PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK
Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding.........................................................................................................4
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?....................................................4
1.1. Fundamenteel vs. praktijkgericht onderzoek..................................4
2. Soorten onderzoek................................................................................5
2.1. Literatuur vs. empirisch onderzoek................................................5
3. Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie...................7
4. Eisen voor wetenschappelijk onderzoek...............................................7
Hoofdstuk 2: de onderzoekscyclus.......................................................................................8
1. Inleiding................................................................................................8
2. De onderzoekscyclus: stap voor stap....................................................8
3. De flexibele onderzoekscyclus............................................................10
Hoofdstuk 3: Probleemstelling en onderzoeksvragen.........................................................11
1. Onderzoeksonderwerp........................................................................11
2. Probleemstelling.................................................................................11
3. Onderzoeksvraag................................................................................12
Hoofdstuk 4: Literatuurstudie............................................................................................16
1. Wat is een literatuurstudie?................................................................16
2. Literatuurstudie als een proces van zoeken – lezen - schrijven..........16
3. Soorten bronnen.................................................................................17
Hoofdstuk 5: Onderzoeksontwerp.....................................................................................17
1. Keuze grondvorm................................................................................18
1.1. Het kwantitatieve onderzoeksopzet.............................................18
1.2. Het kwalitatieve onderzoeksopzet................................................18
1.3. Het ‘mixed-methods’ onderzoeksopzet........................................19
2. Keuze dataverzamelingsmethode.......................................................20
3. Afbakening van de populatie..............................................................20
3.1. Onderzoekseenheden...................................................................20
3.2. Onderzoeksvariabelen..................................................................20
1
, 3.3. Afbakening van de populatie........................................................21
4. Operationalisering van concepten en variabelen................................21
4.1. Stap 1: Operationeel definiëren van onderzoeksvariabelen.........21
4.2. Stap 2: Kiezen van meetinstrument voor meten van theoretische
variabele..............................................................................................23
5. Keuze voor populatie- of steekproefonderzoek...................................24
5.1. In kwantitatief onderzoek.............................................................24
5.2. In kwalitatief onderzoek................................................................25
6. Eisen in onderzoek..............................................................................25
6.1. Wetenschappelijke eisen..............................................................25
6.2. Praktische eisen............................................................................27
6.3. Ethische eisen...............................................................................28
Hoofdstuk 6: Dataverzameling...........................................................................................29
1. Dataverzameling in kwantitatief onderzoek.......................................29
1.1. Survey...........................................................................................29
1.2. Experiment...................................................................................31
1.3. (Kwantitatieve) observatie............................................................35
1.4. Secundaire (kwantitatieve) data...................................................36
2. Dataverzameling in kwalitatief onderzoek..........................................36
2.1. Interview.......................................................................................36
2.2. Focusgroepsgesprek.....................................................................39
2.3. De participerende observatie.......................................................40
2.4. Andere bronnen van (kwalitatieve) data.......................................41
Hoofdstuk 7: Data-analyse.................................................................................................42
7.1. Data-analyse in kwantitatief onderzoek...........................................42
7.1.1. Beschrijvende statistiek.............................................................42
7.1.2. Inductieve statistiek..................................................................43
7.1.3. Software.....................................................................................44
7.1.4. Datacleaning..............................................................................44
7.2. Data-analyse in kwalitatief onderzoek.............................................44
7.2.1. Fasen kwalitatieve analyse........................................................44
7.2.2. Methoden kwalitatieve analyse.................................................46
7.2.3. Software.....................................................................................53
2
,Hoofdstuk 8: Rapporteren.................................................................................................53
8.1. Wie is je publiek?.............................................................................53
8.1.1. Soorten doelgroepen.................................................................53
8.1.2. Verwachtingen...........................................................................54
8.1.3. Weerstanden..............................................................................54
8.2. Vormen wetenschappelijke rapportage............................................55
8.2.1. Onderzoeksrapport....................................................................55
8.2.2. Academisch boek.......................................................................55
8.2.3. Wetenschappelijk artikel............................................................55
8.3. Algemene structuur wetenschappelijk artikel..................................56
8.4. Rapporteren & ethiek.......................................................................58
8.5. Tips voor het schrijfproces...............................................................58
8.6. Wetenschappelijke refereren...........................................................59
8.7. Valorisatie en andere vormen van wetenschapsrapportage............59
Hoofdstuk 9: AI.................................................................................................................60
9.1. Tips voor het gebruik van AI............................................................60
3
, Hoofdstuk 1: inleiding
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?
