Samenvatting inleiding tot de wereldgescheidenis

INLEIDING TOT DE
WERELDGESCHIEDENIS




Lynne Laeremans

,Inhoudsopgave
1 WAT IS WERELDGESCHIEDENIS?.....................................................................................4
1.1 HET ABC VAN WERELDGESCHIEDENIS: CCC....................................................................................4
1.1.1 Variabelen van wereldgeschiedenis.......................................................................................... 4
1.1.2 Methodologische implicaties van wereldgeschiedenis...............................................................5
1.2 DE GESCHIEDENIS VAN WERELDGESCHIEDENIS.............................................................................7
1.2.1 Universele geschiedschrijving (1500 BCE – 16de/17de eeuw CE)..............................................7
1.2.2 Nationale geschiedschrijving (vanaf de 16de/17de eeuw).........................................................8
Aanzetten tot wereldgeschiedenis (1ste helft van de 20ste eeuw)....................................................9
1.2.3 Wereldgeschiedenis sinds de jaren 1960.................................................................................10
1.2.4 Kritische geluiden.................................................................................................................... 13

2 VAN DE EERSTE MENS TOT DE VROEGSTE LANDBOUW: DE IMPACT VAN ECOLOGIE EN
GEOGRAFIE (CA. 5.000.000 – CA. 4000 BCE)......................................................................14
2.1 VAN DE WIEG VAN DE MENSHEID TOT DE LAATSTE IJSTIJD...........................................................14
2.2 DE NEOLITHISCHE REVOLUTIE: VAN JAGER-VERZAMELAARS TOT BOEREN-VEEHOUDERS.............16
2.4 VOEDSELBUNDELS. WAAROM EERST IN DE VRUCHTBARE SIKKEL?...............................................19
2.5 DE DOMESTICATIE VAN DIEREN. HET OVERWICHT VAN EURAZIË EN DE 'CROWD DISEASES'........21
2.6 DE DIAMOND-THESE: CONTINENTALE ASORIËNTATIES..................................................................22

3 UIT HET SLIJK: DE GROEI VAN SOCIALE COMPLEXITEIT (CA. 4000 – CA. 700 BCE)..............25
3.1 OVER CLANS, STAMMEN, CHIEFDOMS EN RIJKEN..........................................................................25
3.2 DE VROEGE RIJKEN VAN DE RIVIERVALLEIEN (CA. 4000 – CA. 2000 BCE)......................................28
3.3 NIEUWE RIJKEN, CRISIS EN HERSTEL (CA. 2200 – CA. 500 BCE)....................................................31

4 DE SPILTIJD: DE ROL VAN CULTUUR, RELIGIE EN IDEOLOGIE (CA. 800 BCE – CA. 500 CE)...35
4.1 DE GROTE WIJZEN......................................................................................................................... 35
4.2 DE GROTE RIJKEN.......................................................................................................................... 38
4.3 HET EINDE VAN DE GROTE RIJKEN................................................................................................. 41

5 UITWISSELING: DE GROEI VAN TRANSCONTINENTALE COMMUNICATIENETWERKEN (CA. 200
– CA. 1500 CE)................................................................................................................ 44
5.1 DE 'POST-KLASSIEKE' WERELD EN DE OPGANG VAN UNIVERSELE RELIGIES (200 CE-1000 CE).....44
5.2 DE KWANTITATIEVE UITBREIDING VAN HET OUDE WERELDWEB (200 – 1000 CE).........................46
5.3 DE KWALITATIEVE VERDICHTING VAN DE COMMUNICATIENETWERKEN (1000 – 1500 CE)............49

6 RISE OF THE WEST, DECLINE OF THE REST? VROEGE GLOBALISERING (CA. 1500 – CA. 1750
CE) ..... 128.................................................................................................................... 53
6.1 ISOLATIONISME EN ZILVERKOORTS. CHINA EN DE GROEI VAN DE WERELDHANDEL.....................55
6.2 DE OVERROMPELING VAN DE NIEUWE WERELD EN DE COLUMBIAN EXCHANGE...........................58
6.3 DE INTEGRATIE VAN (WEST-)AFRIKA IN DE ATLANTISCHE ECONOMIE...........................................60
6.4 IT'S THE (CAPITALIST MARKET) ECONOMY, STUPID!......................................................................62
6.4.1 Bevolkingsgroei....................................................................................................................... 64
6.4.2 Consumptie............................................................................................................................. 65
6.4.3 Loonkost.................................................................................................................................. 66
6.4.4 Een landbouwrevolutie............................................................................................................ 68
6.5 STEDEN, STUDIE, STATEN EN STRIJD: CULTUREEL-SOCIALE EN POLITIEKE FACTOREN..................70

