Samenvatting : Orthopedagogische werkvelden en
beleid
LEERPAD 1 : BEGELEIDING, OPVANG EN ONDERSTEUNING VAN
PERSONEN MET EEN BEPERKING
1.INLEIDING TOT HET LESTHEMA VAPH
Belangrijk wat de overheid doet…
o De persoon in een kwetsbare leefsituatie benadert
o Daar naar kijkt
o Welke visie die over de persoon heeft
o Hoe het de ondersteuning voor de persoon aanbiedt
2.VAPH- HISTORIEK
Start in 5de eeuw : bepaalde personen het lot van anderen gaan aantrekken vb.
geestelijken Keizer Karel
1. Gemeentefonds : enveloppe die gemeente kon ontvangen waar centen in
zaten om zo mensen in kwetsbare situaties te kunnen begeleiden
Helft v/d centen komt van federale overheid
Stukje van provincie
1/8 door gemeente zelf
1. Speciaal Onderstandsfonds : huidige OCMW
2. Rijksfonds voor de Sociale Reclassering van Minder- Validen (RSRMV) :
tijdens WOII kwamen soldaten terug met dingen die niet goed
functioneerden (vb. oog kwijt, been weg,…)
Begeleiden personen naar een bepaalde beroepsactiviteit die zij
kunnen uitvoeren ondanks de handicap
1963 : Rijksinstituut voor ziekte en invaliditeitsverzekering (RIZIV)
tussenkomen in medische kosten als ze naar de dokter gaan
1. Fonds voor Medische, Sociale en Pedagogische Zorg voor Gehandicapten
(=Fonds 81)
Fonds 81 verwijst naar koninklijk besluit 81
Vele oudere woorden vb. handicapten, minder- validen,…
Bewust dat een persoon met beperking verschillende vormen van
ondersteuning nodig hebben
1967 : professionalisering tov denken over personen met een
beperking + orthopedagogiek die zich als wetenschap ontwikkelt
1. Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap
(VFSIPH)
Vooraf aan VFSIPH : 1984, EPOS- Steyaert (een nieuw Vlaams
gehandicaptenbeleid)
Ontwikkelt door Rica Steyaert, Minister die bevoegd was voor
het welzijn voor personen met een beperking (Vlaams
niveau)
= alomvattend fonds waar een toegangspoort was, waarbij
de persoon die bepaalde, intensieve vorm van ondersteuning
nodig heeft passeren langs toegangspoort
, Door regeringswisselingen kwam Minister Lenstens kwam tot
de oprichting met VFSIPH
Decreet : verwijzend naar de Vlaamse bevoegdheid +
samensmelting met het RSRMV en Fonds 81
Krachtlijnen VFSIPH
Duidelijkheid : 1 toegangspoort en niet verschillende loketten
voor elke problematiek weten waar je terecht kan komen
Integratie is geëvolueerd naar inclusie maar zijn heel
verschillend
Integratie = jij verwacht dat een persoon met een
beperking zich aanpast aan de eisen v/d SL en de
persoon zelf zijn best doet om zich te integreren volgens
de norm v/d SL
Inclusie = overheid draagt ook een verantwoordelijkheid
en moet alle beperkingen en hindernissen wegwerken
zodat de persoon volwaardig kan participeren, rollen
opnemen, rechten,…
Participatie : deelnemen aan de SL
Gezinsgericht : in 1ste plaats met het kind/ gezin gaan werken
en in 2de instantie gezinsaanvullend zijn en 3de plaats
gezinsvervangend zijn
Kind zo lang mogelijk in het gezin laten
Vanuit beleidsdomeinen zoals welzijn, zijn deze agentschappen
ontstaan
VAPH, definitie mbt personen met een beperking :
“Elk langdurig en belangrijk participatieprobleem v/e persoon dat te wijten is aan een
combinatie tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of
zintuigelijke aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten, en persoonlijke en
externe factoren.”
