KWALITEIT VAN LEVEN BIJ
MENSEN MET
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
H1 : WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
1.1. DEFINITIE
Definitie is obv de omschrijving vanuit het meest gebruikte psychiatrische
classificatiesysteem, DSM- 5 (= Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders)
o In DSM- 5 : neurobiologische ontwikkelingsstoornissen ipv
ontwikkelingsstoornis
“ een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologisch stoornis die in de (vroege)
ontwikkelingsperiode tot uiting komt, die gekenmerkt wordt door
ontwikkelingsachterstanden op een of meerdere functiedomeinen en die
levenslange beperkingen veroorzaakt in het persoonlijke, sociale, schoolse of
beroepsmatige functioneren.”
Neurobiologische stoornis = stoornis met een oorsprong in de hersenontwikkeling
o Oorzaken
Resultaat van genetische aanleg (via overerving of spontane
mutaties)
Prenatale omgevingsfactoren (vb. overmatig alcoholgebruik tijdens
de zwangerschap)
Perinatale factoren (vroeggeboorte of geboortecomplicaties)
Aangeboren stoornis
(vroege) ontwikkelingsperiode : mate waarin deze symptomen tot uiting komen
wordt wel beïnvloed door verschillende omgevings- en kindfactoren
o Symptomen zichtbaar op kinderleeftijd
Ontwikkelingsachterstanden = belemmert de ontwikkeling op 1 of meerdere
ontwikkelingsdomeinen, waaronder cognitie, sensorimotoriek, taal en
communicatie en sociaal- emotioneel functioneren
Levenslange beperkingen = levenslange stoornis die belemmeringen veroorzaakt
in de participatie aan het dagelijks (maatschappelijk) leven op verschillende
terreinen
1ste 2 kenmerken : gaat niet om psychische/ psychiatrische stoornissen die ook op
latere leeftijd kunnen ontstaan of die enkel veroorzaakt worden door stress of
andere omgevingsfactoren
o Op latere leeftijd : angst- of stemmingsstoornis
o Omgevingsfactoren : posttraumatische stressstoornis of reactieve
hechtingsstoornis
4de kenmerk : stoornissen bij kinderen die door medische of psychologische
interventies volledig kunnen verdwijnen niet tot de ontwikkelingsstoornissen
worden gerekend
o Vb. eetstoornissen of bedplassen
,1.1. SOORTEN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
1. Verstandelijke beperkingen
o Deficiënties/ tekorten in algemene cognitieve functies als redeneren,
problemen oplossen en abstract denken, die zorgen voor problemen in het
aanpassingsvermogen
o Onderscheid tussen :
Verstandelijke ontwikkelingsstoornis
Globale ontwikkelingsachterstand
1. Communicatiestoornissen
o = verstoorde ontwikkeling van taal, spraak en/of sociale communicatie
o Opdeling tussen :
Taal (ontwikkeling) stoornis
Spraakklankstoornis
Ontwikkeling stotteren
Sociale (pragmatische) communicatiestoornis
1. Autismespectrumstoornis (ASS)
o = Alle stoornissen binnen het autismespectrum aan te duiden
o Ernstige tekorten in de sociale omgang (interactie en communicatie) en
beperkte, repetitieve interesses en gedragingen
1. Aandachtsdeficiëntie-/ hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
o = stoornissen in de aandacht en/ of hyperactiviteit en impulsiviteit centraal
staan
o ADHD in kindertijd gecombineerd voorkomen met externaliserende
stoornissen
Oppositioneel- opstandige stoornis (ODD)
Normoverschrijdend- gedragsstoornis (CD)
In huidige versie van DSM- 5 behoren deze tot disruptieve,
impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen ipv
ontwikkelingsstoornissen
1. (specifieke) leerstoornissen
o = specifieke tekorten in het leren v/d basale schoolse vaardigheden lezen
(=dyslexie), spellen (=dysorthografie) en rekenen (=dyscalculie)
o Non- verbale Leerstoornis (NLD) : niet opgenomen in de heersende
classificatiesystemen
Veel onduidelijkheid over
1. Motorische ontwikkelingsstoornissen
o = coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD) : stereotiepe- bewegingsstoornis
en ticstoornissen
o DCD = problemen in de coördinatie van motorische handelingen (vb.
