S2
Ontmoetingen met je brein
ACADEMIEJAAR 2025-2026 AP HOGE SCHOOOL
,Inhoud
1) Evolutie .................................................................................................................................................................................................................... 4
1.1 Evolutionaire biologie ..............................................................................................................................................................................................................4
1.2 Evolutionaire psychologie ........................................................................................................................................................................................................5
1.3 Een blik op de geschiedenis van de mens .................................................................................................................................................................................5
1.3.1 Primaten.........................................................................................................................................................................................................................5
1.3.2 Homininen ......................................................................................................................................................................................................................6
a. Australopithecus afarensis .....................................................................................................................................................................................6
b. Homo habilis ..........................................................................................................................................................................................................7
c. Homo Erectus .........................................................................................................................................................................................................8
d. Homo Neanderthalensis .........................................................................................................................................................................................8
e. Homo Sapiens ........................................................................................................................................................................................................9
1.3.3 Encephalisatie – quotiënt ...............................................................................................................................................................................................9
1.4 Ontwikkelingen van het brein ................................................................................................................................................................................................10
1.4.1 Neurofylogenese .......................................................................................................................................................................................................... 10
a. Belangrijke factoren in breinontwikkeling ............................................................................................................................................................ 10
I. Bipedalisme ..........................................................................................................................................................................................................10
II. Uitvinding van werktuigen .........................................................................................................................................................................11
III. Gezamenlijke jacht ..............................................................................................................................................................................................11
b. Het ontstaan van cultuur...................................................................................................................................................................................... 11
c. Kenmerken breinevolutie ...................................................................................................................................................................................... 12
d. Het drievoudig brein............................................................................................................................................................................................. 12
I. Reptielenbrein ............................................................................................................................................................................................12
II. Zoogdierenbrein ...................................................................................................................................................................................................12
III. Mensenbrein .......................................................................................................................................................................................................13
1.4.2 Neuro-ontogenese ....................................................................................................................................................................................................... 13
1.5 Psychologische aanpassingen .................................................................................................................................................................................................14
2) Concepten en categorieën ....................................................................................................................................................................................... 14
2.1 Wat concepten en categorieën zijn ........................................................................................................................................................................................14
2.1.1 Verwerking van representatie van kennis van de wereld in het menselijk brein ........................................................................................................... 15
2.1.2 Abstract en concrete concepten ................................................................................................................................................................................... 15
2.1.3 Concepten en categorieën in het geheugen ................................................................................................................................................................. 15
2.2 Redenen waarom er nood is aan categorieën ........................................................................................................................................................................16
2.3 Theorieën over organisatie categorieën .................................................................................................................................................................................16
2.3.1 Zin-verificatietaak ......................................................................................................................................................................................................... 16
2.3.2 Verschillende theorieën ................................................................................................................................................................................................ 17
a. Prototype theorie ................................................................................................................................................................................................. 17
b. Exemplaartheorie ................................................................................................................................................................................................. 18
c. Netwerktheorie .................................................................................................................................................................................................... 19
d. Spreidende activatiemodel ................................................................................................................................................................................... 20
I. Lokaal gedistribueerd ...............................................................................................................................................................................20
II. Amodaal modaliteitspecifiek ..............................................................................................................................................................20
III. Aangeboren ervaringsafhankelijk ........................................................................................................................................................21
IV. Stabiel flexibel ....................................................................................................................................................................................21