Gebaseerd op ICF (=Wereldgezondheidsorganisatie, WHO),
DSM en AAIDD
3.VAPH – THEORETISCH KADER
Combinatie van theoretisch kader en perspectief plan 2020
Theoretisch kader : oprichting van Verenigde Naties (1945) die pleit voor vrede,
gelijkheid, vrijheid, vriendschappelijke banden tss landen, veiligheid, sociale
vooruitgang, mensenrechten
o Gevolg van WOII
1948 : Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM)
o = grondrechten, verklaring waarin een reeks rechten worden beschreven
o Universele, normale en juridische standaard die zich vertaald in een
verkorte versie van een 30- tal artikels
Vb. Recht op eerlijk bestaand
Vb. recht op een eerlijk loon
Vb. recht op onderwijs
Vb. recht op rechtsbescherming bij onrecht
Vb. recht op gezin te stichten
o Verwijzing Rousseau : in 18DE eeuw maatschappelijk verdrag, du contrat
social, geschreven
, Denken over vrije wil, rechten, niet onderhevig zijn aan bepaalde
ideologieën v/d mens als aanbod
Manifest geschreven die aan de oorsprong ligt voor de UVRM
We kunnen zelf al terug gaan naar de Magna Carta
2006 : Verdrag inzake de Rechten voor Personen met een Beperking (VRPH)
o Geen nieuwe rechten bijgekomen/ toegevoegd
o Verdrag gemaakt omdat personen met een beperking extra gevoelig zijn in
het miskennen van hun rechten
In het dagelijkse uitvoering van hun recht, zijn ze kwetsbaarder
2009 : België heeft het VRPH geratificeerd
5 componenten v/e individueel ondersteuningsproces (Thompson, 2009)
o Blauwdruk van al je toekomstig professioneel handelen
= PERSPECTIEFPLAN 2020
4.DOCUMENTAIRE – WACHTEN OP ZORG
LEERPAD 2 : WERKVELD JEUGDHULP
H1 : HET ONTSTAAN VAN DE JEUGDHULP EN DE EERSTE WETGEVING
1.1. INLEIDING
Opkomst v/d verstedelijking in 12de eeuw : 1ste kerkelijke initiatieven voor opvang
van daklozen, ouderen, armen en wezen
o Reactie op toenemende armoede en het hieraan gekoppelde ‘verderf’
Opkomst v/h humanisme 15de en 16de eeuw : kind komt voor het eerst als een
aparte groep naar voor
o 1ste pedagogen die wantoestanden waarin kinderen leefden, aanklaagden :
Juan Vivès
John Locke
Jean- Jacques Rousseau
Johan Pestalozzi
o Weinig vertaling in praktijk
Industriële revolutie in 18de en 19de eeuw : leefomstandigheden v/d kinderen nog
slechter
1833 : Broeders Van Liefde, onder impuls van Kanunnik Triest, ontwikkelden een
opvoedkundige aanpak voor weeskinderen en vondelingen
o 1Ste initiatief waarin onderscheid gemaakt werd met volwassenen
o Centraal : bescherming v/d volwassen wereld en verbetering v/h kind
Vanuit katholieke waarden opgesteld
o Gedisciplineerde en militaristische aanpak
o Beschermings- en verbeterfunctie tot jaren ‘50
Opkomst v/d wetenschapstakken (vb. ontwikkelingspsychologie, kinderpsychiatrie
en orthopedagogiek) : verbetering in opvang van minderjarigen
o Jaren ’70 : vanuit de wetenschapstakken werden de 1ste vragen gesteld bij
de louter residentiële opvang van minderjarigen
Ingezet op gezinsvervangende tehuizen met kleine leefgroepen of
op pleeggezinnen
Langzame evolutie
, Vb. laatste grote weeshuis in Gent sloot in ‘84
1.1. JEUGDHULP IN DE WETGEVING
1.1.1. KINDERBESCHERMINGSWET IN 1912
Situering : historisch ontstaan v/d jeugdhulp
o Blik op jeugdhulp : vanuit gerechtelijke standpunt waarbij misdrijven van
minderjarigen voorop stonden
Reactie : oprichting van kinderrechtbanken
o Inzetten dat strafrecht voor volwassenen niet tegemoetkwam aan noden
van minderjarigen
o 2 opdrachten
1. Het behandelde deze misdrijven die bij volwassenen aanleiding
zouden geven tot vervolging
2. Het kon ook ingrijpen obv de notie ‘predelinquentie’
= maatregelen ‘ter bescherming v/d minderjarigen’ + met oog op
voorkomen van delinquent gedrag tijdens de volwassenheid
België wou zo inzetten op decriminaliseren van
minderjarigen en, op termijn, een misdaadvrije SL
realiseren
1.1.1. JEUGDBESCHERMINGSWET VAN ‘65
Ontstaan : vanuit vaststelling dat het niet haalvaar bleek om de potentiële
criminele carrière van minderjarigen te voorkomen
o Introductie van nieuw begrip als reactie : Kind in gevaar
o Zo gerechtelijke interventie plaats vinden obv 2 gronden :
1. Introductie van ‘kind in gevaar’ : Minderjarigen wiens gezondheid,
veiligheid of zedelijkheid gevaar loopt.
