Samenvatting Historische reflectie
“De zee van het verleden”
“Onder me vloeit de zee van het verleden, boven me drijft de ether der toekomst, en ik sta
daar tusschen-in als op een stip van werkelijkheid… Het heden is het eenige, dat is, of dat
tenminste schijnt te zijn. De stip is; de stip, tenminste, schijnt; die zee niet, en die lucht
niet, want die zee is slechts herinnering en die lucht slechts illusie.”
(Louis couperus, extaze: een boek van geluk, 1892)
Metafoor vormde de inspiratie voor de titel van dit boek
Vanuit het heden laten we onze blik glijden over het ruime sop van het verleden,
met de toekomst ergens in de ijle lucht. Die houdt een belofte in, zonnig en bewolkt
Al weten we dat omstandigheden snel kunnen veranderen
Verleden, heden en toekomst zijn de hele tijd met elkaar in beweging, in interactie
Inleiding
De zee oefent een bijzondere aantrekkingskracht uit op mensen:
- Oceanografen
- Klimaatwetenschappers
- Plastische kunstenaars
- Dichter
- Vissers/ duikers
- Dagtoeristen of tweedeverblijvers
Je laten verheugen op de rust en regelmaat vh water <-> Je laten verrassen door de kracht
van de natuurwereld (onrustig en dreigend)
Verzamelen van wat aanspoelt <-> Actief op zoek naar wat het maritieme leven te bieden
heeft
Zee als metafoor zien en beeldspraak gelijkstellen aan het verleden
Verkenningstochten die ons iets meer kunnen leren over het verleden:
- Strand staat voor het heden
- Schelpen en wrakhout worden bronnen
Hun onderzoek naar oorsprong, biotoop en betekenis → een studie van het verleden
Ver voorbij, lang geleden <-> kortgeleden (dicht bij strand)
Op verkenning gaan, vaartuig gebruiken => zo historisch onderzoek starten
Oppervlakte in beweging door golven, aangevuurd door de weersomstandigheden en
onderwaterstromen
1
,Geschiedenis schrijven = meer dan observeren en registreren
Niet eenvoudig:
- Iets op strand = echo van het verleden (vervormd, niet makkelijk te identificeren)
- Aantal schelpen voorstellen = bieden opstap/uitnodiging om een reis te beginnen
- Het vergt je stuurmanskunst, om te oriënteren EN te vermijden dat getijde- of
zeestromen je ongewild wegvoeren en uit koers brengen
Golven: patronen die we kunnen ontwaren in het exploreren van het verleden
- Menselijke reflex en manier om orde te brengen in chaos
- Bezinnen over consequenties van het aanwijzen van mechanismen of structuren
- Zit er een regelmaat in => zo mss de toekomst kunnen voorspellen
Aantal golvenmetaforen voorstellen: democratiseringsgolf, moderne feminisme,
economische golven (eb en vloed)
Golven worden dan het bewijs van het eigen gelijk
Hoofdstuk 1: ZEE
1. De zee als metafoor
De zee is een krachtige beeldspraak voor het verleden te fungeren
Het is een grote watermassa die veel betekenissen heeft
Derek Walcott (20ste eeuw), dichter en Nobelprijswinnaar = zee bijzondere plaats
Eeuwenlang bracht water onheil:
- Kolonisatie
- Slavenhandel
- Geweld en onderdrukking
Maritieme dominantie vertaalt zich in de geschiedenis van de eilanden
Aan de Caraïbische eilandbewoners: de zee is geschiedenis, tribale herinneringen, heeft
ze opgesloten
2
,Tegenverhalen
Tegenverhalen van de slachtoffers van de kolonisatie blijven uit beeld → herinneringen
zijn verzwolgen door de zee
Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren? Waar is jullie tribale herinnering? Heren, in dat
grijze gewelf. De zee. De zee heeft ze opgesloten. De zee is geschiedenis (Walcott)
Bv. australië
- Inheemse bevolking de kinderen weghalen en onderwijs geven waar verboden wordt
eigen taal te spreken, andere kleren dragen
• Je moet tegen de dominante verhalen, tegenverhalen maken
• Stuk van het verleden gaan koloniseren, te maken met tradities
Bv. Congolezen moesten de rivieren van België leren, provincies => onderwerping van de
geest