2.4 Gevolgen van concepten en categorieën................................................................................................................................................................................21
2.4.1 Stereotypering .............................................................................................................................................................................................................. 21
2.4.2 Sociale categorisatie ≈ wij – zij categorisatie................................................................................................................................................................. 21
2.5 Ziektebeelden die te maken hebben met concepten en categorieën .....................................................................................................................................22
2.5.1 Agnosie......................................................................................................................................................................................................................... 22
a. Apperceptieve agnosie ......................................................................................................................................................................................... 23
b. Associatieve agnosie ............................................................................................................................................................................................ 23
c. Categorie specifieke agnosie ................................................................................................................................................................................ 23
d. Posopagnosie ....................................................................................................................................................................................................... 24
1
, 2.5.2 Ziekte van Alzheimer .................................................................................................................................................................................................... 24
2.5.3 Generalisatie bij angststoornissen ................................................................................................................................................................................ 25
3) Neurobiologie bij depressie ..................................................................................................................................................................................... 25
3.1 Neurobiologie ........................................................................................................................................................................................................................25
3.1.1 Van klacht naar mechanismen ...................................................................................................................................................................................... 25
3.1.2 Belang van neurobiologie ............................................................................................................................................................................................. 26
3.2 Neurobiologie van depressie ..................................................................................................................................................................................................26
3.2.1 Hypothese 1: verstoorde neurotransmissie .................................................................................................................................................................. 26
3.2.2 Hypothese 2: Abnormaliteiten HPA-as .......................................................................................................................................................................... 28
3.2.3 Hypothese 3: Inflammatie ............................................................................................................................................................................................ 30
3.2.4 Hypothese 4: Verminderde neuroplasticiteit ................................................................................................................................................................ 31
3.2.5 Hypothese 5: Netwerk disfunctioneren ........................................................................................................................................................................ 32
3.2.6 Conclusie ...................................................................................................................................................................................................................... 33
4) Behandelingen van het brein ................................................................................................................................................................................... 34
4.1 Een reis doorheen de tijd .......................................................................................................................................................................................................34
4.1.1 Prehistorie en Oude Nabije Oosten .............................................................................................................................................................................. 34
a. Trepanatie ............................................................................................................................................................................................................ 34
4.1.2 Klassieke oudheid ......................................................................................................................................................................................................... 36
4.1.3 Middeleeuwen (+/- 13De eeuw) .................................................................................................................................................................................... 36
4.1.4 Nieuwe en nieuwste tijd ............................................................................................................................................................................................... 37
a. Lobotomie ............................................................................................................................................................................................................ 37
b. Elektroconvulsietherapie (ECT) ............................................................................................................................................................................. 38
4.1.5 Eigen tijd ...................................................................................................................................................................................................................... 39
a. Elektroconvulsietherapie (ECT) ............................................................................................................................................................................. 39
b. Trepanatie ............................................................................................................................................................................................................ 42
I. Wakker craniotomie .......................................................................................................................................................................................43
c. Diepe hersenstimulatie (DBS) ............................................................................................................................................................................... 43
I. Adaptieve DBS (aDBS) ....................................................................................................................................................................................45
d. Repetitieve transcraniale magnetische hersenstimulatie (rTMS) .......................................................................................................................... 45
e. Medicatie ............................................................................................................................................................................................................. 47
I. Antipsychotica ...............................................................................................................................................................................................47
II. Antidepressiva .........................................................................................................................................................................................48
III. Slaap- en kalmeringsmiddelen .................................................................................................................................................................49
4.2 Anti-psychiatriebeweging .......................................................................................................................................................................................................50
4.3 De toekomst – psychedelica therapie .....................................................................................................................................................................................50