knippen/ balvaardigheid) waardoor deze onhandig en traag of
onnauwkeurig worden uitgevoerd
o Ticstoornissen = plotseling optredende, snelle, herhaalde, niet – ritmische
bewegingen of geluiden
o Stereotiepe- bewegingsstoornissen = repetitieve, driftmatige en doelloze
bewegingen
Vb. fladderen, wiegen, hoofdbonken, zichzelf slaan
Symptomen komen voor in het beloop v/e verstandelijke beperking
of ASS
, Complexiteit in het vaststellen v/e ontwikkelingsstoornis als deze samen met
hoogbegaafdheid bij een kind aanwezig is
o Hoog sensitiviteit v/h frequent samen voorkomen met hoogbegaafdheid +
gelijkenis tussen aantal gevolgen hiervan en symptomen v/e aantal
ontwikkelingsstoornissen (vb. ASS en ADHD
Binnen sommige ontwikkelingsstoornissen : opdeling gemaakt in een aantal
subgroepen obv verschillen in verschijningsvorm (=uiterlijk waarneembare
gedragskenmerken)
o Vb. ADHD : onderscheid tss he gecombineerde type, overwegend
onoplettende type en het overwegend hyperactief- impulsieve type
o Voorheen waren subgroepen, subtypes om volgende redenen :
a) Variaties binnen een ontwikkelingsstoornis hebben meestal dezelfde
onderliggende oorzakelijke factoren
Subtype impliceert dat het om subgroepen met een afzonderlijke
etiologie (ontstaansgeschiedenis) gaat
a) Subtype is te sterk categoriaal en gaat voorbij aan de huidige meer
dimensionele benadering van ontwikkelingsstoornissen
b) Gedragskenmerken v/e stoornis bij een bepaalde persoon kunnen
veranderen doorheen de tijd
Dynamisch concept zoals fenotype is beter dan statisch concept
zoals subtype
In DSM- 5 : klinische beelden (=verschijningsvormen/ fenotypes) ipv subtypes
o Fenotype om te verwijzen naar de mogelijke subgroepen binnen elke
ontwikkelingsstoornis
1.1. CRITERIA STOORNIS
1. Significant meer problemen dan gemiddeld
Ontwikkelingsstoornis = dimensionele aandoening
o Elke menselijke dimensie loopt op een continuüm van minimaal tot
maximaal aanwezig
Ieder neemt plaats om continuüm van typisch tot atypisch
ontwikkeling
Vb. voor agressief gedrag, hyperactiviteit, leesvaardigheid,
empathie of angst
o Gedrag van kinderen met ontwikkelingsstoornissen = gedrag van kinderen
met een gewoon ontwikkelingsverloop
Uitzondering van vreemde gedragingen zoals stereotypieën en
opvallende tics
Alle kinderen zijn weleens opstandig , agressief, onoplettend of druk
o Kinderen met ontwikkelingsstoornis vertonen wel significant meer
problemen dan gemiddeld
Situeren zich aan extreme uiteinden : ongewenste trekken aan
rechterkant (vb. hyperactiviteit) – gewenste trekken aan linkerkant
(vb. leesvaardigheid)
Sprake van een meer of minder ernstige mate v/d stoornis
1. Op verschillende dimensies
Kinderen met een ontwikkelingsstoornis vertonen niet op 1 dimensie meer
problemen dan gemiddeld, maar wel op verschillende dimensies
, oCombinatie van probleemgebieden, van symptomen die samen het klinisch
beeld v/e specifieke ontwikkelingsstoornis vormen
1. Problemen zijn hardnekkig/ persistent
Kenmerken v/e ontwikkelingsstoornis houden gedurende langere tijd aan
o Verdwijnen niet zomaar vanzelf v/d ene dag op de andere
(=hardnekkigheidscriterium)
1. Problemen zijn pervasief
Symptomen zijn aanwezig in verschillende contexten (vb. school, thuis, op werk, in