- Dit soort van aardrijkskunde en geschiedenis → maar waar zijn hun verhalen
- Discussie over museum Afrika → museum vertelt verhalen, maar op welke manier
moeten we dit de dag van vandaag vorm geven
- Wrm komen bepaalde mensen niet naar het museum? → In wat er tentoongesteld
wordt zijn niet hun verhalen, ze herkennen het niet
Onmogelijke illusie, weg <-> zee biedt enorm historisch archief, alles kan gered, herinnerd
worden
Vanaf late 18de eeuw, begin 19de eeuw proberen ze een overzicht te krijgen over wat al
gebeurd is in de wereld
- Geografische kaart adhv tijdslijn (maakt evolutie door, wat er in de wereld gebeurd
doorheen de tijd)
- Chinese kaart 19de eeuw (Chinees perspectief, westerlingen zouden zich er de zee
niet op wagen)
- Op kaarten onszelf centraal stellen (visie van wereld kan verschillen naargelang
vertrekpunt)
Einde 19de eeuw: Kranten en geschiedenisboeken schenken nauwelijks aandacht aan
‘stille leven’ van de gewone mens – Baskische filosoof Miguel de Unamuno
3
, “golven van geschiedenis, met geruis en schuim dat weerkaatst in de zon, rollen over ononderbroken, diepe
zee, immens veel dieper dan de laag die over een stille zee golft en waarvan de uiteindelijke bodem nooit
door de zon wordt bereikt” – (Johnson, 2003)
Verhalen verdwenen onder de oppervlakte, intra-geschiedenis, een overgebleven
sediment van het verleden zei Unamuno
Verhalen kunnen heel wat schuiven doorheen de tijd en kunnen radicaal veranderen
Intra-geschiedenis ➔ wat speelt er zich af onder de eilandjes, dat is kunnen ontstaan
door het werk van mensen
- Gaan kijken onder het water hoe gewone mensen geleefd hebben en hoe ze de
samenleving gemaakt hebben naar hoe we ze nu kennen
- Meestal geschiedenis gaan lezen uit wie was de winnaar, maar ze schrijven uit een
bepaalde visie => bewust van zijn voor valse traditie van boeken en
monumenten….
Geschiedenis vaak zo ingelepeld krijgen
bv. wil je wonen in een straat die genoemd is naar een persoon die vroeger bij de
collaboratie hoorde
Dagdagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de fundamenten waaruit de
eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen
Op die manier hebben ze op lange termijn wel impact
1961, andere metafoor voor geschiedenis → What is History?
Hij bestreed het idee dat geschiedenis een objectief-wetenschappelijk karakter kreeg
door zicht te verschuilen achter een focus op de feiten: dit klopte dus niet
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen in een
uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat de historicus vangt, hangt deels van het toeval af,
maar vooral van het deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de uitrusting die hij kiest om te
gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk bepaald door het soort vis dat hij wil vangen. Over het
algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
Geschiedenis is een interpretatie, vergelijking maken met vissen
!!MAAR verleden kan soms boeiend zijn, moeten we bestuderen!!
Eerder ook al opgemerkt: De feiten zijn beschikbaar voor de historicus in documenten, inscripties,
enzovoort zoals vis bij de visboer. De historicus verzamelt ze, neemt ze mee naar huis en kookt en serveert
ze in een stijl die hem bevalt (Carr, 1961)
Geschiedschrijving is geenszins een vrijblijvende werkzaamheid
Ook de Vlaamse Auteur Tom Lanoye, heeft kritische bedenkingen in zijn essay over woke:
4
“De zee van het verleden”
“Onder me vloeit de zee van het verleden, boven me drijft de ether der toekomst, en ik sta
daar tusschen-in als op een stip van werkelijkheid… Het heden is het eenige, dat is, of dat
tenminste schijnt te zijn. De stip is; de stip, tenminste, schijnt; die zee niet, en die lucht
niet, want die zee is slechts herinnering en die lucht slechts illusie.”