2. Introductie van het begrip “MOF” (= Misdrijf Omgeschreven Feit) :
Omdat minderjarigen in principe als handelingsonbekwaam worden
geacht, krijgen hun misdrijven een andere omschrijving en
afhandeling
Door introductie van Kind in Gevaar : interventiegrond v/d overheid veel vergroot
o Elke vorm van sociaal onwenselijk gedrag v/e minderjarige kan nu
gerechtelijk gevolgd worden
Meest zichtbare verandering, onlosmakend verbonden aan de introductie v/h kind
in gevaar = oprichting v/d Jeugdbeschermingscomités
o Vorm geven aan sociale en buitengerechtelijke jeugdbescherming
o Bieden vrijwillige hulp aan kinderen en jongeren ‘in gevaar’
Zo ontstaat voor het eerst het verschil tss vrijwillige
(buitengerechtelijke) hulp en niet vrijwillige (rechtelijke)
hulp
1.1.1. STAATHERVORMINGEN EN GECOÖRDINEERDE DECRETEN VAN ‘90
Vanaf ’80 : veel bevoegdheden verschoven v/h Belgisch niveau naar de
Gemeenschappen (Vlaamse, Franstalige en Duitse)
o ’90 : jeugdhulp verschuift naar bevoegdheid v/d (Vlaamse) gemeenschap
Voornaamste aanpassingen
beleid
LEERPAD 1 : BEGELEIDING, OPVANG EN ONDERSTEUNING VAN
PERSONEN MET EEN BEPERKING
1.INLEIDING TOT HET LESTHEMA VAPH
Belangrijk wat de overheid doet…
o De persoon in een kwetsbare leefsituatie benadert
o Daar naar kijkt
o Welke visie die over de persoon heeft
o Hoe het de ondersteuning voor de persoon aanbiedt
2.VAPH- HISTORIEK
Start in 5de eeuw : bepaalde personen het lot van anderen gaan aantrekken vb.
geestelijken Keizer Karel
1. Gemeentefonds : enveloppe die gemeente kon ontvangen waar centen in
zaten om zo mensen in kwetsbare situaties te kunnen begeleiden
Helft v/d centen komt van federale overheid
Stukje van provincie
1/8 door gemeente zelf
1. Speciaal Onderstandsfonds : huidige OCMW
2. Rijksfonds voor de Sociale Reclassering van Minder- Validen (RSRMV) :
tijdens WOII kwamen soldaten terug met dingen die niet goed
functioneerden (vb. oog kwijt, been weg,…)
Begeleiden personen naar een bepaalde beroepsactiviteit die zij
kunnen uitvoeren ondanks de handicap
1963 : Rijksinstituut voor ziekte en invaliditeitsverzekering (RIZIV)
tussenkomen in medische kosten als ze naar de dokter gaan
1. Fonds voor Medische, Sociale en Pedagogische Zorg voor Gehandicapten
(=Fonds 81)
Fonds 81 verwijst naar koninklijk besluit 81
Vele oudere woorden vb. handicapten, minder- validen,…
Bewust dat een persoon met beperking verschillende vormen van
ondersteuning nodig hebben
1967 : professionalisering tov denken over personen met een
beperking + orthopedagogiek die zich als wetenschap ontwikkelt
1. Vlaams Fonds voor Sociale Integratie van Personen met een Handicap
(VFSIPH)
Vooraf aan VFSIPH : 1984, EPOS- Steyaert (een nieuw Vlaams
gehandicaptenbeleid)
Ontwikkelt door Rica Steyaert, Minister die bevoegd was voor
het welzijn voor personen met een beperking (Vlaams
niveau)
= alomvattend fonds waar een toegangspoort was, waarbij
de persoon die bepaalde, intensieve vorm van ondersteuning
nodig heeft passeren langs toegangspoort
, Door regeringswisselingen kwam Minister Lenstens kwam tot
de oprichting met VFSIPH
Decreet : verwijzend naar de Vlaamse bevoegdheid +
samensmelting met het RSRMV en Fonds 81
Krachtlijnen VFSIPH
