Organisatiepsychologie
Toegepaste psychologie 2025-2026
Hogenschool PXL
1
, H1 inleiding tot de arbeids- en organisatiepsychologie
Inleiding
Arbeids- en organisatiepsychologie = bestudeert het gedrag en de belevingen van mensen in de context van
werk en organisaties. Het individu en de situatie worden in wisselwerking met elkaar onderzocht.
Werk speelt een belangrijke rol in onze levenskwaliteit (fysiek en mentaal), het kan een beschermende en
een risico factor zijn.
Arbeidspsychologie
Arbeidspsychologie = focust zich op de ervaringen van werk van het individu en de invloeden ervan op het
functioneren en de gezondheid (microniveau).
5A’s-model:
• Arbeidsomstandigheden = de materiele omgeving.
• Arbeidsinhoud = de taken en de mentale/fysieke belasting
• Arbeidsorganisatie = de structuur, taakverdeling en managementstijl.
• Arbeidsverhoudingen = de interpersoonlijke relaties.
• Arbeidsvoorwaarden = contractvormen, werkuren, opleidingsmogelijkheden en loopbaanbeheer.
Er is ook aandacht voor gezondheidspsychologie (= welzijn/gezondheid van medewerker centraal), die richt
zich op de positieve en negatieve aspecten van werk (Wilmar Schoufeli).
Rol psychologisch consulent: medewerkers ondersteunen, preventieve aanpak en ontwikkeling van positieve
werkomgeving.
Organisatiepsychologie
Organisatiepsychologie = bestudeert menselijk gedrag binnen een organisatie (individueel en in groep)
(mesoniveau). Leiderschap is hier belangrijk want het vormt een schakel tussen de individu, teams en de
organisatie.
Elementen van een organisatie:
• Minstens 2 mensen die er werken
• Doelstellingen vastleggen
• Een speciale structuur ontwikkelen
• Continuïteit
Rol psychologisch consulent: adviseren over taakverdeling, aanwending van talent, ondersteuning van
leidinggevende en aansturen van teams voor betere samenwerking.
Geschiedenis & toekomst
2
, Evolutie van het maatschappelijk beeld over de mens
Voor 20ste eeuw:
• Adam Smith: taakverdeling -> comparatieve voordelen
• Frederik Taylor: scientific management -> homoeconomicus -> prestatieloon
Vanaf 20ste eeuw:
• Hawthorn studie: hawthorn-effect -> human relations beweging
Midden 20ste eeuw:
• Behoeftetheorieën
Nu: mensen zoeken naar hun werkgeluk en een work-life balans.
Uitdagingen
1 BANI-arbeidsmarkt:
• Brittle (broos): de systemen zijn fragiel en gevoelig voor kettingreacties, daarom is veerkracht nodig.
• Anxious (bezorgd): er is een overvloed aan informatie beschikbaar, dat zorgt voor stress en angst.
Daarom is mindfulness en loslaten van controle nodig.
• Non-linear: de onvoorspelbaarheid van situaties vragen flexibiliteit en aanpassingsvermogen.
• Incomprehensible (onbegrijpelijk): niet alles is volledig te begrijpen, daarom is transparantie en
vertrouwen op intuïtie belangrijk.
Vroeger was dit het VUCA-arbeidsmarkt = volatile, uncentrain, complex en ambigu.
2 politieke beslissingen
3 War for talent = er is een schaarste aan talent in de arbeidsmarkt. Door: hogere mobiliteit, vergrijzing,
digitalisering en sectorspecifieke vaardigheden.
Organisaties kijken daardoor breder naar talent, inclusief diversiteit.
HHP-model = beschrijft duurzame loopbanen via 3 verbonden indicatoren:
• Happy (gelukkig): werk sluit aan bij persoonlijke waarden en motivatie.
• Healthy (gezond): balans tussen energie en werkeisen.
• Productive (productief): relevant en effectief blijven binnen de organisatie.
4 Loopbaan belevening is subjectief en wisselt door de levensfasen heen, waarbij inzetbaarheid, werkbarheid
en verbinding belangrijk is.
Biopsychosociaal model
Als psychologisch consulent moet je een holistisch beeld vormen van je cliënten op maat te begeleiden in
hun werkgerelateerd welzijn.