vrije tijd)
o Niet louter gebonden aan (stresserende) omgevingsfactoren
(=pervasiviteitscriterium)
1. Niet leeftijdsadequaat
Gedragingen moeten significant afwijken van wat passend is voor een bepaalde
leeftijd
o Rekening houden met de ontwikkelingsfase waarin het kind zich bevindt en
moet de diagnosticus kennis hebben van wat typerend is voor een
bepaalde leeftijd
Bij het oordelen of bepaald gedrag (a)typisch is
1. Significante belemmering
Problemen moeten een hinder vormen voor de persoon in zijn dagelijks leven
o Berokkenen hem last op verschillende levensdomeinen
(=beperkingscriterium)
Zoals omgaan met leeftijdsgenoten, mee kunnen op school, en
functioneren in een gezin
1.1. SECUNDAIRE KENMERKEN
Primaire kenmerken/ diagnostische kenmerken = kernsymptomen v/d stoornis,
kenmerken die minimaal aanwezig moeten zijn om de diagnose te kunnen stellen
Secundaire kenmerken = kenmerken die niet specifiek zijn voor de stoornis, die
geen kernsymptomen zijn, maar het gevolg zijn v/d primaire symptomen v/e
stoornis
o Ontstaan : ontwikkelingsstoornis niet tijdig wordt herkend of wanneer de
persoon zelf en/of zijn omgeving er niet adequaat mee omgaan
o Gevolgen van ontwikkelingsstoornissen zijn afhankelijk v/h type
ontwikkelingsstoornis (in samenspel met andere inter- en intrapersoonlijke
factoren
MENSEN MET
ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
H1 : WAT ZIJN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
1.1. DEFINITIE
Definitie is obv de omschrijving vanuit het meest gebruikte psychiatrische
classificatiesysteem, DSM- 5 (= Diagnostic and Statistical Manual of Mental
Disorders)
o In DSM- 5 : neurobiologische ontwikkelingsstoornissen ipv
ontwikkelingsstoornis
“ een ontwikkelingsstoornis is een neurobiologisch stoornis die in de (vroege)
ontwikkelingsperiode tot uiting komt, die gekenmerkt wordt door
ontwikkelingsachterstanden op een of meerdere functiedomeinen en die
levenslange beperkingen veroorzaakt in het persoonlijke, sociale, schoolse of
beroepsmatige functioneren.”
Neurobiologische stoornis = stoornis met een oorsprong in de hersenontwikkeling
o Oorzaken
Resultaat van genetische aanleg (via overerving of spontane
mutaties)
Prenatale omgevingsfactoren (vb. overmatig alcoholgebruik tijdens
de zwangerschap)
Perinatale factoren (vroeggeboorte of geboortecomplicaties)
Aangeboren stoornis
(vroege) ontwikkelingsperiode : mate waarin deze symptomen tot uiting komen
wordt wel beïnvloed door verschillende omgevings- en kindfactoren
o Symptomen zichtbaar op kinderleeftijd
Ontwikkelingsachterstanden = belemmert de ontwikkeling op 1 of meerdere
ontwikkelingsdomeinen, waaronder cognitie, sensorimotoriek, taal en
communicatie en sociaal- emotioneel functioneren
Levenslange beperkingen = levenslange stoornis die belemmeringen veroorzaakt
in de participatie aan het dagelijks (maatschappelijk) leven op verschillende
terreinen
1ste 2 kenmerken : gaat niet om psychische/ psychiatrische stoornissen die ook op
latere leeftijd kunnen ontstaan of die enkel veroorzaakt worden door stress of
andere omgevingsfactoren
o Op latere leeftijd : angst- of stemmingsstoornis
o Omgevingsfactoren : posttraumatische stressstoornis of reactieve
hechtingsstoornis