Duidelijkheid : 1 toegangspoort en niet verschillende loketten
voor elke problematiek weten waar je terecht kan komen
Integratie is geëvolueerd naar inclusie maar zijn heel
verschillend
Integratie = jij verwacht dat een persoon met een
beperking zich aanpast aan de eisen v/d SL en de
persoon zelf zijn best doet om zich te integreren volgens
de norm v/d SL
Inclusie = overheid draagt ook een verantwoordelijkheid
en moet alle beperkingen en hindernissen wegwerken
zodat de persoon volwaardig kan participeren, rollen
opnemen, rechten,…
Participatie : deelnemen aan de SL
Gezinsgericht : in 1ste plaats met het kind/ gezin gaan werken
en in 2de instantie gezinsaanvullend zijn en 3de plaats
gezinsvervangend zijn
Kind zo lang mogelijk in het gezin laten
Vanuit beleidsdomeinen zoals welzijn, zijn deze agentschappen
ontstaan
VAPH, definitie mbt personen met een beperking :
“Elk langdurig en belangrijk participatieprobleem v/e persoon dat te wijten is aan een
combinatie tussen functiestoornissen van mentale, psychische, lichamelijke of
zintuigelijke aard, beperkingen bij het uitvoeren van activiteiten, en persoonlijke en
externe factoren.”
Gebaseerd op ICF (=Wereldgezondheidsorganisatie, WHO),
DSM en AAIDD
3.VAPH – THEORETISCH KADER
Combinatie van theoretisch kader en perspectief plan 2020
Theoretisch kader : oprichting van Verenigde Naties (1945) die pleit voor vrede,
gelijkheid, vrijheid, vriendschappelijke banden tss landen, veiligheid, sociale
vooruitgang, mensenrechten
o Gevolg van WOII
1948 : Universele Verklaring voor de Rechten van de Mens (UVRM)
o = grondrechten, verklaring waarin een reeks rechten worden beschreven
o Universele, normale en juridische standaard die zich vertaald in een
verkorte versie van een 30- tal artikels
Vb. Recht op eerlijk bestaand
Vb. recht op een eerlijk loon
Vb. recht op onderwijs
Vb. recht op rechtsbescherming bij onrecht
Vb. recht op gezin te stichten
o Verwijzing Rousseau : in 18DE eeuw maatschappelijk verdrag, du contrat
social, geschreven
, Denken over vrije wil, rechten, niet onderhevig zijn aan bepaalde
ideologieën v/d mens als aanbod
Manifest geschreven die aan de oorsprong ligt voor de UVRM
We kunnen zelf al terug gaan naar de Magna Carta
2006 : Verdrag inzake de Rechten voor Personen met een Beperking (VRPH)
o Geen nieuwe rechten bijgekomen/ toegevoegd
o Verdrag gemaakt omdat personen met een beperking extra gevoelig zijn in
het miskennen van hun rechten
In het dagelijkse uitvoering van hun recht, zijn ze kwetsbaarder
2009 : België heeft het VRPH geratificeerd
5 componenten v/e individueel ondersteuningsproces (Thompson, 2009)
o Blauwdruk van al je toekomstig professioneel handelen
= PERSPECTIEFPLAN 2020
4.DOCUMENTAIRE – WACHTEN OP ZORG
LEERPAD 2 : WERKVELD JEUGDHULP
H1 : HET ONTSTAAN VAN DE JEUGDHULP EN DE EERSTE WETGEVING
1.1. INLEIDING
Opkomst v/d verstedelijking in 12de eeuw : 1ste kerkelijke initiatieven voor opvang
van daklozen, ouderen, armen en wezen
o Reactie op toenemende armoede en het hieraan gekoppelde ‘verderf’
Opkomst v/h humanisme 15de en 16de eeuw : kind komt voor het eerst als een
aparte groep naar voor
o 1ste pedagogen die wantoestanden waarin kinderen leefden, aanklaagden :