(Louis couperus, extaze: een boek van geluk, 1892)
Metafoor vormde de inspiratie voor de titel van dit boek
Vanuit het heden laten we onze blik glijden over het ruime sop van het verleden,
met de toekomst ergens in de ijle lucht. Die houdt een belofte in, zonnig en bewolkt
Al weten we dat omstandigheden snel kunnen veranderen
Verleden, heden en toekomst zijn de hele tijd met elkaar in beweging, in interactie
Inleiding
De zee oefent een bijzondere aantrekkingskracht uit op mensen:
- Oceanografen
- Klimaatwetenschappers
- Plastische kunstenaars
- Dichter
- Vissers/ duikers
- Dagtoeristen of tweedeverblijvers
Je laten verheugen op de rust en regelmaat vh water <-> Je laten verrassen door de kracht
van de natuurwereld (onrustig en dreigend)
Verzamelen van wat aanspoelt <-> Actief op zoek naar wat het maritieme leven te bieden
heeft
Zee als metafoor zien en beeldspraak gelijkstellen aan het verleden
Verkenningstochten die ons iets meer kunnen leren over het verleden:
- Strand staat voor het heden
- Schelpen en wrakhout worden bronnen
Hun onderzoek naar oorsprong, biotoop en betekenis → een studie van het verleden
Ver voorbij, lang geleden <-> kortgeleden (dicht bij strand)
Op verkenning gaan, vaartuig gebruiken => zo historisch onderzoek starten
Oppervlakte in beweging door golven, aangevuurd door de weersomstandigheden en
onderwaterstromen
1
,Geschiedenis schrijven = meer dan observeren en registreren
Niet eenvoudig:
- Iets op strand = echo van het verleden (vervormd, niet makkelijk te identificeren)
- Aantal schelpen voorstellen = bieden opstap/uitnodiging om een reis te beginnen
- Het vergt je stuurmanskunst, om te oriënteren EN te vermijden dat getijde- of
zeestromen je ongewild wegvoeren en uit koers brengen
Golven: patronen die we kunnen ontwaren in het exploreren van het verleden
- Menselijke reflex en manier om orde te brengen in chaos
- Bezinnen over consequenties van het aanwijzen van mechanismen of structuren
- Zit er een regelmaat in => zo mss de toekomst kunnen voorspellen
Aantal golvenmetaforen voorstellen: democratiseringsgolf, moderne feminisme,
economische golven (eb en vloed)
Golven worden dan het bewijs van het eigen gelijk
Hoofdstuk 1: ZEE
1. De zee als metafoor
De zee is een krachtige beeldspraak voor het verleden te fungeren
Het is een grote watermassa die veel betekenissen heeft
Derek Walcott (20ste eeuw), dichter en Nobelprijswinnaar = zee bijzondere plaats
Eeuwenlang bracht water onheil:
- Kolonisatie
- Slavenhandel
- Geweld en onderdrukking
Maritieme dominantie vertaalt zich in de geschiedenis van de eilanden
Aan de Caraïbische eilandbewoners: de zee is geschiedenis, tribale herinneringen, heeft
ze opgesloten
2
,Tegenverhalen
Tegenverhalen van de slachtoffers van de kolonisatie blijven uit beeld → herinneringen
zijn verzwolgen door de zee
Waar zijn jullie monumenten, veldslagen en martelaren? Waar is jullie tribale herinnering? Heren, in dat
grijze gewelf. De zee. De zee heeft ze opgesloten. De zee is geschiedenis (Walcott)
Bv. australië
- Inheemse bevolking de kinderen weghalen en onderwijs geven waar verboden wordt
eigen taal te spreken, andere kleren dragen
• Je moet tegen de dominante verhalen, tegenverhalen maken
• Stuk van het verleden gaan koloniseren, te maken met tradities
Bv. Congolezen moesten de rivieren van België leren, provincies => onderwerping van de
geest
- Dit soort van aardrijkskunde en geschiedenis → maar waar zijn hun verhalen
