG: PLURIFORMERING
- Meerdere levensvormen bestaan naast elkaar
1. DINKS: Double income no kids
2. Lat-relaties: Living apart together
3. HOLA’S: Hoger opgeleiden leven apart
4. VOGELNESTGEZINNEN: na scheiding à kinderen in hetzelfde huis wonen (ouders
wisselen af)
5. MOZAÏKGEZIN: samengesteld na een nieuwe relatie (= samengesteld gezin)
6. GENERATIEGEZINNEN
7. POLYGAMIE
DE PRIMAIRE RELATIE IN CIJFERS
1.1. HUISHOUDENS EN GEZINNEN
HUISHOUDEN
= mensen die samen in één woning wonen (vrienden, broer en zus,…)
GEZIN
= mensen met een familieband
Huishouden is breder dan een gezin
- Sneller gestegen dan aantal inwoners
1
,SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
GEMIDDELDE HUISHOUDEN
1846 Bijne 5 personen
1970 Ongeveer 3 personen
2013 2,26 personen
à Gezinsverdunning = gezin wordt kleiner
KLASSIEKE GEZINNEN NEMEN AF:
- 1991: 36,6% gezinnen met kinderen
- 2016: 21,5% gezinnen met kinderen
MEER ONGEHUWD SAMENWONEN
- Zonder kinderen
o 1991: 1,8%
o 2016: 5,6%
- Met kinderen
o 1991: 1,4%
o 2016: 7%
MEER EENPERSOONSHUISHOUDENS
- Iemand woont alleen
- 29,6% à 34,5%
EENOUDERGEZINNEN NEMEN TOE
- Alleenstaande vaders
o Neemt toe
- Alleenstaande moeders
o Blijft talrijker
§ Vaker hoederecht na scheiding
§ Mannen sterven vroeger
GEZINSINDIVIDUALISERING
- Gezinnen worden zelfstandiger en wonen minder samen met andere familieleden
- Zorgt voor gezinsverdeling
o = een kleiner wordende gezinsomvang
OPVALLENDE ONTWIKKELINGEN
1. Toenemende van aantal alleenwonende
2. Gevoelige daling van het aantal huishoudens met 5 of meer leden
2
,SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
HUWELIJKSSLUITINGEN
BRUTOHUWELIJKSCIJFER
- Aantal huwelijken per 1000 inwoners in een bepaald kalenderjaar
DUS NU VEEL MEER DIVERSE RELATIE- en GEZINSVORMINGEN à DOOR
- Individualisering
- Secularisering
- Emancipatie
- Pluriformering
1. STERKE DALING VAN HUWELIJKEN
- Hoogtepunt 1974 à 74.000 huwelijken
o Brutohuwelijkscijfer: 7,5
- 2015 à 40.0000 huwelijken
o Brutohuwelijkscijfer: 3,5
GROTE VERSCHILLEN TUSSEN GEWESTEN
- Overal daalt het aantal huwelijk
o Vlaanderen had traditioneel iets hogere huwelijkscijer
HOMOHUWELIJK
- 1 JUNI 2013: Zelfde geslacht trouwen = legaal
o Eerst meer mannenkoppel
§ Later meer vrouwenkoppels
- Vlaanderen > homohuwelijken dan Brussel en Wallonië
o 3 x meer Wallonië
o 5 x meer Brussel
HERTROUWEN
- Na echtscheiding of overlijden partner
o Gebeurt vandaag minder vaak
- Weduwnaar hertrouwen veel minder dan vroeger
- Huwelijksintensiteit
o Hoe vaak mensen trouwen
3
, SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
1.1.3. ECHTSCHEIDINGEN
STERKE STIJGING VAN ECHTSCHEIDINGEN
- Scheiden makkelijker
- Economisch haalbaar
- Sociaal meer aanvaard
IN BELGIË
- 1960: ongeveer 4500 echtscheidingen
- 2008: > 35.000 (8 x > 1960)
o Daarna gestage daling