Juan Vivès
John Locke
Jean- Jacques Rousseau
Johan Pestalozzi
o Weinig vertaling in praktijk
Industriële revolutie in 18de en 19de eeuw : leefomstandigheden v/d kinderen nog
slechter
1833 : Broeders Van Liefde, onder impuls van Kanunnik Triest, ontwikkelden een
opvoedkundige aanpak voor weeskinderen en vondelingen
o 1Ste initiatief waarin onderscheid gemaakt werd met volwassenen
o Centraal : bescherming v/d volwassen wereld en verbetering v/h kind
Vanuit katholieke waarden opgesteld
o Gedisciplineerde en militaristische aanpak
o Beschermings- en verbeterfunctie tot jaren ‘50
Opkomst v/d wetenschapstakken (vb. ontwikkelingspsychologie, kinderpsychiatrie
en orthopedagogiek) : verbetering in opvang van minderjarigen
o Jaren ’70 : vanuit de wetenschapstakken werden de 1ste vragen gesteld bij
de louter residentiële opvang van minderjarigen
Ingezet op gezinsvervangende tehuizen met kleine leefgroepen of
op pleeggezinnen
Langzame evolutie
, Vb. laatste grote weeshuis in Gent sloot in ‘84
1.1. JEUGDHULP IN DE WETGEVING
1.1.1. KINDERBESCHERMINGSWET IN 1912
Situering : historisch ontstaan v/d jeugdhulp
o Blik op jeugdhulp : vanuit gerechtelijke standpunt waarbij misdrijven van
minderjarigen voorop stonden
Reactie : oprichting van kinderrechtbanken
o Inzetten dat strafrecht voor volwassenen niet tegemoetkwam aan noden
van minderjarigen
o 2 opdrachten
1. Het behandelde deze misdrijven die bij volwassenen aanleiding
zouden geven tot vervolging
2. Het kon ook ingrijpen obv de notie ‘predelinquentie’
= maatregelen ‘ter bescherming v/d minderjarigen’ + met oog op
voorkomen van delinquent gedrag tijdens de volwassenheid
België wou zo inzetten op decriminaliseren van
minderjarigen en, op termijn, een misdaadvrije SL
realiseren
1.1.1. JEUGDBESCHERMINGSWET VAN ‘65
Ontstaan : vanuit vaststelling dat het niet haalvaar bleek om de potentiële
criminele carrière van minderjarigen te voorkomen
o Introductie van nieuw begrip als reactie : Kind in gevaar
o Zo gerechtelijke interventie plaats vinden obv 2 gronden :
1. Introductie van ‘kind in gevaar’ : Minderjarigen wiens gezondheid,
veiligheid of zedelijkheid gevaar loopt.
2. Introductie van het begrip “MOF” (= Misdrijf Omgeschreven Feit) :
Omdat minderjarigen in principe als handelingsonbekwaam worden
geacht, krijgen hun misdrijven een andere omschrijving en
afhandeling
Door introductie van Kind in Gevaar : interventiegrond v/d overheid veel vergroot
o Elke vorm van sociaal onwenselijk gedrag v/e minderjarige kan nu
gerechtelijk gevolgd worden
Meest zichtbare verandering, onlosmakend verbonden aan de introductie v/h kind
in gevaar = oprichting v/d Jeugdbeschermingscomités
o Vorm geven aan sociale en buitengerechtelijke jeugdbescherming
o Bieden vrijwillige hulp aan kinderen en jongeren ‘in gevaar’
Zo ontstaat voor het eerst het verschil tss vrijwillige
(buitengerechtelijke) hulp en niet vrijwillige (rechtelijke)
hulp
1.1.1. STAATHERVORMINGEN EN GECOÖRDINEERDE DECRETEN VAN ‘90
Vanaf ’80 : veel bevoegdheden verschoven v/h Belgisch niveau naar de
Gemeenschappen (Vlaamse, Franstalige en Duitse)
o ’90 : jeugdhulp verschuift naar bevoegdheid v/d (Vlaamse) gemeenschap
Voornaamste aanpassingen
