Organisatiepsychologie
Inhoud
1.Inleiding tot de arbeids- & organisatiepsychologie...................................3
1.2 Wat is arbeids- & organisatiepsychologie?..........................................3
De geschiedenis v.d. A&O......................................................................4
Arbeidspsychologie VS organisatiepsychologie.....................................5
1.3 De A&O PC in het werkveld.................................................................6
1.4 A&O in het biopsychosociaal model....................................................7
1.5 Bijdrage PC binnen A&O......................................................................7
Arbeidspsychologie......................................................................................8
2. Waarom is het goed voor ons om te gaan werken...................................8
2.1 De invloed van werk op onze gezondheid..........................................8
2.2 Werkgeluk & levensgeluk....................................................................9
Rol van geld in werkgeluk......................................................................9
Wat maakt mensen ongelukkig op het werk?......................................10
2.3 Werkbaar werk..................................................................................10
2.3.1 De rol van een PC binnen werkgeluk & werkbaar werk..............11
3.Motivatie.................................................................................................11
3.1 Historisch perspectief.......................................................................11
3.1.1Van drift naar zelfbeschikking.........................................................11
3.1.2 De evolutie van motivatiepsychologie........................................11
3.2 Jouw rol als PC...................................................................................15
3.3 Flexibele werkregelingen versterken motivatie................................16
3.3.1Thuiswerk....................................................................................16
3.3.2 Flexibele werktijden....................................................................16
3.3.3 Deeltijds werken: balans tussen welzijn & carrière.....................16
3.3.4Duobanen: 2 talenten, 1 functie = jobsharing.............................17
3.4 Job grafting- OCB & Quiet quitting....................................................17
3.4.1OCB<-> Organizational Citizenship Behavior..............................17
3.4.2 Quiet quitting..............................................................................17
4.Welzijn.....................................................................................................18
0.Inleiding...............................................................................................18
1
, 4.1 Wettelijk kader..................................................................................18
4.1.1 Welzijnswet: Codex Welzijn op het Werk.....................................18
Rol als PC.............................................................................................19
4.2 Grensoverschrijdend gedrag.............................................................19
4.2.1 Pesten op het werk.....................................................................20
4.2.2 Geweld op het werk....................................................................20
4.2.3 Seksueel overschrijdend gedrag.................................................20
4.3 Absenteisme & verzuim....................................................................21
4.4 Stress & burn-out..............................................................................22
4.5 De weg naar herstel..........................................................................24
4.5.1 IGLO model.................................................................................24
4.6 Besluit...............................................................................................25
5.Diversiteit................................................................................................25
5.1 Diversiteit is de realiteit....................................................................26
Er zijn twee kanten van diversiteit.......................................................26
5.2 Van diversiteit naar inclusie..............................................................27
5.2.1 Vormen van diversiteit................................................................27
5.3 Termen..............................................................................................31
5.4 Jouw rol als PC...................................................................................31
Organisatiepsychologie..............................................................................33
1. Organisatiecultuur en -structuur............................................................33
1.1 Organisatiecultuur............................................................................33
1.1.1 Cultuur benoemen......................................................................34
1.1.2 Hoe ontstaat een cultuur?..........................................................35
1.2 Organisatiestructuur.........................................................................36
1.2.1 Gangbare organisatiestructuren.................................................37
1.2.2 Impact op de medewerker..........................................................38
1.2.3 Conclusie....................................................................................39
2. Leiderschap............................................................................................40
2.1 Inleiding............................................................................................40
2.2 Vroegere visies op leiderschap.........................................................40
2.2.1 Persoonlijkheidstrekken..............................................................40
2.2.2 Gedrag (vorming).......................................................................41
2
, 2.2.3 Situationeel leiderschap (contingentie), Hersey & Blanchard.....41
2.3 Hedendaagse visies op leiderschap..................................................42
2.3.1 Transformationeel leiderschap <-> charismatisch leiderschap. .42
2.3.2 Dienend leiderschap...................................................................43
2.3.3 Agile leiderschap <-> flexibel leiderschap.................................43
De evolutie van leiderschap....................................................................44
2.4 Uitdagingen van leiderschap............................................................44
2.5 Toxisch leiderschap...........................................................................45
2.6 Besluit...............................................................................................45
3.Teams......................................................................................................46
3.0 Inleiding............................................................................................46
3.1 Ontwikkelingsfasen van een team....................................................46
3.2 Psychologische veiligheid - Edmondson............................................47
De matrix van Edmondson..................................................................47
3.3 Groepscohesie..................................................................................48
3.4 Teamrollen- Belbin............................................................................48
3.5 Frustratiemodel Lencioni...................................................................49
De vijf disfuncties van een team.........................................................49
3.5 Effectief team...................................................................................49
De kernboodschappen.........................................................................50
4.Organisaties in beweging: groei, ontwikkeling en verandering...............50
1.Inleiding tot de arbeids- &
organisatiepsychologie
1.2 Wat is arbeids- & organisatiepsychologie?
Wat is A&O psychologie?
