PSYCHODIAGNOSTIEK
Inhoud
Deel 1: Inleiding in de psychodiagnostiek........................................................5
1. Situering en begrippenkader........................................................................................5
1.1. Psychologische instrumenten.........................................................5
1.2. Kritisch denkproces........................................................................5
1.3. Doelstellingen van psychodiagnostiek............................................6
2. Het belang van het psychodiagnostisch denkproces.....................................................7
2.1. Alledaags impliciet diagnosticeren.................................................7
2.2. Foutenbronnen en hun oorzaken....................................................7
2.3. Expliciete diagnostiek als oplossing...............................................8
3. Het belang van de psychodiagnostiek in de samenleving.............................................8
3.1. De geschiedenis van psychodiagnostiek........................................8
4. Het psychodiagnostisch procesmodel..........................................................................9
4.1. Inleiding..........................................................................................9
4.2. Uitgangspunten............................................................................10
4.3. Psychodiagnostisch handelen en denken.....................................10
4.4. Fasen............................................................................................11
Deel 2: Het psychodiagnostisch procesmodel................................................21
1. Waarom?...................................................................................................................21
2. Fasen.........................................................................................................................22
2.1. Aanmelding...................................................................................22
2.2. Intake/vooronderzoek...................................................................22
2.3. Aanvullend onderzoek..................................................................25
2.4. Advies en rapportering.................................................................28
2.5. Interventies en evaluatie..............................................................29
2.6. In de praktijk.................................................................................30
Deel 3: Testscores van A tot Z.........................................................................30
1. Ruwe score................................................................................................................31
2. Concepten uit de psychologische statistiek................................................................32
1
, 2.1. Frequentieverdeling......................................................................32
2.2. Maten van centrale tendentie.......................................................33
2.3. Maten voor variabiliteit.................................................................33
2.4. Normaalverdeling.........................................................................35
2.5. Scheefheid van de verdeling........................................................35
3. Percentielen (P).........................................................................................................36
4. Z-scores (Z)................................................................................................................37
4.1. Lineaire Z-score............................................................................37
4.2. Genormaliseerde Z-score..............................................................38
5. Normscores afgeleid van Z-scores..............................................................................40
5.1. T-scores (T)...................................................................................40
5.2. Geschaalde score (GS) of Afgeleide Uitslag (AU)..........................40
5.3. IQ- of Indiexscore..........................................................................41
6. Stanines of C-scores...................................................................................................41
6.1. Stanine..........................................................................................41
6.2. C-score..........................................................................................42
7. Samenvatting normscores en varianten.....................................................................42
8. Betrouwbaarheid.......................................................................................................43
9. Meetfouten & standaardmeetfout.............................................................................44
9.1. Meetfouten...................................................................................44
9.2. Standaardmeetfout (S(e)).............................................................44
10. Betrouwbaarheidsintervallen...................................................................................45
11. Testresultaten interpreteren....................................................................................46
Stap 1: ruwe score naar normscore.....................................................46
Stap 2: bepaal S(e), eigen aan de (norm)score...................................47
Stap 3: bepaal de halve breedte van het BI.........................................47
Stap 4: bereken BI rond de (norm)score..............................................47
Stap 5: interpreteer mét vermelding van de normgroep.....................47
Deel 4: Kwaliteitsbeoordeling van testinstrumenten......................................49
1. Informatie over de kwaliteit van testinstrumenten....................................................49
2. Kwaliteitscriteria voor testinstrumenten....................................................................49
3. Betrouwbaarheid.......................................................................................................50
2
, 3.1. Wat wordt er eigenlijk bedoeld met betrouwbaarheid?................50
3.2. Theoretische benadering..............................................................51
3.3. Soorten methoden van betrouwbaarheidsonderzoek...................52
3.4. Wat beïnvloedt de betrouwbaarheid van een testinstrument?.....54
3.5. Wanneer is de betrouwbaarheid van een testinstrument hoog
genoeg?...............................................................................................54
4. Validiteit...................................................................................................................55
4.1. Validiteit als kwaliteitscriterium....................................................56
4.2. Andere soorten validiteit..............................................................58
4.3. Wanneer is de validiteit van een testinstrument hoog genoeg?...58
4.4. Onderscheid tussen validiteit en betrouwbaarheid.......................58
5. Normen.....................................................................................................................59
5.1. Van ruwe scores naar normscores................................................59
5.2. Normgerichte interpretatie...........................................................59
5.3. Domeingerichte interpretatie.......................................................61
5.4. Criteriumgerichte interpretatie.....................................................61
5.5. Houdbaarheidsdatum van normen...............................................61
5.6. Gebruik van normen in de praktijk...............................................61
6. Testfairness................................................................................................................62
6.1. Wat is testfairness?.......................................................................62
6.2. Factoren voor faire testinstrumenten...........................................63
6.3. Cultuurvrije vs. cultuursensitieve tests.........................................63
6.4. Fairness matrijs.............................................................................63