4.3.1 Effecten en gebruik van psychedelica ........................................................................................................................................................................... 50
4.3.2 Werking van psychedelica ............................................................................................................................................................................................ 52
a. Werkingsmechanismen ........................................................................................................................................................................................ 52
b. Drug-set-setting ................................................................................................................................................................................................... 54
4.3.3 Contra-indicaties voor gebruik van psychedelica .......................................................................................................................................................... 55
5) Ons brein doorheen het digitale tijdperk ................................................................................................................................................................. 55
5.1 Sociale media .........................................................................................................................................................................................................................55
5.1.1 Werkingsmechanismen ................................................................................................................................................................................................ 55
5.1.2 Potentiële problemen ................................................................................................................................................................................................... 56
5.1.3 Gebruik......................................................................................................................................................................................................................... 56
5.1.4 Neurobiologie ............................................................................................................................................................................................................... 56
a. Normale werking van dopamine .......................................................................................................................................................................... 57
b. Werking bij langdurig gebruik .............................................................................................................................................................................. 57
I. Verstoring van het beloningssysteem .............................................................................................................................................................58
II. Ontstaan van automatismen en gewoontevorming .................................................................................................................................58
III. Afname van het controlerend systeem ....................................................................................................................................................58
IV. Verminderde aandachtscapaciteit ...........................................................................................................................................................59
5.1.5 Omgaan met sociale media .......................................................................................................................................................................................... 59
5.2 Complotdenken......................................................................................................................................................................................................................60
2
, 5.2.1 Eigenschappen van complottheorieën.......................................................................................................................................................................... 60
5.2.2 Complotdenken een psychopathologie? ....................................................................................................................................................................... 61
5.2.3 Complotdenken begrijpen ............................................................................................................................................................................................ 61
a. Adaptieve complothypothese ............................................................................................................................................................................... 61
b. Fout management theorie ................................................................................................................................................................................... 62
5.2.4 Ontstaan van complotdenken ....................................................................................................................................................................................... 62
a. Triggers ................................................................................................................................................................................................................ 62
b. Detectie van complot, activatie van psychologische mechanismen ...................................................................................................................... 63
I. Waarnemen van verbanden en patronen ............................................................................................................................ 63
II. Detecteren van gedragsmotieven....................................................................................................................................... 63
III. Detecteren van samenwerkingsverbanden .................................................................................................................... 64
IV. Functioneel reageren op dreiging ....................................................................................................................................... 64
c. Output – responsen van de persoon ..................................................................................................................................................................... 64
5.2.5 Gevolgen van complotdenken ...................................................................................................................................................................................... 65
5.2.6 Prevalentie/voorkomen van complottheorieën ............................................................................................................................................................ 65
5.2.7 Omgaan met complotdenken ....................................................................................................................................................................................... 65
5.3 De toekomst, gengeneraliseerde AI ........................................................................................................................................................................................66
3
,1) Evolutie
1.1 Evolutionaire biologie
Evolutionaire biologie: bestudeert hoe soorten ontstaan, veranderen en uitsterven doorheen de tijd.
Kernbegrippen v/d evolutionaire biologie redenen wrm bep. soorten evolueren & anderen uitsterven:
➢ Natuurlijke selectie: individuen met voordelige kenmerken hebben e. grote kans om te overleven &
zich voort te planten. => erfelijke kenmerken doorgegeven aan volgende generaties.
Kenmerken = voordelig organisme overleeft = kans op voortplanting en dat dezelfde soort
zullen overleven.
➢ Adaptatie: h. proces wb organismen eig. ontwikkelen die hen helpen beter te overleven en voort te
planten i/hun omgeving. => gevolg v. natuurlijke selectie gunstige eig. verspreiden over generaties.
Kan door toeval maar ook bewust door bep. kruisingen
= kenmerken die ontstaan door voordeel dat h. heeft i/e bep. omgeving
➢ Genetische variatie: verwijst verschillen in genetische samenstelling (DNA) tss individuen binnen e.
populatie.
Mogelijke oorzaken voor genetische variatie:
Mutaties
Seksuele voortplanting => genen v. beide ouders
Vervuiling, bep. ziektes
…
Evolutie = door omgeving die steeds in verandering is organismen = beter overleven o/die plek door
veranderingen die ze meemaken doorheen evolutie
Mutaties hierdoor kunnen e. overlevingsvoordeel bieden
4
, Vb.: opwarming v/d aarde en de dikte v/d vacht v. poolvossen verandert
1.2 Evolutionaire psychologie
Evolutionaire psychologie: e. vakgebied binnen de psychologie dat zich richt o/h begrijpen v. menselijk gedrag en
mentale processen dmv/d lens v. evolutionaire biologie.
Maakt gebruik v. gedragsbenadering
Kijkt is gedrag evolutionair verandert i/d loop v/d mensheid
= vrij recent wetenschappelijk manier om naar dingen te kijken
Gaan uit v/d aanname => alle kenmerken die we bezitten hebben e. functie moet ≠ perse nu nog zijn maar toch
zeker vroeger!!