-definitie: Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op een
systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en analyseert, om
onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een probleemstelling, en uitspraak doen
over de werkelijkheid.
doelgericht proces: doel om je onderzoeksvraag te beantwoorden, iets op te lossen
systematisch: moet een structuur achter zitten en over nagedacht zijn
betrouwbare en geldige gegevens: gegevens moeten hetzelfde zijn en het juiste meten
verzamelen en analyseren
onderzoeksvraag beantwoorden
vertrekkende vanuit een probleemstelling
uitspraak over de werkelijkheid
bv. experiment Asch (met staven) is wetenschappelijk onderzoek, gesprek met je
grootouders over hun jeugd niet
tijdens eigen literatuuronderzoek altijd opzoek gaan naar de primaire bron (niet het
krantenartikel of de blog zelf maar de studie waarom deze gebaseerd is
1. kan ik de primaire bron vinden?
2. is de bron wetenschappelijk betrouwbaar?
7 delen van de definitie beantwoorden
1.1. Fundamenteel vs. praktijkgericht onderzoek
-fundamenteel onderzoek
-definitie: Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke
theorievorming, ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het menselijke
gedrag in elkaar zitten
niet om direct iets te veranderen in de maatschappij maar eerder om inzichten te krijgen
doelpubliek = academisch
vaak literatuuronderzoek (bronnenlijst is geen indicatie voor literatuur- of empirisch onderzoek)
kan uitmonden in een nieuwe theorie
-definitie: Een theorie is een systematische verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces
werkt.
bv. hedonic adaptation: nadat iets goed of slecht gebeurt bij iemand, is er een
toename van positieve of negatieve gevoelens waarna ze terugkeren naar een relatief
stabiel niveau van affectie
4
Inhoud
Hoofdstuk 1: inleiding.........................................................................................................4
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?....................................................4
1.1. Fundamenteel vs. praktijkgericht onderzoek..................................4
2. Soorten onderzoek................................................................................5
2.1. Literatuur vs. empirisch onderzoek................................................5
3. Praktijkgericht onderzoek binnen toegepaste psychologie...................7
4. Eisen voor wetenschappelijk onderzoek...............................................7
Hoofdstuk 2: de onderzoekscyclus.......................................................................................8
1. Inleiding................................................................................................8
2. De onderzoekscyclus: stap voor stap....................................................8
3. De flexibele onderzoekscyclus............................................................10
Hoofdstuk 3: Probleemstelling en onderzoeksvragen.........................................................11
1. Onderzoeksonderwerp........................................................................11
2. Probleemstelling.................................................................................11
3. Onderzoeksvraag................................................................................12
Hoofdstuk 4: Literatuurstudie............................................................................................16
1. Wat is een literatuurstudie?................................................................16
2. Literatuurstudie als een proces van zoeken – lezen - schrijven..........16
3. Soorten bronnen.................................................................................17
Hoofdstuk 5: Onderzoeksontwerp.....................................................................................17
1. Keuze grondvorm................................................................................18
1.1. Het kwantitatieve onderzoeksopzet.............................................18
1.2. Het kwalitatieve onderzoeksopzet................................................18
1.3. Het ‘mixed-methods’ onderzoeksopzet........................................19
2. Keuze dataverzamelingsmethode.......................................................20
3. Afbakening van de populatie..............................................................20
3.1. Onderzoekseenheden...................................................................20
3.2. Onderzoeksvariabelen..................................................................20
1
, 3.3. Afbakening van de populatie........................................................21
4. Operationalisering van concepten en variabelen................................21
4.1. Stap 1: Operationeel definiëren van onderzoeksvariabelen.........21
4.2. Stap 2: Kiezen van meetinstrument voor meten van theoretische
variabele..............................................................................................23
5. Keuze voor populatie- of steekproefonderzoek...................................24
5.1. In kwantitatief onderzoek.............................................................24
5.2. In kwalitatief onderzoek................................................................25
6. Eisen in onderzoek..............................................................................25
6.1. Wetenschappelijke eisen..............................................................25
6.2. Praktische eisen............................................................................27