ECHTSCHEIDINGEN EN OVERLIJDEN HUWELIJKSPARTNER
TEGENWOORDIG
- Eindig huwelijk vaker door scheiding dan vroeger
MAAR
- Overlijden van partner blijft nog altijd een belangrijke reden waarom huwelijken
eindigen
NOG OPVALLEND
- Lijn overlijdens blijft stabiel
- Echtscheidingen stijgen sterk sinds 2000
à normalisering
BELGIË VS EUROPA
- BË ongeveer rond het Europese gemiddelde
o Niet extreem hoog of laag
- Hogere cijfers
o Letland, Litouwen, Denemarken
EVOLUTIE VAN ECHTSCHEiDINGEN
- Continue stijging: tussen 1960 en 2004
POPULATION AT RISK
- De groep mensen die effectief kan scheiden
o Enkel gehuwde mensen
- Aantal scheidingen
o Per 10.000 gehuwde vrouwen
DALING DOOR ANTICIPATIE OP NIEUWE WETGEVING
- Anticipatie: mensen wachten bewust op iets dat gaat veranderen
o Minder scheidingen vlak voor 2007
INHAALMANOEVRE EEN NIEUW RECORD
- 2007 NIEUWE WET
o Inhaalmanoeuvre of inhaaleffect
§ Uitgestelde scheidingen
o Na inhaalmanoeuvre à weer daling
§ Wachtende groep ondertussen al gescheiden
4
SAMENVATTING: SAMENLEVING 2025-2026
HOOFDSTUK 1: PRIMAIRE RELATIES
1. VROEGER WAS HET ANDERS
KLASSIEKE KERNGEZIN
- Veel en jongen huwen
- Snel kinderen binnen het huwelijk
- Geen zijpistes (onwettige kinderen) of tussenstations (ongehuwd samenwonen)
- Echtscheidingen à zeldzaam
- Seksespecifieke rolverdeling
o Mannen en vrouwen
BEGIN 19E EEUW
- Hoog aandeel buitenhuis teruggestelde vrouwen
o Landbouw, fabrieken, textiel, huishoud arbeid
- Weinig in laat trouwen
o West-Europa een constante
§ Voor 1850: economisch moeilijk
- Buitenechtelijke geboortes, ongehuwd
o Bestonden vroeger ook al
- Tussen 1000 en 1600
o Geen onderscheid tussen wettelijke gehuwd en ongehuwd samenwonen
à Klassieke kerngezin van ’50-’60 was niet de standaard van alle tijden
VANDAAG: PLURIFORMERING
- Meerdere levensvormen bestaan naast elkaar
1. DINKS: Double income no kids
2. Lat-relaties: Living apart together
3. HOLA’S: Hoger opgeleiden leven apart
4. VOGELNESTGEZINNEN: na scheiding à kinderen in hetzelfde huis wonen (ouders
wisselen af)
5. MOZAÏKGEZIN: samengesteld na een nieuwe relatie (= samengesteld gezin)
6. GENERATIEGEZINNEN
7. POLYGAMIE
DE PRIMAIRE RELATIE IN CIJFERS
1.1. HUISHOUDENS EN GEZINNEN
HUISHOUDEN
= mensen die samen in één woning wonen (vrienden, broer en zus,…)
GEZIN
= mensen met een familieband
Huishouden is breder dan een gezin
- Sneller gestegen dan aantal inwoners
1
,SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
GEMIDDELDE HUISHOUDEN
1846 Bijne 5 personen
1970 Ongeveer 3 personen
2013 2,26 personen
à Gezinsverdunning = gezin wordt kleiner
KLASSIEKE GEZINNEN NEMEN AF:
- 1991: 36,6% gezinnen met kinderen
- 2016: 21,5% gezinnen met kinderen
MEER ONGEHUWD SAMENWONEN
- Zonder kinderen
o 1991: 1,8%
o 2016: 5,6%
- Met kinderen
o 1991: 1,4%
o 2016: 7%