1.3 Een blik op de geschiedenis van de mens
1.3.1 Primaten
Oorsprong v/d mens = te vinden bij apen, mensapen
Gemeenschappelijk = afstemmen v. primaten
Gemeenschappelijke kenmerken met primaten, apen, mensapen &mensen:
• Relatief grote hersenen
• 5-vingerige handen met opponeerbare duimen
• Platte nagels, ≠ klauwen
• Recht vooruitkijkende ogen
• Nrm 1 jong tegelijk
5
,Lucy = laatste gem. voorouder die we hebben met de apen
Verschillen tussen mensen en apen:
Hersengrootte
Taalgebruik
Abstract denken
Lichaamshouding
…
1.3.2 Homininen
Homininen: = de evolutionaire lijn naar de moderne mens vanaf de afsplitsing v/d gem. voorouder v. mensen,
chimpansees en bonobo’s.
Belangrijke figuren doorheen de geschiedenis:
➢ Australopithecus Afarensis
➢ Homo Habilis
➢ Homo Erectus
➢ Homo Neanderthalensis
➢ Homo Sapiens
a. Australopithecus afarensis
6
,Bipedaliteit: Op 2 voeten lopen.
b. Homo habilis
7
,c. Homo Erectus
Zijn in mate in staat o/d omgeving te controleren
Evolutionair voordeel kan zich v/d druk v/d omgeving onttrekken & lichamelijke beperkingen
overwinnen
d. Homo Neanderthalensis
Verfijning werktuigen = snijwerktuigen, zaag, mes,..
Variaties in soort = versch. culturele etniciteiten
8
, Rituelen:
• Lichaam beschilderen
• Gaten in tanden maken
• Begrafenis
e. Homo Sapiens
Fijne oorstructuur gebouwd voor waarnemen v. klanken & gesproken taal
= de moderne mens
1.3.3 Encephalisatie – quotiënt
Encephalisatie – quotiënt: e. maat voor hersengrootte afgeleid v/d verhouding v/h werkelijke hersenV t.o.v. h.
verwachte hersenV voor e. dier met die spec. lichaamsgrootte.
Zorgt ervoor dat de lichaamsgrootte/-m in rekening wordt gebracht bij zoogdieren bij studie v/h hersenV
Grootte hersenen zegt ≠ over complexiteit v/d hersenen
Organisme groter is en sterker hebben ++ F nodig v/d hersenen om onderdelen te kunnen aansturen
Nood aan ++ neuronen => hersenV
9
Ontmoetingen met je brein
ACADEMIEJAAR 2025-2026 AP HOGE SCHOOOL
,Inhoud
1) Evolutie .................................................................................................................................................................................................................... 4
1.1 Evolutionaire biologie ..............................................................................................................................................................................................................4
1.2 Evolutionaire psychologie ........................................................................................................................................................................................................5
1.3 Een blik op de geschiedenis van de mens .................................................................................................................................................................................5
1.3.1 Primaten.........................................................................................................................................................................................................................5
1.3.2 Homininen ......................................................................................................................................................................................................................6
a. Australopithecus afarensis .....................................................................................................................................................................................6
b. Homo habilis ..........................................................................................................................................................................................................7
c. Homo Erectus .........................................................................................................................................................................................................8
d. Homo Neanderthalensis .........................................................................................................................................................................................8
e. Homo Sapiens ........................................................................................................................................................................................................9
1.3.3 Encephalisatie – quotiënt ...............................................................................................................................................................................................9
1.4 Ontwikkelingen van het brein ................................................................................................................................................................................................10
1.4.1 Neurofylogenese .......................................................................................................................................................................................................... 10
a. Belangrijke factoren in breinontwikkeling ............................................................................................................................................................ 10
I. Bipedalisme ..........................................................................................................................................................................................................10
II. Uitvinding van werktuigen .........................................................................................................................................................................11
III. Gezamenlijke jacht ..............................................................................................................................................................................................11
b. Het ontstaan van cultuur...................................................................................................................................................................................... 11
c. Kenmerken breinevolutie ...................................................................................................................................................................................... 12
d. Het drievoudig brein............................................................................................................................................................................................. 12
I. Reptielenbrein ............................................................................................................................................................................................12
II. Zoogdierenbrein ...................................................................................................................................................................................................12
III. Mensenbrein .......................................................................................................................................................................................................13
1.4.2 Neuro-ontogenese ....................................................................................................................................................................................................... 13
1.5 Psychologische aanpassingen .................................................................................................................................................................................................14
2) Concepten en categorieën ....................................................................................................................................................................................... 14
2.1 Wat concepten en categorieën zijn ........................................................................................................................................................................................14
2.1.1 Verwerking van representatie van kennis van de wereld in het menselijk brein ........................................................................................................... 15
2.1.2 Abstract en concrete concepten ................................................................................................................................................................................... 15
2.1.3 Concepten en categorieën in het geheugen ................................................................................................................................................................. 15
2.2 Redenen waarom er nood is aan categorieën ........................................................................................................................................................................16
2.3 Theorieën over organisatie categorieën .................................................................................................................................................................................16
2.3.1 Zin-verificatietaak ......................................................................................................................................................................................................... 16
2.3.2 Verschillende theorieën ................................................................................................................................................................................................ 17
