Leerpad spermaonderzoek
1. Mechanismen van natuurlijke paring
Bij natuurlijke paring zijn 2 processen essentieel:
Erectie: verloopt in 2 fasen:
Fase 1: vasodilatatie
Stimulatie van het erectiecentrum in het sacrale ruggenmerg
veroorzaakt vasodilatatie in de corpora cavernosa van de penis.
Hierdoor stijgt de bloeddruk in de penis en neemt het volume toe.
Bij dieren met een spongieuze penis (bv. hengst) is die
volumetoename sterk zichtbaar.
Bij dieren met een fibreuze penis (bv. stier) neemt de penis vooral in
lengte toe, minder in volume.
Fase 2: veneuze afsluiting
Spieren trekken de penis op tegen de zitbeenrand.
Arteriën blijven bloed aanvoeren, maar veneuze afvoer wordt
afgeklemd.
Hierdoor stijgt de bloeddruk in de penis zeer sterk.
Bij dieren met een fibreuze penis blijft volumetoename ook hier
beperkt.
Ejaculatie: Wordt uitgelokt door tactiele stimulatie van de dorsale zenuw
van de penis. Via parasympathische prikkeling ontstaan contracties van:
cauda epididymis (bijbalstaart) en ductus deferens (zaadleider). Hierdoor
worden spermacellen naar de urethra gebracht. Tegelijk contraheren de
accessoire geslachtsklieren: zaadblaasjes, prostaat; Cowperklieren. Hun
secreten mengen zich met de spermacellen tot het ejaculaat.
2. Domesticatie en paringsgedrag
Bij landbouwhuisdieren en gezelschapsdieren gebeurt paring steeds
minder natuurlijk en meer onder menselijke begeleiding. Het liefdesspel /
voorspel (dagenlang gezelschap zoeken, seksuele stimulatie opbouwen)
ontbreekt vaak. Door technieken zoals kunstmatige inseminatie (KI) wordt
voortplanting vaak herleid tot snelle copulatie. Hierdoor gingen veel
natuurlijke gedragingen verloren bij zowel mannelijke als vrouwelijke
dieren.
, 3.Paringsgedrag per diersoort
Paard (hengst)
Voorbereiding: Hengst onderzoekt de receptiviteit van de merrie. Vast
patroon: snuffelen aan kop, hals, manen, flank- en liesstreek, perineale
zone. Contact met vulva → vaak flehmenreactie, vooral wanneer merrie
urineert. Tijdens deze fase ontstaat erectie.
Copulatie: Na opstijgen zorgt tactiele stimulatie voor ejaculatie. Zodra
ejaculatie begint stoppen hevige copulatiebewegingen. Spermagolven
zichtbaar door: ritmische contracties van urethra, knikbewegingen van
staart.
Gefractioneerde ejaculatie 3 fracties:
1. Sperma-arm → vooral secreet van Cowperklieren
2. Spermarijk → vooral secreet van zaadblaasjes
3. Weinig spermatozoïden → vooral prostaatsecreet
Belangrijk
Penis na dekking controleren op bloed → vaginawand kan
beschadigd/perforeren.
Paring duurt enkele minuten.
Glans penis sluit aan tegen open, slappe cervix.
Sperma wordt grotendeels in de uterus gebracht.
Hengst = uterusbezaaier.
Herkauwers: Stier
Gedrag: In extensieve veeteelt loopt stier vaak vrij tussen koeien. 1–2
dagen vóór bronst zoekt hij toekomstige bronstige dieren op. Naarmate
bronst nadert: intensiever volgen, bespringpogingen. Tijdens bronst →
rund wordt 3–5 keer gedekt.
Paring: Zeer kort. Na opspringen: enkele krachtige zoekbewegingen met
penis, contact vulvalippen, intromissie, één korte, krachtige nastoot →
ejaculatie, Sperma wordt diep in vagina geëjaculeerd.
Ejaculatie: Éénfasisch, Zaadcellen + secreten accessoire klieren worden
gelijktijdig uitgestoten.
Ram en bok: Gelijkaardig aan stier, Nastoot minder uitgesproken. Bestaat
uit ongeveer 3 korte copulatiebewegingen. Rammen lopen vaak vrij bij
ooien. Meeste paringen gebeuren ’s nachts.