Focus Doel Grondlegger
Psychologische studie v.d. Optimaliseren van Kurt Lewin: omschreef
werkende mens binnen wederzijdse betrokkenheid psychologie als de studie
3
, organisatiecontext. tussen mens & organisatie. v.h. menselijk gedrag die
Werk in relatie tot ontstaat uit interactie
mens & organisatie tussen individu en
omgeving/situatie.
Door wat wordt het gedrag op het werk vaak beïnvloed door factoren buiten de
werkcontext?
Gezinssituaties (mantelzorg, relatiebreuk)
Psychische kwetsbaarheid
Culturele achtergrond
o Bepalen hoe mensen zich gedragen, hoe ze communiceren & hoe ze hun
werkdag indelen.
Persoonlijke waarden en normen
De geschiedenis v.d. A&O
Voor de 20ste eeuw
Werknemers werden gezien als mensen die niet moesten denken en geen mening
moesten hebben.
Ze moesten slaafs de orders van de werkgever volgen.
Adam Smith (1776)
Analyseerde een speldenfabriek en introduceerde taakverdeling.
Idee: als iedereen één deeltaken uitvoert → hogere productiviteit.
Basis voor het principe van comparatieve voordelen.
Frederick Taylor (1911) – Scientific Management
Grondlegger van het scientific management.
Vond dat organisaties wetenschappelijk geleid moesten worden.
Mensbeeld: homo economicus → werknemers zijn van nature lui en enkel
gemotiveerd door loon.
Taken moesten worden opgesplitst in deeltaken en uitgevoerd door de meest
competente persoon.
Legde de basis voor:
Human engineering/ ergonomie
Prestatieloon
Selectie op basis van competenties
Training
Studies naar vermoeidheid en rustpauzes
🌱 Vanaf de 20ste eeuw
Hawthorne-studies (Elton Mayo)
4
Inhoud
1.Inleiding tot de arbeids- & organisatiepsychologie...................................3
1.2 Wat is arbeids- & organisatiepsychologie?..........................................3
De geschiedenis v.d. A&O......................................................................4
Arbeidspsychologie VS organisatiepsychologie.....................................5
1.3 De A&O PC in het werkveld.................................................................6
1.4 A&O in het biopsychosociaal model....................................................7
1.5 Bijdrage PC binnen A&O......................................................................7
Arbeidspsychologie......................................................................................8
2. Waarom is het goed voor ons om te gaan werken...................................8
2.1 De invloed van werk op onze gezondheid..........................................8
2.2 Werkgeluk & levensgeluk....................................................................9
Rol van geld in werkgeluk......................................................................9
Wat maakt mensen ongelukkig op het werk?......................................10
2.3 Werkbaar werk..................................................................................10
2.3.1 De rol van een PC binnen werkgeluk & werkbaar werk..............11
3.Motivatie.................................................................................................11
3.1 Historisch perspectief.......................................................................11
3.1.1Van drift naar zelfbeschikking.........................................................11
3.1.2 De evolutie van motivatiepsychologie........................................11
3.2 Jouw rol als PC...................................................................................15
3.3 Flexibele werkregelingen versterken motivatie................................16
3.3.1Thuiswerk....................................................................................16
3.3.2 Flexibele werktijden....................................................................16
3.3.3 Deeltijds werken: balans tussen welzijn & carrière.....................16
3.3.4Duobanen: 2 talenten, 1 functie = jobsharing.............................17
3.4 Job grafting- OCB & Quiet quitting....................................................17
3.4.1OCB<-> Organizational Citizenship Behavior..............................17
3.4.2 Quiet quitting..............................................................................17
4.Welzijn.....................................................................................................18
0.Inleiding...............................................................................................18
1
, 4.1 Wettelijk kader..................................................................................18
4.1.1 Welzijnswet: Codex Welzijn op het Werk.....................................18
Rol als PC.............................................................................................19
4.2 Grensoverschrijdend gedrag.............................................................19
4.2.1 Pesten op het werk.....................................................................20
4.2.2 Geweld op het werk....................................................................20
4.2.3 Seksueel overschrijdend gedrag.................................................20
4.3 Absenteisme & verzuim....................................................................21
4.4 Stress & burn-out..............................................................................22
4.5 De weg naar herstel..........................................................................24
4.5.1 IGLO model.................................................................................24
4.6 Besluit...............................................................................................25
5.Diversiteit................................................................................................25