a. Prototype theorie ................................................................................................................................................................................................. 17
b. Exemplaartheorie ................................................................................................................................................................................................. 18
c. Netwerktheorie .................................................................................................................................................................................................... 19
d. Spreidende activatiemodel ................................................................................................................................................................................... 20
I. Lokaal gedistribueerd ...............................................................................................................................................................................20
II. Amodaal modaliteitspecifiek ..............................................................................................................................................................20
III. Aangeboren ervaringsafhankelijk ........................................................................................................................................................21
IV. Stabiel flexibel ....................................................................................................................................................................................21
2.4 Gevolgen van concepten en categorieën................................................................................................................................................................................21
2.4.1 Stereotypering .............................................................................................................................................................................................................. 21
2.4.2 Sociale categorisatie ≈ wij – zij categorisatie................................................................................................................................................................. 21
2.5 Ziektebeelden die te maken hebben met concepten en categorieën .....................................................................................................................................22
2.5.1 Agnosie......................................................................................................................................................................................................................... 22
a. Apperceptieve agnosie ......................................................................................................................................................................................... 23
b. Associatieve agnosie ............................................................................................................................................................................................ 23
c. Categorie specifieke agnosie ................................................................................................................................................................................ 23
d. Posopagnosie ....................................................................................................................................................................................................... 24
1
, 2.5.2 Ziekte van Alzheimer .................................................................................................................................................................................................... 24
2.5.3 Generalisatie bij angststoornissen ................................................................................................................................................................................ 25
3) Neurobiologie bij depressie ..................................................................................................................................................................................... 25
3.1 Neurobiologie ........................................................................................................................................................................................................................25
3.1.1 Van klacht naar mechanismen ...................................................................................................................................................................................... 25
3.1.2 Belang van neurobiologie ............................................................................................................................................................................................. 26
3.2 Neurobiologie van depressie ..................................................................................................................................................................................................26
3.2.1 Hypothese 1: verstoorde neurotransmissie .................................................................................................................................................................. 26
3.2.2 Hypothese 2: Abnormaliteiten HPA-as .......................................................................................................................................................................... 28
3.2.3 Hypothese 3: Inflammatie ............................................................................................................................................................................................ 30
3.2.4 Hypothese 4: Verminderde neuroplasticiteit ................................................................................................................................................................ 31
3.2.5 Hypothese 5: Netwerk disfunctioneren ........................................................................................................................................................................ 32
3.2.6 Conclusie ...................................................................................................................................................................................................................... 33
4) Behandelingen van het brein ................................................................................................................................................................................... 34
4.1 Een reis doorheen de tijd .......................................................................................................................................................................................................34
4.1.1 Prehistorie en Oude Nabije Oosten .............................................................................................................................................................................. 34
a. Trepanatie ............................................................................................................................................................................................................ 34
4.1.2 Klassieke oudheid ......................................................................................................................................................................................................... 36
4.1.3 Middeleeuwen (+/- 13De eeuw) .................................................................................................................................................................................... 36
4.1.4 Nieuwe en nieuwste tijd ............................................................................................................................................................................................... 37
a. Lobotomie ............................................................................................................................................................................................................ 37
b. Elektroconvulsietherapie (ECT) ............................................................................................................................................................................. 38
4.1.5 Eigen tijd ...................................................................................................................................................................................................................... 39
a. Elektroconvulsietherapie (ECT) ............................................................................................................................................................................. 39
b. Trepanatie ............................................................................................................................................................................................................ 42
I. Wakker craniotomie .......................................................................................................................................................................................43
c. Diepe hersenstimulatie (DBS) ............................................................................................................................................................................... 43