MEER EENPERSOONSHUISHOUDENS
- Iemand woont alleen
- 29,6% à 34,5%
EENOUDERGEZINNEN NEMEN TOE
- Alleenstaande vaders
o Neemt toe
- Alleenstaande moeders
o Blijft talrijker
§ Vaker hoederecht na scheiding
§ Mannen sterven vroeger
GEZINSINDIVIDUALISERING
- Gezinnen worden zelfstandiger en wonen minder samen met andere familieleden
- Zorgt voor gezinsverdeling
o = een kleiner wordende gezinsomvang
OPVALLENDE ONTWIKKELINGEN
1. Toenemende van aantal alleenwonende
2. Gevoelige daling van het aantal huishoudens met 5 of meer leden
2
,SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
HUWELIJKSSLUITINGEN
BRUTOHUWELIJKSCIJFER
- Aantal huwelijken per 1000 inwoners in een bepaald kalenderjaar
DUS NU VEEL MEER DIVERSE RELATIE- en GEZINSVORMINGEN à DOOR
- Individualisering
- Secularisering
- Emancipatie
- Pluriformering
1. STERKE DALING VAN HUWELIJKEN
- Hoogtepunt 1974 à 74.000 huwelijken
o Brutohuwelijkscijfer: 7,5
- 2015 à 40.0000 huwelijken
o Brutohuwelijkscijfer: 3,5
GROTE VERSCHILLEN TUSSEN GEWESTEN
- Overal daalt het aantal huwelijk
o Vlaanderen had traditioneel iets hogere huwelijkscijer
HOMOHUWELIJK
- 1 JUNI 2013: Zelfde geslacht trouwen = legaal
o Eerst meer mannenkoppel
§ Later meer vrouwenkoppels
- Vlaanderen > homohuwelijken dan Brussel en Wallonië
o 3 x meer Wallonië
o 5 x meer Brussel
HERTROUWEN
- Na echtscheiding of overlijden partner
o Gebeurt vandaag minder vaak
- Weduwnaar hertrouwen veel minder dan vroeger
- Huwelijksintensiteit
o Hoe vaak mensen trouwen
3
, SAMENVATTING SAMENLEVING: UITDAGINGEN EN OPLOSSINGEN 2025-2026
1.1.3. ECHTSCHEIDINGEN
STERKE STIJGING VAN ECHTSCHEIDINGEN
- Scheiden makkelijker
- Economisch haalbaar
- Sociaal meer aanvaard
IN BELGIË
- 1960: ongeveer 4500 echtscheidingen
- 2008: > 35.000 (8 x > 1960)
o Daarna gestage daling
ECHTSCHEIDINGEN EN OVERLIJDEN HUWELIJKSPARTNER
TEGENWOORDIG
- Eindig huwelijk vaker door scheiding dan vroeger
MAAR
- Overlijden van partner blijft nog altijd een belangrijke reden waarom huwelijken
eindigen
NOG OPVALLEND
- Lijn overlijdens blijft stabiel
- Echtscheidingen stijgen sterk sinds 2000
à normalisering
BELGIË VS EUROPA
- BË ongeveer rond het Europese gemiddelde
o Niet extreem hoog of laag
- Hogere cijfers
o Letland, Litouwen, Denemarken
EVOLUTIE VAN ECHTSCHEiDINGEN
- Continue stijging: tussen 1960 en 2004
POPULATION AT RISK
- De groep mensen die effectief kan scheiden
o Enkel gehuwde mensen
- Aantal scheidingen
o Per 10.000 gehuwde vrouwen
DALING DOOR ANTICIPATIE OP NIEUWE WETGEVING
- Anticipatie: mensen wachten bewust op iets dat gaat veranderen
o Minder scheidingen vlak voor 2007
INHAALMANOEVRE EEN NIEUW RECORD
- 2007 NIEUWE WET
o Inhaalmanoeuvre of inhaaleffect
§ Uitgestelde scheidingen
o Na inhaalmanoeuvre à weer daling
§ Wachtende groep ondertussen al gescheiden
4