5.1 Diversiteit is de realiteit....................................................................26
Er zijn twee kanten van diversiteit.......................................................26
5.2 Van diversiteit naar inclusie..............................................................27
5.2.1 Vormen van diversiteit................................................................27
5.3 Termen..............................................................................................31
5.4 Jouw rol als PC...................................................................................31
Organisatiepsychologie..............................................................................33
1. Organisatiecultuur en -structuur............................................................33
1.1 Organisatiecultuur............................................................................33
1.1.1 Cultuur benoemen......................................................................34
1.1.2 Hoe ontstaat een cultuur?..........................................................35
1.2 Organisatiestructuur.........................................................................36
1.2.1 Gangbare organisatiestructuren.................................................37
1.2.2 Impact op de medewerker..........................................................38
1.2.3 Conclusie....................................................................................39
2. Leiderschap............................................................................................40
2.1 Inleiding............................................................................................40
2.2 Vroegere visies op leiderschap.........................................................40
2.2.1 Persoonlijkheidstrekken..............................................................40
2.2.2 Gedrag (vorming).......................................................................41
2
, 2.2.3 Situationeel leiderschap (contingentie), Hersey & Blanchard.....41
2.3 Hedendaagse visies op leiderschap..................................................42
2.3.1 Transformationeel leiderschap <-> charismatisch leiderschap. .42
2.3.2 Dienend leiderschap...................................................................43
2.3.3 Agile leiderschap <-> flexibel leiderschap.................................43
De evolutie van leiderschap....................................................................44
2.4 Uitdagingen van leiderschap............................................................44
2.5 Toxisch leiderschap...........................................................................45
2.6 Besluit...............................................................................................45
3.Teams......................................................................................................46
3.0 Inleiding............................................................................................46
3.1 Ontwikkelingsfasen van een team....................................................46
3.2 Psychologische veiligheid - Edmondson............................................47
De matrix van Edmondson..................................................................47
3.3 Groepscohesie..................................................................................48
3.4 Teamrollen- Belbin............................................................................48
3.5 Frustratiemodel Lencioni...................................................................49
De vijf disfuncties van een team.........................................................49
3.5 Effectief team...................................................................................49
De kernboodschappen.........................................................................50
4.Organisaties in beweging: groei, ontwikkeling en verandering...............50
1.Inleiding tot de arbeids- &
organisatiepsychologie
1.2 Wat is arbeids- & organisatiepsychologie?
Wat is A&O psychologie?
Focus Doel Grondlegger
Psychologische studie v.d. Optimaliseren van Kurt Lewin: omschreef
werkende mens binnen wederzijdse betrokkenheid psychologie als de studie
3
, organisatiecontext. tussen mens & organisatie. v.h. menselijk gedrag die
Werk in relatie tot ontstaat uit interactie
mens & organisatie tussen individu en
omgeving/situatie.
Door wat wordt het gedrag op het werk vaak beïnvloed door factoren buiten de
werkcontext?
Gezinssituaties (mantelzorg, relatiebreuk)
Psychische kwetsbaarheid
Culturele achtergrond
o Bepalen hoe mensen zich gedragen, hoe ze communiceren & hoe ze hun
werkdag indelen.
Persoonlijke waarden en normen
De geschiedenis v.d. A&O
Voor de 20ste eeuw
Werknemers werden gezien als mensen die niet moesten denken en geen mening
moesten hebben.
Ze moesten slaafs de orders van de werkgever volgen.
Adam Smith (1776)
Analyseerde een speldenfabriek en introduceerde taakverdeling.
Idee: als iedereen één deeltaken uitvoert → hogere productiviteit.
Basis voor het principe van comparatieve voordelen.
Frederick Taylor (1911) – Scientific Management
Grondlegger van het scientific management.
Vond dat organisaties wetenschappelijk geleid moesten worden.
Mensbeeld: homo economicus → werknemers zijn van nature lui en enkel
gemotiveerd door loon.
Taken moesten worden opgesplitst in deeltaken en uitgevoerd door de meest
competente persoon.
Legde de basis voor:
Human engineering/ ergonomie
Prestatieloon
Selectie op basis van competenties
Training
Studies naar vermoeidheid en rustpauzes
🌱 Vanaf de 20ste eeuw
Hawthorne-studies (Elton Mayo)
4