I. Adaptieve DBS (aDBS) ....................................................................................................................................................................................45
d. Repetitieve transcraniale magnetische hersenstimulatie (rTMS) .......................................................................................................................... 45
e. Medicatie ............................................................................................................................................................................................................. 47
I. Antipsychotica ...............................................................................................................................................................................................47
II. Antidepressiva .........................................................................................................................................................................................48
III. Slaap- en kalmeringsmiddelen .................................................................................................................................................................49
4.2 Anti-psychiatriebeweging .......................................................................................................................................................................................................50
4.3 De toekomst – psychedelica therapie .....................................................................................................................................................................................50
4.3.1 Effecten en gebruik van psychedelica ........................................................................................................................................................................... 50
4.3.2 Werking van psychedelica ............................................................................................................................................................................................ 52
a. Werkingsmechanismen ........................................................................................................................................................................................ 52
b. Drug-set-setting ................................................................................................................................................................................................... 54
4.3.3 Contra-indicaties voor gebruik van psychedelica .......................................................................................................................................................... 55
5) Ons brein doorheen het digitale tijdperk ................................................................................................................................................................. 55
5.1 Sociale media .........................................................................................................................................................................................................................55
5.1.1 Werkingsmechanismen ................................................................................................................................................................................................ 55
5.1.2 Potentiële problemen ................................................................................................................................................................................................... 56
5.1.3 Gebruik......................................................................................................................................................................................................................... 56
5.1.4 Neurobiologie ............................................................................................................................................................................................................... 56
a. Normale werking van dopamine .......................................................................................................................................................................... 57
b. Werking bij langdurig gebruik .............................................................................................................................................................................. 57
I. Verstoring van het beloningssysteem .............................................................................................................................................................58
II. Ontstaan van automatismen en gewoontevorming .................................................................................................................................58
III. Afname van het controlerend systeem ....................................................................................................................................................58
IV. Verminderde aandachtscapaciteit ...........................................................................................................................................................59
5.1.5 Omgaan met sociale media .......................................................................................................................................................................................... 59
5.2 Complotdenken......................................................................................................................................................................................................................60
2
, 5.2.1 Eigenschappen van complottheorieën.......................................................................................................................................................................... 60
5.2.2 Complotdenken een psychopathologie? ....................................................................................................................................................................... 61
5.2.3 Complotdenken begrijpen ............................................................................................................................................................................................ 61
a. Adaptieve complothypothese ............................................................................................................................................................................... 61
b. Fout management theorie ................................................................................................................................................................................... 62
5.2.4 Ontstaan van complotdenken ....................................................................................................................................................................................... 62
a. Triggers ................................................................................................................................................................................................................ 62
b. Detectie van complot, activatie van psychologische mechanismen ...................................................................................................................... 63
I. Waarnemen van verbanden en patronen ............................................................................................................................ 63
II. Detecteren van gedragsmotieven....................................................................................................................................... 63
III. Detecteren van samenwerkingsverbanden .................................................................................................................... 64
IV. Functioneel reageren op dreiging ....................................................................................................................................... 64
c. Output – responsen van de persoon ..................................................................................................................................................................... 64
5.2.5 Gevolgen van complotdenken ...................................................................................................................................................................................... 65
5.2.6 Prevalentie/voorkomen van complottheorieën ............................................................................................................................................................ 65
5.2.7 Omgaan met complotdenken ....................................................................................................................................................................................... 65
5.3 De toekomst, gengeneraliseerde AI ........................................................................................................................................................................................66
3
,1) Evolutie
1.1 Evolutionaire biologie
Evolutionaire biologie: bestudeert hoe soorten ontstaan, veranderen en uitsterven doorheen de tijd.
Kernbegrippen v/d evolutionaire biologie redenen wrm bep. soorten evolueren & anderen uitsterven:
➢ Natuurlijke selectie: individuen met voordelige kenmerken hebben e. grote kans om te overleven &
zich voort te planten. => erfelijke kenmerken doorgegeven aan volgende generaties.
