Samenvatting religie
Les 1
Secularisatie, desecularisatie en globalisering
- Secularisatie = evolutie van laatste 50 jaar over generaties heen
o Grootouders gingen elke zondag naar kerk, ouders soms, wij niet meer
- Laatste jaren zien we 2 grote processen die onze samenleving bepalen met elk ook hun eigen
tegenhanger:
o Secularisatie <-> desecularisatie = terugkeren naar geloof
o Globalisering <-> deglobalisering
- Secularisatiethese = rol van religie neemt af in moderne, geïndividualiseerde samenlevingen
met een liberale democratie, naarmate de levensstandaard toeneemt, een seculier-
wetenschappelijk vertoog aan belang wint, en de emancipatie van individuen en groepen
groeit
- Belang van godsdienst neemt af op twee gebieden:
o Maatschappelijk: religieuze instituten minder vat op sociale leven
o Individueel niveau: individualisering van zingeving maakt geïnstitutionaliseerde
religie minder relevant
Ieder mag zelf bepalen waar ze in geloven en ze gaan hierna op zoek
individueel
- Max Weber, Emile Durkheim, Peter Berger (The Sacred Canopy: Elements of a sociological
theory of religion, 1967)
o Belangrijke sociologen die dit onderzoeken
- Impact van cultuuromslag van 1968 -> einde van gezagstructuren
- André Glücksman: La troisième mort de Dieu (massadodingen van Verdun – Auschwitz –
Rwanda)
o God is 3x gestorven: aan het kruis, bij de opkomst van de verlichting, bij grote
drama’s van vorige eeuw -> geloof in god weg (als hij bestaat hoe kan er dan zoiets
erg gebeuren?)
- Tot 1989: godsdienst leek maatschappelijk randverschijnsel:
o Communistische wereld: geen godsdienstvrijheid
Godsdienst verboden
o Westerse wereld: secularisatie en crisis van het Godsgeloof
Verfijning van secularisatiedebat
- Harvey Cox, Religie in de stad van de mens (1984):
o De religie is in steden niet zo dood als eerst gedacht
- José Casanova: Public religions in the Modern World (1994):
o a) Scheiden van politieke en religieuze sfeer: is goed voor politiek en geloof
o b) Verminderen van belang van (geïnstitutionaliseerde) religie: is feit -> sociologische
evolutie
o c) Privatisering van religie (= problematisch): religie moet privé gebeuren, niemand
ermee lastig vallen
1
, - Charles Taylor: A secular Age, 2007:
o Verfijnt debat over seculiere staat:
a) Doelstelling: bevorderen wederzijds respect/gewetensvrijheid
Gewetensvrijheid = je mag zomaar veranderen van geloof -> gebeurt
met wederzijdsrespect
b) Middel: scheiding tussen kerk en staat
o Maakt onderscheidt tussen 2 modelen van scheiding kerk en staat:
Republikeinse model (Frankrijk): legt nadruk op middelen en dus op de
neutraliteit van de Staat en de overheid (laicité)
Vb. geen religie in staatscholen
Liberale/Angelsaksisch model: nadruk op doelstelling, met pragmatische
omgang met de middelen
Bv. VS: God bless America op einde toespraak ookal is president niet
gelovig
In de praktijk: continuum – onderling verschillen
Belgische model: unieke invulling door verzuiling = verkaveling van de staat
volgens ideologisch-levensbeschouwelijke breuklijnen
Bv liberaal ziektefonds, christelijk ziektefonds
- Believing without belonging – Grace Davie stelt vast dat geloof in bepaalde zaken (leven na
de dood, ziel, …) in Europa niet even hard/snel vermindert als de band met kerken en
godsdiensten.
o -> Vraag: is dit een tijdelijk verschijnsel?