3
, 4
Inhoud
Deel 1: Inleiding in de psychodiagnostiek........................................................5
1. Situering en begrippenkader........................................................................................5
1.1. Psychologische instrumenten.........................................................5
1.2. Kritisch denkproces........................................................................5
1.3. Doelstellingen van psychodiagnostiek............................................6
2. Het belang van het psychodiagnostisch denkproces.....................................................7
2.1. Alledaags impliciet diagnosticeren.................................................7
2.2. Foutenbronnen en hun oorzaken....................................................7
2.3. Expliciete diagnostiek als oplossing...............................................8
3. Het belang van de psychodiagnostiek in de samenleving.............................................8
3.1. De geschiedenis van psychodiagnostiek........................................8
4. Het psychodiagnostisch procesmodel..........................................................................9
4.1. Inleiding..........................................................................................9
4.2. Uitgangspunten............................................................................10
4.3. Psychodiagnostisch handelen en denken.....................................10
4.4. Fasen............................................................................................11
Deel 2: Het psychodiagnostisch procesmodel................................................21
1. Waarom?...................................................................................................................21
2. Fasen.........................................................................................................................22
2.1. Aanmelding...................................................................................22
2.2. Intake/vooronderzoek...................................................................22
2.3. Aanvullend onderzoek..................................................................25
2.4. Advies en rapportering.................................................................28
2.5. Interventies en evaluatie..............................................................29
2.6. In de praktijk.................................................................................30
Deel 3: Testscores van A tot Z.........................................................................30
1. Ruwe score................................................................................................................31
2. Concepten uit de psychologische statistiek................................................................32
1
, 2.1. Frequentieverdeling......................................................................32
2.2. Maten van centrale tendentie.......................................................33
2.3. Maten voor variabiliteit.................................................................33
2.4. Normaalverdeling.........................................................................35
2.5. Scheefheid van de verdeling........................................................35
3. Percentielen (P).........................................................................................................36
4. Z-scores (Z)................................................................................................................37
4.1. Lineaire Z-score............................................................................37
4.2. Genormaliseerde Z-score..............................................................38
5. Normscores afgeleid van Z-scores..............................................................................40
5.1. T-scores (T)...................................................................................40
5.2. Geschaalde score (GS) of Afgeleide Uitslag (AU)..........................40
5.3. IQ- of Indiexscore..........................................................................41
6. Stanines of C-scores...................................................................................................41
6.1. Stanine..........................................................................................41
6.2. C-score..........................................................................................42
7. Samenvatting normscores en varianten.....................................................................42
8. Betrouwbaarheid.......................................................................................................43
9. Meetfouten & standaardmeetfout.............................................................................44
9.1. Meetfouten...................................................................................44
9.2. Standaardmeetfout (S(e)).............................................................44
10. Betrouwbaarheidsintervallen...................................................................................45
11. Testresultaten interpreteren....................................................................................46
Stap 1: ruwe score naar normscore.....................................................46
Stap 2: bepaal S(e), eigen aan de (norm)score...................................47
Stap 3: bepaal de halve breedte van het BI.........................................47
Stap 4: bereken BI rond de (norm)score..............................................47
Stap 5: interpreteer mét vermelding van de normgroep.....................47
Deel 4: Kwaliteitsbeoordeling van testinstrumenten......................................49
1. Informatie over de kwaliteit van testinstrumenten....................................................49
2. Kwaliteitscriteria voor testinstrumenten....................................................................49
3. Betrouwbaarheid.......................................................................................................50
2
, 3.1. Wat wordt er eigenlijk bedoeld met betrouwbaarheid?................50
3.2. Theoretische benadering..............................................................51
3.3. Soorten methoden van betrouwbaarheidsonderzoek...................52
3.4. Wat beïnvloedt de betrouwbaarheid van een testinstrument?.....54
3.5. Wanneer is de betrouwbaarheid van een testinstrument hoog
genoeg?...............................................................................................54
4. Validiteit...................................................................................................................55
4.1. Validiteit als kwaliteitscriterium....................................................56
4.2. Andere soorten validiteit..............................................................58
4.3. Wanneer is de validiteit van een testinstrument hoog genoeg?...58
4.4. Onderscheid tussen validiteit en betrouwbaarheid.......................58
5. Normen.....................................................................................................................59
5.1. Van ruwe scores naar normscores................................................59
5.2. Normgerichte interpretatie...........................................................59
5.3. Domeingerichte interpretatie.......................................................61
5.4. Criteriumgerichte interpretatie.....................................................61
5.5. Houdbaarheidsdatum van normen...............................................61
5.6. Gebruik van normen in de praktijk...............................................61
6. Testfairness................................................................................................................62
6.1. Wat is testfairness?.......................................................................62
6.2. Factoren voor faire testinstrumenten...........................................63
6.3. Cultuurvrije vs. cultuursensitieve tests.........................................63
6.4. Fairness matrijs.............................................................................63
3
, 4