6.3. Ethische eisen...............................................................................28
Hoofdstuk 6: Dataverzameling...........................................................................................29
1. Dataverzameling in kwantitatief onderzoek.......................................29
1.1. Survey...........................................................................................29
1.2. Experiment...................................................................................31
1.3. (Kwantitatieve) observatie............................................................35
1.4. Secundaire (kwantitatieve) data...................................................36
2. Dataverzameling in kwalitatief onderzoek..........................................36
2.1. Interview.......................................................................................36
2.2. Focusgroepsgesprek.....................................................................39
2.3. De participerende observatie.......................................................40
2.4. Andere bronnen van (kwalitatieve) data.......................................41
Hoofdstuk 7: Data-analyse.................................................................................................42
7.1. Data-analyse in kwantitatief onderzoek...........................................42
7.1.1. Beschrijvende statistiek.............................................................42
7.1.2. Inductieve statistiek..................................................................43
7.1.3. Software.....................................................................................44
7.1.4. Datacleaning..............................................................................44
7.2. Data-analyse in kwalitatief onderzoek.............................................44
7.2.1. Fasen kwalitatieve analyse........................................................44
7.2.2. Methoden kwalitatieve analyse.................................................46
7.2.3. Software.....................................................................................53
2
,Hoofdstuk 8: Rapporteren.................................................................................................53
8.1. Wie is je publiek?.............................................................................53
8.1.1. Soorten doelgroepen.................................................................53
8.1.2. Verwachtingen...........................................................................54
8.1.3. Weerstanden..............................................................................54
8.2. Vormen wetenschappelijke rapportage............................................55
8.2.1. Onderzoeksrapport....................................................................55
8.2.2. Academisch boek.......................................................................55
8.2.3. Wetenschappelijk artikel............................................................55
8.3. Algemene structuur wetenschappelijk artikel..................................56
8.4. Rapporteren & ethiek.......................................................................58
8.5. Tips voor het schrijfproces...............................................................58
8.6. Wetenschappelijke refereren...........................................................59
8.7. Valorisatie en andere vormen van wetenschapsrapportage............59
Hoofdstuk 9: AI.................................................................................................................60
9.1. Tips voor het gebruik van AI............................................................60
3
, Hoofdstuk 1: inleiding
1. Wat is wetenschappelijk onderzoek?
-definitie: Wetenschappelijk onderzoek is een doelgericht proces, waarbij de onderzoeker op een
systematische manier, betrouwbare en geldige gegevens (of data) verzamelt en analyseert, om
onderzoeksvragen te beantwoorden, die vertrekken vanuit een probleemstelling, en uitspraak doen
over de werkelijkheid.
doelgericht proces: doel om je onderzoeksvraag te beantwoorden, iets op te lossen
systematisch: moet een structuur achter zitten en over nagedacht zijn
betrouwbare en geldige gegevens: gegevens moeten hetzelfde zijn en het juiste meten
verzamelen en analyseren
onderzoeksvraag beantwoorden
vertrekkende vanuit een probleemstelling
uitspraak over de werkelijkheid
bv. experiment Asch (met staven) is wetenschappelijk onderzoek, gesprek met je
grootouders over hun jeugd niet
tijdens eigen literatuuronderzoek altijd opzoek gaan naar de primaire bron (niet het
krantenartikel of de blog zelf maar de studie waarom deze gebaseerd is
1. kan ik de primaire bron vinden?
2. is de bron wetenschappelijk betrouwbaar?
7 delen van de definitie beantwoorden
1.1. Fundamenteel vs. praktijkgericht onderzoek
-fundamenteel onderzoek
-definitie: Fundamenteel of theoriegericht onderzoek is gericht op wetenschappelijke
theorievorming, ofwel het vergroten van de algemene kennis over hoe de wereld en het menselijke
gedrag in elkaar zitten
niet om direct iets te veranderen in de maatschappij maar eerder om inzichten te krijgen
doelpubliek = academisch
vaak literatuuronderzoek (bronnenlijst is geen indicatie voor literatuur- of empirisch onderzoek)
kan uitmonden in een nieuwe theorie
-definitie: Een theorie is een systematische verklaring voor hoe een bepaald verschijnsel of proces
werkt.
bv. hedonic adaptation: nadat iets goed of slecht gebeurt bij iemand, is er een
toename van positieve of negatieve gevoelens waarna ze terugkeren naar een relatief
stabiel niveau van affectie
4