4de kenmerk : stoornissen bij kinderen die door medische of psychologische
interventies volledig kunnen verdwijnen niet tot de ontwikkelingsstoornissen
worden gerekend
o Vb. eetstoornissen of bedplassen
,1.1. SOORTEN ONTWIKKELINGSSTOORNISSEN
1. Verstandelijke beperkingen
o Deficiënties/ tekorten in algemene cognitieve functies als redeneren,
problemen oplossen en abstract denken, die zorgen voor problemen in het
aanpassingsvermogen
o Onderscheid tussen :
Verstandelijke ontwikkelingsstoornis
Globale ontwikkelingsachterstand
1. Communicatiestoornissen
o = verstoorde ontwikkeling van taal, spraak en/of sociale communicatie
o Opdeling tussen :
Taal (ontwikkeling) stoornis
Spraakklankstoornis
Ontwikkeling stotteren
Sociale (pragmatische) communicatiestoornis
1. Autismespectrumstoornis (ASS)
o = Alle stoornissen binnen het autismespectrum aan te duiden
o Ernstige tekorten in de sociale omgang (interactie en communicatie) en
beperkte, repetitieve interesses en gedragingen
1. Aandachtsdeficiëntie-/ hyperactiviteitsstoornis (ADHD)
o = stoornissen in de aandacht en/ of hyperactiviteit en impulsiviteit centraal
staan
o ADHD in kindertijd gecombineerd voorkomen met externaliserende
stoornissen
Oppositioneel- opstandige stoornis (ODD)
Normoverschrijdend- gedragsstoornis (CD)
In huidige versie van DSM- 5 behoren deze tot disruptieve,
impulsbeheersings- en andere gedragsstoornissen ipv
ontwikkelingsstoornissen
1. (specifieke) leerstoornissen
o = specifieke tekorten in het leren v/d basale schoolse vaardigheden lezen
(=dyslexie), spellen (=dysorthografie) en rekenen (=dyscalculie)
o Non- verbale Leerstoornis (NLD) : niet opgenomen in de heersende
classificatiesystemen
Veel onduidelijkheid over
1. Motorische ontwikkelingsstoornissen
o = coördinatieontwikkelingsstoornis (DCD) : stereotiepe- bewegingsstoornis
en ticstoornissen
o DCD = problemen in de coördinatie van motorische handelingen (vb.
knippen/ balvaardigheid) waardoor deze onhandig en traag of
onnauwkeurig worden uitgevoerd
o Ticstoornissen = plotseling optredende, snelle, herhaalde, niet – ritmische
bewegingen of geluiden
o Stereotiepe- bewegingsstoornissen = repetitieve, driftmatige en doelloze
bewegingen
Vb. fladderen, wiegen, hoofdbonken, zichzelf slaan
Symptomen komen voor in het beloop v/e verstandelijke beperking
of ASS
, Complexiteit in het vaststellen v/e ontwikkelingsstoornis als deze samen met
hoogbegaafdheid bij een kind aanwezig is
o Hoog sensitiviteit v/h frequent samen voorkomen met hoogbegaafdheid +
gelijkenis tussen aantal gevolgen hiervan en symptomen v/e aantal
ontwikkelingsstoornissen (vb. ASS en ADHD
Binnen sommige ontwikkelingsstoornissen : opdeling gemaakt in een aantal
subgroepen obv verschillen in verschijningsvorm (=uiterlijk waarneembare
gedragskenmerken)
o Vb. ADHD : onderscheid tss he gecombineerde type, overwegend
onoplettende type en het overwegend hyperactief- impulsieve type
o Voorheen waren subgroepen, subtypes om volgende redenen :
a) Variaties binnen een ontwikkelingsstoornis hebben meestal dezelfde
onderliggende oorzakelijke factoren
Subtype impliceert dat het om subgroepen met een afzonderlijke
etiologie (ontstaansgeschiedenis) gaat
a) Subtype is te sterk categoriaal en gaat voorbij aan de huidige meer