o Vicarious religion = band met institutionele kerk wordt losser, maar dat betekent niet
dat meerderheid tégen de kerk is. Een kleine minderheid stelt religieuze handelingen
in naam van een grotere groep. Die groep rekent erop dat kerkelijke diensten
toegangelijk blijven als public service
-> Bv huwelijken, begrafenissen
Bv opa is gedoopt maar nooit naar de kerk gegaan toch verwacht familie dat
opa in kerk mag begraven worden zonder vragen
Paradigmawissel met einde van Koude Oorlog
- Gilles Kepel - La revanche de Dieu (1991)
o Met einde van Koude Oorlog is er terugkeer van belang van religie in samenleving
- John Micklethwait and Adrian Wooldrigde, God is Back (2009)
o Religie komt zelfs terug voor bv economen
- Impact: 1978 – Iraanse revolutie en verkiezing Johannes Paulus II
- In Westerse cultuur oogt het plaatje complex:
o Secularisering/geloofsafval zet door (radicaal atheïsme van Richard Dawkins, The God
Delusion, Christopher Hitchens, Sam Harris, …)
o Hernieuwde waardering voor rol godsdienst door niet-gelovige wetenschappers bv
Alain de Botton, Religion for Atheists (sociaal nut)
Botton: religie zorgt voor maatschappelijke cohesie
o Drang naar sacraliteit/spiritualiteit is terug (emotioneel, privé) samen met
wantrouwen voor geïnstitutionaliseerde godsdienst
2
Les 1
Secularisatie, desecularisatie en globalisering
- Secularisatie = evolutie van laatste 50 jaar over generaties heen
o Grootouders gingen elke zondag naar kerk, ouders soms, wij niet meer
- Laatste jaren zien we 2 grote processen die onze samenleving bepalen met elk ook hun eigen
tegenhanger:
o Secularisatie <-> desecularisatie = terugkeren naar geloof
o Globalisering <-> deglobalisering
- Secularisatiethese = rol van religie neemt af in moderne, geïndividualiseerde samenlevingen
met een liberale democratie, naarmate de levensstandaard toeneemt, een seculier-
wetenschappelijk vertoog aan belang wint, en de emancipatie van individuen en groepen
groeit
- Belang van godsdienst neemt af op twee gebieden:
o Maatschappelijk: religieuze instituten minder vat op sociale leven
o Individueel niveau: individualisering van zingeving maakt geïnstitutionaliseerde
religie minder relevant
Ieder mag zelf bepalen waar ze in geloven en ze gaan hierna op zoek
individueel
- Max Weber, Emile Durkheim, Peter Berger (The Sacred Canopy: Elements of a sociological
theory of religion, 1967)
o Belangrijke sociologen die dit onderzoeken
- Impact van cultuuromslag van 1968 -> einde van gezagstructuren
- André Glücksman: La troisième mort de Dieu (massadodingen van Verdun – Auschwitz –
Rwanda)
o God is 3x gestorven: aan het kruis, bij de opkomst van de verlichting, bij grote
drama’s van vorige eeuw -> geloof in god weg (als hij bestaat hoe kan er dan zoiets
erg gebeuren?)
- Tot 1989: godsdienst leek maatschappelijk randverschijnsel:
o Communistische wereld: geen godsdienstvrijheid
Godsdienst verboden
o Westerse wereld: secularisatie en crisis van het Godsgeloof
Verfijning van secularisatiedebat
- Harvey Cox, Religie in de stad van de mens (1984):
o De religie is in steden niet zo dood als eerst gedacht
- José Casanova: Public religions in the Modern World (1994):
o a) Scheiden van politieke en religieuze sfeer: is goed voor politiek en geloof
o b) Verminderen van belang van (geïnstitutionaliseerde) religie: is feit -> sociologische
evolutie
o c) Privatisering van religie (= problematisch): religie moet privé gebeuren, niemand
ermee lastig vallen
1
, - Charles Taylor: A secular Age, 2007:
o Verfijnt debat over seculiere staat:
a) Doelstelling: bevorderen wederzijds respect/gewetensvrijheid
Gewetensvrijheid = je mag zomaar veranderen van geloof -> gebeurt
met wederzijdsrespect
b) Middel: scheiding tussen kerk en staat
o Maakt onderscheidt tussen 2 modelen van scheiding kerk en staat:
Republikeinse model (Frankrijk): legt nadruk op middelen en dus op de
neutraliteit van de Staat en de overheid (laicité)
Vb. geen religie in staatscholen
Liberale/Angelsaksisch model: nadruk op doelstelling, met pragmatische
omgang met de middelen
Bv. VS: God bless America op einde toespraak ookal is president niet
gelovig
In de praktijk: continuum – onderling verschillen
Belgische model: unieke invulling door verzuiling = verkaveling van de staat
volgens ideologisch-levensbeschouwelijke breuklijnen
Bv liberaal ziektefonds, christelijk ziektefonds
- Believing without belonging – Grace Davie stelt vast dat geloof in bepaalde zaken (leven na
de dood, ziel, …) in Europa niet even hard/snel vermindert als de band met kerken en
godsdiensten.
o -> Vraag: is dit een tijdelijk verschijnsel?
o Vicarious religion = band met institutionele kerk wordt losser, maar dat betekent niet
dat meerderheid tégen de kerk is. Een kleine minderheid stelt religieuze handelingen
in naam van een grotere groep. Die groep rekent erop dat kerkelijke diensten
toegangelijk blijven als public service
-> Bv huwelijken, begrafenissen
Bv opa is gedoopt maar nooit naar de kerk gegaan toch verwacht familie dat
opa in kerk mag begraven worden zonder vragen
Paradigmawissel met einde van Koude Oorlog
- Gilles Kepel - La revanche de Dieu (1991)
o Met einde van Koude Oorlog is er terugkeer van belang van religie in samenleving
- John Micklethwait and Adrian Wooldrigde, God is Back (2009)
o Religie komt zelfs terug voor bv economen
- Impact: 1978 – Iraanse revolutie en verkiezing Johannes Paulus II
- In Westerse cultuur oogt het plaatje complex:
o Secularisering/geloofsafval zet door (radicaal atheïsme van Richard Dawkins, The God
Delusion, Christopher Hitchens, Sam Harris, …)
o Hernieuwde waardering voor rol godsdienst door niet-gelovige wetenschappers bv
Alain de Botton, Religion for Atheists (sociaal nut)
Botton: religie zorgt voor maatschappelijke cohesie
o Drang naar sacraliteit/spiritualiteit is terug (emotioneel, privé) samen met
wantrouwen voor geïnstitutionaliseerde godsdienst
2