- Discussie over museum Afrika → museum vertelt verhalen, maar op welke manier
moeten we dit de dag van vandaag vorm geven
- Wrm komen bepaalde mensen niet naar het museum? → In wat er tentoongesteld
wordt zijn niet hun verhalen, ze herkennen het niet
Onmogelijke illusie, weg <-> zee biedt enorm historisch archief, alles kan gered, herinnerd
worden
Vanaf late 18de eeuw, begin 19de eeuw proberen ze een overzicht te krijgen over wat al
gebeurd is in de wereld
- Geografische kaart adhv tijdslijn (maakt evolutie door, wat er in de wereld gebeurd
doorheen de tijd)
- Chinese kaart 19de eeuw (Chinees perspectief, westerlingen zouden zich er de zee
niet op wagen)
- Op kaarten onszelf centraal stellen (visie van wereld kan verschillen naargelang
vertrekpunt)
Einde 19de eeuw: Kranten en geschiedenisboeken schenken nauwelijks aandacht aan
‘stille leven’ van de gewone mens – Baskische filosoof Miguel de Unamuno
3
, “golven van geschiedenis, met geruis en schuim dat weerkaatst in de zon, rollen over ononderbroken, diepe
zee, immens veel dieper dan de laag die over een stille zee golft en waarvan de uiteindelijke bodem nooit
door de zon wordt bereikt” – (Johnson, 2003)
Verhalen verdwenen onder de oppervlakte, intra-geschiedenis, een overgebleven
sediment van het verleden zei Unamuno
Verhalen kunnen heel wat schuiven doorheen de tijd en kunnen radicaal veranderen
Intra-geschiedenis ➔ wat speelt er zich af onder de eilandjes, dat is kunnen ontstaan
door het werk van mensen
- Gaan kijken onder het water hoe gewone mensen geleefd hebben en hoe ze de
samenleving gemaakt hebben naar hoe we ze nu kennen
- Meestal geschiedenis gaan lezen uit wie was de winnaar, maar ze schrijven uit een
bepaalde visie => bewust van zijn voor valse traditie van boeken en
monumenten….
Geschiedenis vaak zo ingelepeld krijgen
bv. wil je wonen in een straat die genoemd is naar een persoon die vroeger bij de
collaboratie hoorde
Dagdagelijkse werk van de boeren, als stille koralen op de zeebodem, legt de fundamenten waaruit de
eilandjes van de waarneembare geschiedenis oprijzen
Op die manier hebben ze op lange termijn wel impact
1961, andere metafoor voor geschiedenis → What is History?
Hij bestreed het idee dat geschiedenis een objectief-wetenschappelijk karakter kreeg
door zicht te verschuilen achter een focus op de feiten: dit klopte dus niet
De feiten zijn helemaal niet als vissen op de plank bij de visboer. Ze zijn als vissen die rondzwemmen in een
uitgestrekte en soms ontoegankelijke oceaan; en wat de historicus vangt, hangt deels van het toeval af,
maar vooral van het deel van de oceaan dat hij kiest om te bevissen en de uitrusting die hij kiest om te
gebruiken - deze twee factoren worden natuurlijk bepaald door het soort vis dat hij wil vangen. Over het
algemeen krijgt de historicus het soort feiten dat hij wil. Geschiedenis is interpretatie (Carr, 1961)
Geschiedenis is een interpretatie, vergelijking maken met vissen
!!MAAR verleden kan soms boeiend zijn, moeten we bestuderen!!
Eerder ook al opgemerkt: De feiten zijn beschikbaar voor de historicus in documenten, inscripties,
enzovoort zoals vis bij de visboer. De historicus verzamelt ze, neemt ze mee naar huis en kookt en serveert
ze in een stijl die hem bevalt (Carr, 1961)
Geschiedschrijving is geenszins een vrijblijvende werkzaamheid
Ook de Vlaamse Auteur Tom Lanoye, heeft kritische bedenkingen in zijn essay over woke:
4