3
Toegepaste psychologie 2025-2026
Hogenschool PXL
1
, H1 inleiding tot de arbeids- en organisatiepsychologie
Inleiding
Arbeids- en organisatiepsychologie = bestudeert het gedrag en de belevingen van mensen in de context van
werk en organisaties. Het individu en de situatie worden in wisselwerking met elkaar onderzocht.
Werk speelt een belangrijke rol in onze levenskwaliteit (fysiek en mentaal), het kan een beschermende en
een risico factor zijn.
Arbeidspsychologie
Arbeidspsychologie = focust zich op de ervaringen van werk van het individu en de invloeden ervan op het
functioneren en de gezondheid (microniveau).
5A’s-model:
• Arbeidsomstandigheden = de materiele omgeving.
• Arbeidsinhoud = de taken en de mentale/fysieke belasting
• Arbeidsorganisatie = de structuur, taakverdeling en managementstijl.
• Arbeidsverhoudingen = de interpersoonlijke relaties.
• Arbeidsvoorwaarden = contractvormen, werkuren, opleidingsmogelijkheden en loopbaanbeheer.
Er is ook aandacht voor gezondheidspsychologie (= welzijn/gezondheid van medewerker centraal), die richt
zich op de positieve en negatieve aspecten van werk (Wilmar Schoufeli).
Rol psychologisch consulent: medewerkers ondersteunen, preventieve aanpak en ontwikkeling van positieve
werkomgeving.
Organisatiepsychologie
Organisatiepsychologie = bestudeert menselijk gedrag binnen een organisatie (individueel en in groep)
(mesoniveau). Leiderschap is hier belangrijk want het vormt een schakel tussen de individu, teams en de
organisatie.
Elementen van een organisatie:
• Minstens 2 mensen die er werken
• Doelstellingen vastleggen
• Een speciale structuur ontwikkelen
• Continuïteit
Rol psychologisch consulent: adviseren over taakverdeling, aanwending van talent, ondersteuning van
leidinggevende en aansturen van teams voor betere samenwerking.
Geschiedenis & toekomst
2
, Evolutie van het maatschappelijk beeld over de mens
Voor 20ste eeuw:
• Adam Smith: taakverdeling -> comparatieve voordelen
• Frederik Taylor: scientific management -> homoeconomicus -> prestatieloon
Vanaf 20ste eeuw:
• Hawthorn studie: hawthorn-effect -> human relations beweging
Midden 20ste eeuw:
• Behoeftetheorieën
Nu: mensen zoeken naar hun werkgeluk en een work-life balans.
Uitdagingen
1 BANI-arbeidsmarkt:
• Brittle (broos): de systemen zijn fragiel en gevoelig voor kettingreacties, daarom is veerkracht nodig.
• Anxious (bezorgd): er is een overvloed aan informatie beschikbaar, dat zorgt voor stress en angst.
Daarom is mindfulness en loslaten van controle nodig.
• Non-linear: de onvoorspelbaarheid van situaties vragen flexibiliteit en aanpassingsvermogen.
• Incomprehensible (onbegrijpelijk): niet alles is volledig te begrijpen, daarom is transparantie en
vertrouwen op intuïtie belangrijk.
Vroeger was dit het VUCA-arbeidsmarkt = volatile, uncentrain, complex en ambigu.
2 politieke beslissingen
3 War for talent = er is een schaarste aan talent in de arbeidsmarkt. Door: hogere mobiliteit, vergrijzing,
digitalisering en sectorspecifieke vaardigheden.
Organisaties kijken daardoor breder naar talent, inclusief diversiteit.
HHP-model = beschrijft duurzame loopbanen via 3 verbonden indicatoren:
• Happy (gelukkig): werk sluit aan bij persoonlijke waarden en motivatie.
• Healthy (gezond): balans tussen energie en werkeisen.
• Productive (productief): relevant en effectief blijven binnen de organisatie.
4 Loopbaan belevening is subjectief en wisselt door de levensfasen heen, waarbij inzetbaarheid, werkbarheid
en verbinding belangrijk is.
Biopsychosociaal model
Als psychologisch consulent moet je een holistisch beeld vormen van je cliënten op maat te begeleiden in
hun werkgerelateerd welzijn.
3