Kenmerken = voordelig organisme overleeft = kans op voortplanting en dat dezelfde soort
zullen overleven.
➢ Adaptatie: h. proces wb organismen eig. ontwikkelen die hen helpen beter te overleven en voort te
planten i/hun omgeving. => gevolg v. natuurlijke selectie gunstige eig. verspreiden over generaties.
Kan door toeval maar ook bewust door bep. kruisingen
= kenmerken die ontstaan door voordeel dat h. heeft i/e bep. omgeving
➢ Genetische variatie: verwijst verschillen in genetische samenstelling (DNA) tss individuen binnen e.
populatie.
Mogelijke oorzaken voor genetische variatie:
Mutaties
Seksuele voortplanting => genen v. beide ouders
Vervuiling, bep. ziektes
…
Evolutie = door omgeving die steeds in verandering is organismen = beter overleven o/die plek door
veranderingen die ze meemaken doorheen evolutie
Mutaties hierdoor kunnen e. overlevingsvoordeel bieden
4
, Vb.: opwarming v/d aarde en de dikte v/d vacht v. poolvossen verandert
1.2 Evolutionaire psychologie
Evolutionaire psychologie: e. vakgebied binnen de psychologie dat zich richt o/h begrijpen v. menselijk gedrag en
mentale processen dmv/d lens v. evolutionaire biologie.
Maakt gebruik v. gedragsbenadering
Kijkt is gedrag evolutionair verandert i/d loop v/d mensheid
= vrij recent wetenschappelijk manier om naar dingen te kijken
Gaan uit v/d aanname => alle kenmerken die we bezitten hebben e. functie moet ≠ perse nu nog zijn maar toch
zeker vroeger!!
1.3 Een blik op de geschiedenis van de mens
1.3.1 Primaten
Oorsprong v/d mens = te vinden bij apen, mensapen
Gemeenschappelijk = afstemmen v. primaten
Gemeenschappelijke kenmerken met primaten, apen, mensapen &mensen:
• Relatief grote hersenen
• 5-vingerige handen met opponeerbare duimen
• Platte nagels, ≠ klauwen
• Recht vooruitkijkende ogen
• Nrm 1 jong tegelijk
5
,Lucy = laatste gem. voorouder die we hebben met de apen
Verschillen tussen mensen en apen:
Hersengrootte
Taalgebruik
Abstract denken
Lichaamshouding
…
1.3.2 Homininen
Homininen: = de evolutionaire lijn naar de moderne mens vanaf de afsplitsing v/d gem. voorouder v. mensen,
chimpansees en bonobo’s.
Belangrijke figuren doorheen de geschiedenis:
➢ Australopithecus Afarensis
➢ Homo Habilis
➢ Homo Erectus
➢ Homo Neanderthalensis
➢ Homo Sapiens
a. Australopithecus afarensis
6
,Bipedaliteit: Op 2 voeten lopen.
b. Homo habilis
7
,c. Homo Erectus
Zijn in mate in staat o/d omgeving te controleren
Evolutionair voordeel kan zich v/d druk v/d omgeving onttrekken & lichamelijke beperkingen
overwinnen
d. Homo Neanderthalensis
Verfijning werktuigen = snijwerktuigen, zaag, mes,..
Variaties in soort = versch. culturele etniciteiten
8
, Rituelen:
• Lichaam beschilderen
• Gaten in tanden maken
• Begrafenis
e. Homo Sapiens
Fijne oorstructuur gebouwd voor waarnemen v. klanken & gesproken taal
= de moderne mens
1.3.3 Encephalisatie – quotiënt
Encephalisatie – quotiënt: e. maat voor hersengrootte afgeleid v/d verhouding v/h werkelijke hersenV t.o.v. h.
verwachte hersenV voor e. dier met die spec. lichaamsgrootte.
Zorgt ervoor dat de lichaamsgrootte/-m in rekening wordt gebracht bij zoogdieren bij studie v/h hersenV
Grootte hersenen zegt ≠ over complexiteit v/d hersenen
Organisme groter is en sterker hebben ++ F nodig v/d hersenen om onderdelen te kunnen aansturen
Nood aan ++ neuronen => hersenV
9