1. Mechanismen van natuurlijke paring
Bij natuurlijke paring zijn 2 processen essentieel:
Erectie: verloopt in 2 fasen:
Fase 1: vasodilatatie
Stimulatie van het erectiecentrum in het sacrale ruggenmerg
veroorzaakt vasodilatatie in de corpora cavernosa van de penis.
Hierdoor stijgt de bloeddruk in de penis en neemt het volume toe.
Bij dieren met een spongieuze penis (bv. hengst) is die
volumetoename sterk zichtbaar.
Bij dieren met een fibreuze penis (bv. stier) neemt de penis vooral in
lengte toe, minder in volume.
Fase 2: veneuze afsluiting
Spieren trekken de penis op tegen de zitbeenrand.
Arteriën blijven bloed aanvoeren, maar veneuze afvoer wordt
afgeklemd.
Hierdoor stijgt de bloeddruk in de penis zeer sterk.
Bij dieren met een fibreuze penis blijft volumetoename ook hier
beperkt.
Ejaculatie: Wordt uitgelokt door tactiele stimulatie van de dorsale zenuw
van de penis. Via parasympathische prikkeling ontstaan contracties van:
cauda epididymis (bijbalstaart) en ductus deferens (zaadleider). Hierdoor
worden spermacellen naar de urethra gebracht. Tegelijk contraheren de
accessoire geslachtsklieren: zaadblaasjes, prostaat; Cowperklieren. Hun
secreten mengen zich met de spermacellen tot het ejaculaat.
2. Domesticatie en paringsgedrag
Bij landbouwhuisdieren en gezelschapsdieren gebeurt paring steeds
minder natuurlijk en meer onder menselijke begeleiding. Het liefdesspel /
voorspel (dagenlang gezelschap zoeken, seksuele stimulatie opbouwen)
ontbreekt vaak. Door technieken zoals kunstmatige inseminatie (KI) wordt
voortplanting vaak herleid tot snelle copulatie. Hierdoor gingen veel
natuurlijke gedragingen verloren bij zowel mannelijke als vrouwelijke
dieren.
, 3.Paringsgedrag per diersoort
Paard (hengst)
Voorbereiding: Hengst onderzoekt de receptiviteit van de merrie. Vast
patroon: snuffelen aan kop, hals, manen, flank- en liesstreek, perineale
zone. Contact met vulva → vaak flehmenreactie, vooral wanneer merrie
urineert. Tijdens deze fase ontstaat erectie.
Copulatie: Na opstijgen zorgt tactiele stimulatie voor ejaculatie. Zodra
ejaculatie begint stoppen hevige copulatiebewegingen. Spermagolven
zichtbaar door: ritmische contracties van urethra, knikbewegingen van
staart.
Gefractioneerde ejaculatie 3 fracties:
1. Sperma-arm → vooral secreet van Cowperklieren
2. Spermarijk → vooral secreet van zaadblaasjes
3. Weinig spermatozoïden → vooral prostaatsecreet
Belangrijk
Penis na dekking controleren op bloed → vaginawand kan
beschadigd/perforeren.
Paring duurt enkele minuten.
Glans penis sluit aan tegen open, slappe cervix.
Sperma wordt grotendeels in de uterus gebracht.
Hengst = uterusbezaaier.
Herkauwers: Stier
Gedrag: In extensieve veeteelt loopt stier vaak vrij tussen koeien. 1–2
dagen vóór bronst zoekt hij toekomstige bronstige dieren op. Naarmate
bronst nadert: intensiever volgen, bespringpogingen. Tijdens bronst →
rund wordt 3–5 keer gedekt.
Paring: Zeer kort. Na opspringen: enkele krachtige zoekbewegingen met
penis, contact vulvalippen, intromissie, één korte, krachtige nastoot →
ejaculatie, Sperma wordt diep in vagina geëjaculeerd.
Ejaculatie: Éénfasisch, Zaadcellen + secreten accessoire klieren worden
gelijktijdig uitgestoten.
Ram en bok: Gelijkaardig aan stier, Nastoot minder uitgesproken. Bestaat
uit ongeveer 3 korte copulatiebewegingen. Rammen lopen vaak vrij bij
ooien. Meeste paringen gebeuren ’s nachts.
