Onderzoeksmethodologie | KU Leuven | 2024/25

Onderzoeksmethodologie

Hoofdstuk 1: kenmerken van het
wetenschappelijk onderzoek
Wat levert wetenschappelijk onderzoek op?
Pragmatische invalshoek
- Wat levert het op voor managers:
o Oplossen van dagelijkse problemen wordt verrijkt met kennis
 Vb. Welke opleiding organiseren voor werknemers?
 Vb. Kan ik de deur van mijn winkel dichtlaten om energie te besparen?
o Oplossen van grote (risicovolle) problemen wordt versterkt met kennis
 Extra varianten van mijn producten fabriceren?
 Te weinig -> minder markt, minder winst
 Te veel -> veel kosten, winstverlies
o Manager kan goed en slecht onderzoek onderscheiden
 Kent grote lijnen van de literatuur, de technieken die tot aanvaardbare kennis
leiden
o Manager kan beter meedenken met de onderzoekers en hen bijsturen
 Toekomstige trends en opportuniteiten laten onderzoeken
o Academische/onderzoekende houding maakt manager bewust van alternatieve
verklaringen voor een bepaald fenomeen en haar/zijn (intuïtieve, vaak foute)
verklaring
 Alternatieve verklaring = een andere mogelijke oorzaak voor een bepaald
fenomeen
 Vb verkoop daalt. Intuïtieve verklaring: goedkope concurrenten
 Alternatieve verklaring: verouderd product
 Impliceert heel verschillende strategieën!
o Academische houding maakt manager bewust van de complexiteit van de verklaring
 Er kunnen zich onvermoede interacties voordoen tussen causale factoren
 VB. Prijspromoties leiden tot verhoogde verkoop
o Maar ze kunnen bij sommige segmenten tot verminderde
kooplust leiden omdat lage prijzen lage kwaliteit suggereren
o Als je de interactie niet onderzoekt, mis je dat
 Niet elke bevinding kan veralgemeend worden naar de gehele populatie,
naar andere tijden, naar andere contexten
 Belangrijk om de doelgroep en omgevingsfactoren te kennen
 ! mens is zeer causaal lineair ingesteld !




1

, - Wat levert het op voor de organisatie:
o Kostenbesparend:
 Verkeerde verklaring kan veel geld kosten (bv. Omgekeerde causaliteit)
 Vb. adverteren → verkoopcijfers
 Gebrek aan procesverklaring kan efficiëntie verminderen
 Vb. adverteren → positieve houding → verkoop. Alternatieve
verklaring kan zijn adverteren → aandacht → verkoop, wat misschien
veel goedkoper kan verwezenlijkt worden (bv door publiciteit uit te
lokken)
o Probleemdetectie:
 Vb. promotie → verkoop t1 stijgt (maar verkoop t2 daalt) (stockage)
o Opportuniteitdetectie:
 Het vaststellen of verkoop beter gaat met bepaalde technieken of met
bepaalde groepen
- Belang voor economie en maatschappij:
o Technologische vooruitgang
o Maatschappelijke vooruitgang
 Groeiend besef dat gedragswetenschappen (inclusief bedrijfseconomie)
relevant zijn
 Om welvaart en welzijn te verhogen
o Vb. het gevolg van de financiële crisis in 2008 en de
pandemie op consumptie
 Om technologieën aanvaardbaar te maken
 Bv. technologie om ouderen langer autonomie te gunnen
 Om gedragsverandering teweeg te brengen
 Vb. BIVV campagne: promotie van safe driving

Algemene inzichten uit de wetenschapsfilosofie (wetenschapsfilosofische
invalshoek)
- Het ontstaan van de gangbare opvatting:
o Logisch empirisme en Probabilistische confirmatie
o Eliminatie en falsificatie
o Descriptieve wetenschapsfilosofie

Op zoek naar de waarheid?
- Het logisch empirisme (vb. Carnap)
o Het proces van de ontdekking en hypotheseformulering is niet logisch-
wetenschappelijk, enkel de confirmatiemethode is logisch-wetenschappelijk
o Iets wordt wetenschappelijk als het gesteund wordt door empirische bevindingen
 Deductief (theorie → evidentie → confirmeren)
 Theorie leidt tot voorspellingen. Evidentie ondersteunt de theorie