dimensionele benadering van ontwikkelingsstoornissen
b) Gedragskenmerken v/e stoornis bij een bepaalde persoon kunnen
veranderen doorheen de tijd
Dynamisch concept zoals fenotype is beter dan statisch concept
zoals subtype
In DSM- 5 : klinische beelden (=verschijningsvormen/ fenotypes) ipv subtypes
o Fenotype om te verwijzen naar de mogelijke subgroepen binnen elke
ontwikkelingsstoornis
1.1. CRITERIA STOORNIS
1. Significant meer problemen dan gemiddeld
Ontwikkelingsstoornis = dimensionele aandoening
o Elke menselijke dimensie loopt op een continuüm van minimaal tot
maximaal aanwezig
Ieder neemt plaats om continuüm van typisch tot atypisch
ontwikkeling
Vb. voor agressief gedrag, hyperactiviteit, leesvaardigheid,
empathie of angst
o Gedrag van kinderen met ontwikkelingsstoornissen = gedrag van kinderen
met een gewoon ontwikkelingsverloop
Uitzondering van vreemde gedragingen zoals stereotypieën en
opvallende tics
Alle kinderen zijn weleens opstandig , agressief, onoplettend of druk
o Kinderen met ontwikkelingsstoornis vertonen wel significant meer
problemen dan gemiddeld
Situeren zich aan extreme uiteinden : ongewenste trekken aan
rechterkant (vb. hyperactiviteit) – gewenste trekken aan linkerkant
(vb. leesvaardigheid)
Sprake van een meer of minder ernstige mate v/d stoornis
1. Op verschillende dimensies
Kinderen met een ontwikkelingsstoornis vertonen niet op 1 dimensie meer
problemen dan gemiddeld, maar wel op verschillende dimensies
, oCombinatie van probleemgebieden, van symptomen die samen het klinisch
beeld v/e specifieke ontwikkelingsstoornis vormen
1. Problemen zijn hardnekkig/ persistent
Kenmerken v/e ontwikkelingsstoornis houden gedurende langere tijd aan
o Verdwijnen niet zomaar vanzelf v/d ene dag op de andere
(=hardnekkigheidscriterium)
1. Problemen zijn pervasief
Symptomen zijn aanwezig in verschillende contexten (vb. school, thuis, op werk, in
vrije tijd)
o Niet louter gebonden aan (stresserende) omgevingsfactoren
(=pervasiviteitscriterium)
1. Niet leeftijdsadequaat
Gedragingen moeten significant afwijken van wat passend is voor een bepaalde
leeftijd
o Rekening houden met de ontwikkelingsfase waarin het kind zich bevindt en
moet de diagnosticus kennis hebben van wat typerend is voor een
bepaalde leeftijd
Bij het oordelen of bepaald gedrag (a)typisch is
1. Significante belemmering
Problemen moeten een hinder vormen voor de persoon in zijn dagelijks leven
o Berokkenen hem last op verschillende levensdomeinen
(=beperkingscriterium)
Zoals omgaan met leeftijdsgenoten, mee kunnen op school, en
functioneren in een gezin
1.1. SECUNDAIRE KENMERKEN
Primaire kenmerken/ diagnostische kenmerken = kernsymptomen v/d stoornis,
kenmerken die minimaal aanwezig moeten zijn om de diagnose te kunnen stellen
Secundaire kenmerken = kenmerken die niet specifiek zijn voor de stoornis, die
geen kernsymptomen zijn, maar het gevolg zijn v/d primaire symptomen v/e
stoornis
o Ontstaan : ontwikkelingsstoornis niet tijdig wordt herkend of wanneer de
persoon zelf en/of zijn omgeving er niet adequaat mee omgaan
o Gevolgen van ontwikkelingsstoornissen zijn afhankelijk v/h type
ontwikkelingsstoornis (in samenspel met andere inter- en intrapersoonlijke
factoren