7 THE AGE OF REVOLUTIONS: DEMOGRAFIE, ECONOMIE EN POLITIEK (VANAF CA. 1750 CE) 73

2

, 7.1 DE EXPLOSIE VAN DE WERELDBEVOLKING....................................................................................73
7.2 DE INDUSTRIËLE REVOLUTIE......................................................................................................... 75
7.3 HET INDUSTRIËLE IMPERIALISME EN THE GREAT DIVERGENCE.....................................................78
7.4 POLITIEKE REVOLUTIES EN NIEUWE IDEOLOGIEËN........................................................................80

8 Werkcolleges............................................................................................................... 81
8.1 The journey of Greek food & Pigs and their prohibition.................................................................81
8.2 Ancient worlds. Episode 1 Come togehter.....................................................................................83
8.2.1 ‘Fertile Cresent’, ‘Orient’, ‘Middle East’: The Changing Mental Maps of southwest Asia..........83




3

, Inleiding tot de wereldgeschiedenis

1 WAT IS WERELDGESCHIEDENIS?

1.1 HET ABC VAN WERELDGESCHIEDENIS: CCC
Wereldgeschiedenis bestudeert het ontstaan en de evolutie van en de onderlinge relaties
tussen gemeenschappen vanuit globaal en comparatief perspectief.
 Komt neer op de drie C’s:
- Communities
- Connections
- Comparisons
Wereldgeschiedenis focust op 2 algemene, abstracte onderzoeksvragen:
1. Hoe proberen gemeenschappen in verschillende contexten van tijd en plaats hun
doelstellingen te verwezenlijken en met welke middelen?
2. Wat is de impact van de contacten, interactie en conflicten tussen verschillende
gemeenschappen op die samenlevingsprocessen?
Deze vragen introduceren 5 hoofdvariabelen:
1. Gemeenschappen
2. Doelstellingen
3. Middelen
4. Contexten
5. Contacten


1.1.1 Variabelen van wereldgeschiedenis
Gemeenschappen als uitgangspunt van wereldgeschiedenis
 Wereldgeschiedenis bestudeert in de eerste plaats gemeenschappen, niet individuele
personen.
 Dit hangt samen met het debat agency vs. structure:
- Agency: de mate waarin individuen zelf de geschiedenis kunnen sturen.
- Structure: de invloed van grotere maatschappelijke structuren (economisch, sociaal,
politiek, cultureel) op het handelen van individuen.
 Wereldgeschiedenis legt vooral de nadruk op structure, omdat grootschalige ontwikkelingen
meestal voortkomen uit bredere maatschappelijke processen.
Gemeenschappen op verschillende schaalniveaus
 Op kleine ruimtelijke schaal zijn gemeenschappen duidelijk zichtbaar en tastbaar.
- Voorbeeld: in een dorp voelen mensen zich sterk verbonden omdat ze dicht bij elkaar wonen
en elkaar persoonlijk kennen.
 Op grotere schaal, zoals bij naties, is persoonlijke kennismaking onmogelijk.
- Hierdoor ontstaan verbeelde gemeenschappen:
→ groepen mensen die zich verbonden voelen zonder elkaar ooit persoonlijk te ontmoeten.

Vijf centrale doelstellingen van menselijke gemeenschappen
Doorheen de geschiedenis hebben gemeenschappen geprobeerd vijf fundamentele doelen te bereiken.
Deze komen overeen met vijf domeinen van menselijk handelen.
Demografische reproductie
 Gericht op het voortbestaan van de bevolking.
 Middelen:
- Geboortecontrole
- Ziektebestrijding en gezondheidszorg
Economische overleving
 Gericht op het voorzien in levensonderhoud.
 Middelen:
- Voedselproductie
- Arbeidsverdeling
- Handel en industrie
- Controle over land en natuurlijke hulpbronnen
- Energiewinning
4