2

, o Problemen:
 1. Er kan altijd niet-consistente evidentie gevonden worden in de toekomst
 “transparante regels maken boekhouding accurater”: het kan dat er
nog situaties worden gevonden waar dit niet geldt.
 2. Irrelevante aspecten van de theorie worden evengoed bevestigd door de
evidentie.
 “Appreciatie verhoogt productiviteit van de werknemer omwille van
de ervaring gewaardeerd te worden”: Als je dan evidentie vindt dat
er een verband is, dan kan dit ook komen omwille van andere
redenen dan de ervaring gewaardeerd te worden
 => dingen aanvaarden die niet bewezen zijn
 Implicatie: Confirmerende evidentie is nooit sluitend

Probabilistische confirmatie
- Bayes standpunt: Evidentie is niet conclusief, maar de observaties bieden wel informatie
o Als P(E)/H=1 > P(E)/H=0, dan confirmeert E -> H
 Met E: evidentie en H: hypothese
o E verhoogt de plausibiliteit van H
o Gebaseerd op confirmeren van hypothese
o Systematisch en precies
o Vb. Bij elke observatie dat transparante regels de accuraatheid van de boekhouding
verhogen, wordt deze hypothese meer plausibel
- Problemen:
o 1. De probabiliteiten van de theorieën en van de evidentie gegeven de theorieën zijn
niet bekend
o 2. Subjectieve prior probabilities kunnen zo gebiased zijn, dat er te veel evidentie
nodig is vooraleer de juiste theorie het pleit wint
 Vb.“thuiswerk leidt tot lagere productiviteit”
o 3. Wetenschappers redeneren niet in termen van probabiliteit van theorieën (tenzij
bij statistiek), maar vinden theoriën juist of fout
 Wetenschappers geloven of wel of niet in een theorie, zeggen nooit zoveel %
kans dat juist is
- Implicatie: het belang van evidentie mag niet gevoelig zijn voor subjectieve bias

Eliminatie en falsificatie (K.Popper)
- Wetenschappers moeten niet confirmeren (evidentie voor), maar verwerpen (evidentie
tegen)
o E.g. Alle zwanen zijn wit => ga actief op zoek naar 1 niet-witte zwaan
- Falsificatie:
o 1. Rivaliserende hypotheses ontwikkelen (= alternatieve verklaringen)
o 2. Ontwikkel testen om ze tegen elkaar af te toetsen
o 3. Elimineer de hypotheses waar geen evidentie voor is
o 4. Hypothese die overblijft is de ware hypothese
- Veronderstelt het bestaan van rivaliserende theorieën
- Door eliminatie eindigt de onderzoeksgemeenschap met de beste theorie
- Popper: de winnaar is altijd voorlopig en tentatief
- Belangrijk en invloedrijk inzicht tot op de dag van vandaag: goede wetenschappelijke
theorieën moeten verwerpbaar zijn door evidentie

3

, - Probleem:
o 1. Logisch: Wat als de ware hypothese niet bij de rivaliserende hypotheses zit?
o 2. Praktisch: De overblijvende theorieën krijgen heel veel krediet
 Op de theorie die overblijft wordt verder gebouwd, ook voor praktische
implicaties
o 3. Filosofisch: Tegenevidentie is ambigu. Tegenevidentie kan te wijten zijn aan een
foute theorie, maar ook aan foute hulpassumpties, foute metingen = heel veel buffer
tegen verwerping
 Falsificatie is dus evenmin conclusief

Falsificatie




Moderne opvattingen
- Filosofische patstelling
- Standpunt 1: in de praktijk zijn de kritieken op de standpunten niet zo problematisch -> we
kunnen wel verder
o Theorieën worden wel degelijk verworpen, confirmerende evidentie lijkt vooruitgang
te bieden, ontdekkingen zijn reëel (bv. DNA, maanlanding)
- Standpunt 2 (Feyerabend): Nieuwe theorieën winnen aan aanhang niet omdat ze
methodologisch sterk zijn of op evidentie bouwen, maar omdat hun aanhangers strategieën
gebruikten –rationeel, retorisch, of achterbaks – om hun zaak vooruit te helpen. “Anything
goes"
o Is soort politiek spel

Realisme
- Ultiem argument voor het realisme (van bv. onobserveerbare variabelen) is de accuraatheid
van voorspellingen
o Vb. utility, zwaartekracht, intentie
- Maar filosofisch blijft agnostische positie het meest verdedigbaar
o Want nieuwe theorieën maken oude onobserveerbare variabelen vaak irrelevant. We
weten op voorhand niet welke variabelen irrelevant zullen blijken te zijn
 Bv. mind voor economen en behavioristen
o We kunnen best gewoon doen alsof (as-if models)
o Werkende theorieën zijn niet per se waar
o Maar, stellen de realisten, zijn goede benaderingen


4