samenvatting Sociologie: lesnotities, pp en handboek

SOCIOLOGIE
Inhoud
Deel 1: Op verkenning naar de sociologie....................................3
1. Sociologie als wetenschap van de samenleving...................................3
1.1. Definitie..........................................................................................3
1.2. Sociologie is een wetenschap: ervaringskennis vs.
wetenschappelijke kennis......................................................................3
1.3. Sociologie is een sociale wetenschap: sociale wetenschappen vs.
natuurwetenschappen...........................................................................4
1.4. Sociologie: wetenschap van de samenleving.................................5
1.5. Sociologie vs. andere wetenschappen............................................6
2. Het ontstaan en de grondleggers van de sociologie.............................7
2.1. Ontstaan van de sociologie.............................................................7
2.2. Grondleggers van de sociologie......................................................8
Deel 2: Bouwstenen van de sociologie.......................................10
1. Sociaal handelen, sociale interactie en communicatie.......................10
1.1. Sociaal handelen...........................................................................10
1.2. Sociale interactie en communicatie..............................................13
2. Het routinematig karakter van de samenleving..................................14
2.1. Sociale relaties..............................................................................14
2.2. Sociale positie...............................................................................14
2.3. Sociale rol.....................................................................................16
3. Cultuur................................................................................................19
3.1. Inleiding........................................................................................19
3.2. Definitie........................................................................................19
3.3. Componenten van cultuur............................................................19
3.4. Voertuigen van cultuur.................................................................22
3.5. Subculturen..................................................................................23
3.6. Etnocentrisme en cultureel relativisme........................................24
3.7. Een globale cultuur?.....................................................................24
4. Socialisering........................................................................................24
4.1. Inleiding........................................................................................24

1

, 4.2. Definitie........................................................................................25
4.3. Dialectische visie van Berger en Luckman...................................25
4.4. Self = I + me................................................................................27
4.5. Primaire, secundaire en tertiaire socialisering..............................27
4.6. Differentiële socialisering.............................................................28
4.7. Collectief ritueel............................................................................28
Deel 3: Bouwwerken van de sociologie......................................29
1. Institutionalisering en instituties.........................................................29
1.1. Institutionalisering........................................................................29
1.2. Instituties......................................................................................29
2. Groeperingen en netwerken...............................................................31
2.1. Groeperingen: definitie en kenmerken.........................................31
2.2. Groeperingen: typologie volgens Merton......................................31
2.3. Een tweede indeling: primaire (Cooley) versus secundaire groep 33
2.4. Lidmaatschapsgroepering versus referentiegroepering...............34
2.5. Netwerken....................................................................................37
2.6. Sociaal systeem versus sociale structuur.....................................38
Deel 4: Sociologie op macroniveau............................................39
1. Sociale ongelijkheid............................................................................39
1.1. Inleiding........................................................................................39
1.2. Terminologie.................................................................................39
1.3. Sociale mobiliteit..........................................................................40
1.4. Systemen van sociale stratificatie................................................42
1.5. Sociologische theorieën omtrent sociale stratificatie...................42
2. Sociale verandering............................................................................46
2.1. Inleiding........................................................................................46
2.2. Kenmerken van sociale verandering.............................................47
2.3. Factoren die leiden tot sociale verandering..................................47
2.4. Sociologische theorieën omtrent sociale verandering..................48
2.5. Modernisering...............................................................................51




2

,Deel 1: Op verkenning naar de sociologie
1. Sociologie als wetenschap van de samenleving
1.1. Definitie
-bronnen
 veelheid van omschrijven = geen eenduidige definitie
 veel handboeken hanteren een andere definitie van het vak ‘sociologie’

-woordontleding
 Latijns: socius = metgezel, societas = samenleving
 Grieks: logos = kennis, wetenschap
 = sociologie is de wetenschap van de menselijke samenlevingen
 klasgroep is ook mini samenleving dus we spreken niet van ‘de’
samenleving


1.2. Sociologie is een wetenschap: ervaringskennis vs. wetenschappelijke
kennis
-sociologische kennis = ervaringskennis
 “socioloog zegt in moeilijke termen wat iedereen met gezond verstand kan opmerken”
 socioloog benoemt in vaktermen wat wij in gewone taal al weten
 analogie voetbalspel

-analogie adhv een voetbalspel
 in de samenleving zijn er spelregels, socioloog gebruikt vaktaal en noemt dit normen
 iedereen heeft eigen plaats zoals een aanvaller of keeper, socioloog noemt dit je sociale
positie
 er zijn verwachtingen verbonden aan je sociale positie, socioloog noemt dit je sociale rol
 eerste verschil tussen sociologische kennis en ervaringskennis
 in de samenleving zijn er straffen voor overtredingen, socioloog noemt dit sancties

 maar ook: sociologie is een wetenschap, sociologische kennis is wetenschapskennis




-hoe ervaar jij gelijkheid op de campus?
 beperkt: tot je eigen ervaring


3

,  onbeperkt: socioloog zorgt voor goede variatie in steekproef en komt tot volledigere conclusie
 aselect: nooit beperken tot een selectie van mensen
 absoluut: het is zoals jij het denkt
 niet-absoluut: socioloog gaat alles in vraag stellen, kennis is altijd hypothetisch en kan verlegd
worden met nieuw onderzoek
 moeilijk verwoordbaar
 perfect mededeelbaar: door vaktaal en vakconcepten, zoeken naar juiste terminologie
 totaliteit: eigen ervaring is een totaalervaring en je haalt alles erbij wat hierbij komt kijken, bv.
houding lectoren tov studenten en al dan niet democratische prijzen op school
 aspectueel: socioloog is minder geïnteresseerd in financiële maar meer op wat relevant is voor
hem, gaat zich focussen op 1 afgebakend concept


1.3. Sociologie is een sociale wetenschap: sociale wetenschappen vs.
natuurwetenschappen
-wetenschappelijke ontdekkingen en uitvindingen
1. natuurwetenschappelijke uitvindingen: stoommachine, ruimtevaart, elektriciteit…
2. sociale wetenschappen: gelaagde samenleving, wet van vraag en aanbod…
 spontane antwoorden komen vaak uit cat. 1: natuurwetenschappelijke ontdekkingen en
uitvindingen
 cat. 2 is vaak het gevolg van cat. 1

-voorbeeld stoommachine
 ligt aan de basis van industriële revolutie: ontstaan fabrieken (productie op grotere schaal, stijging
van de welvaart)
 zorgt voor meer winst en heeft dus veel impact op de samenleving en ons dagelijkse leven
 ontstaan van klassen/lagen: rijkere (fabriekseigenaars) en armere (arbeiders)


 uitvindingen uit cat. 2 hebben ook de samenleving verandert
 hebben mensen ervan bewust gemaakt dat er iets is zoals ‘een samenleving’

-gevolgen
1. eerste theorieën over de samenleving op maat van de natuurwetenschappen
 eerste vorm van sociologie heel hard vormen met natuurwetenschappelijke
methode: niet het ideaalste want het zijn 2 aparte onderzoeksobjecten
 eerste theorieën van de samenleving heel erg uit deze natuurwetenschappen
ontstaan
2. natuurwetenschappelijke methode bleek al gauw niet bruikbaar om de maatschappelijke
werkelijkheid te vatten




4