Intro en hoofdstuk 1: Inleiding
1. Waarom bodemkunde?
Bodemkunde bestudeert de bodem als levend en functioneel systeem. Goed of slecht bodembeheer heeft invloed op veel
maatschappelijke en ecologische problemen. Bodem is dus niet alleen “grond”, maar een basisvoorwaarde voor
voedselproductie, waterkwaliteit, klimaatregeling, biodiversiteit en kringlopen van nutriënten.
Wereldprobleem Link met bodembeheer
Ondervoeding en Gezonde bodems leveren hogere en stabielere opbrengsten. De bodem bepaalt mede of gewassen
voedselprijzen voldoende water, zuurstof en nutriënten kunnen opnemen.
Vervuiling in rivieren Bodem kan stoffen vasthouden, afbreken of laten uitspoelen. Slecht beheer vergroot afspoeling en
vervuiling.
Grondwaterwinningen Bodem regelt infiltratie en filtering van water. De bodem beïnvloedt hoeveel water in de ondergrond
terechtkomt en hoe zuiver dat water is.
Nitraatuitspoeling Overmaat aan stikstof kan uitspoelen naar grond- en oppervlaktewater, vooral als plantopname en
bemesting niet afgestemd zijn.
Winning van grondstoffen Bodem bevat en bedekt minerale grondstoffen. Grondstofwinning kan bodems verstoren of vernietigen.
Klimaatverandering Bodem kan koolstof opslaan of verliezen. Organische stof in de bodem speelt hierbij een belangrijke rol.
Biodiversiteit Bodem bevat bodemfauna, micro-organismen, plantenwortels en schimmels. Een gezonde bodem
ondersteunt leven boven en onder de grond.
2. Ecosysteemdiensten van de bodem
Ecosysteemdiensten zijn voordelen die ecosystemen aan de mens leveren. De bodem levert meerdere diensten tegelijk. Een
bodem kan voedsel produceren, water opslaan en filteren, koolstof vastleggen, biodiversiteit ondersteunen en bijdragen aan
kringlopen van voedingsstoffen.
Ecosysteemdienst Wat doet de bodem? Waarom belangrijk?
Productiedienst Draagt gewassen en levert water en nutriënten. Basis voor landbouw en
voedselvoorziening.
Regulerende dienst: water Slaat water op, laat water infiltreren en filtert Minder overstroming, betere
verontreinigingen. grondwateraanvulling, schoner water.
Regulerende dienst: klimaat Slaat koolstof op in organische stof en beïnvloedt Belangrijk in klimaatmitigatie en
broeikasgasemissies. klimaatadaptatie.
Ondersteunende dienst Biedt habitat voor wortels, bodemleven en micro- Nodig voor nutriëntenkringlopen en
organismen. bodemstructuur.
Culturele/maatschappelijke dienst Bodems maken landschappen, natuur en landbouw Recreatie, erfgoed, landschapswaarde en
mogelijk. onderwijs.
3. EU Soil Mission for 2030
De EU Soil Mission for 2030 kadert bodemgezondheid als Europese prioriteit. In de slide staat het idee van “A Soil Deal for
Europe”: living labs en lighthouses moeten de overgang naar gezonde bodems tegen 2030 ondersteunen. De getoonde
doelstellingen gaan onder andere over minder woestijnvorming, meer organische koolstof, minder bodemverontreiniging,
minder erosie, betere bodemstructuur en meer bodemgeletterdheid in de samenleving.
Doelstelling in eenvoudige woorden Betekenis voor bodemkunde
Minder degradatie en woestijnvorming Bodems moeten hun functies behouden: productie, waterregeling,
biodiversiteit en koolstofopslag.
Meer organische koolstof Organische stof verbetert structuur, waterhuishouding en bodemleven.
Minder bodemverontreiniging Bodemkwaliteit beschermen tegen schadelijke stoffen.
Erosie voorkomen Vruchtbare bovenlaag behouden.
Bodemstructuur verbeteren Poriën, water-luchtverhouding en doorwortelbaarheid versterken.
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
, Bodembewustzijn verhogen Burgers en landbouwers moeten begrijpen waarom bodemzorg belangrijk is.
4. Definitie van bodem
Een bodem is de bovenste laag van de aarde waarin planten wortelen en waarin mineralen, organisch materiaal, water, lucht
en bodemleven samen voorkomen. In bodemkunde is de definitie specifieker dan “de bovenste laag”: bodem is het deel van de
aardkorst dat door planten beworteld wordt en waarin bodemvormende processen plaatsvinden. Bodem is dus dynamisch: hij
verandert door verwering, organische stof, waterbeweging, bodemleven en menselijke invloed.
Begrip Betekenis
Lithosfeer Het vaste gesteente en minerale materiaal van de aarde.
Atmosfeer De lucht rondom de aarde.
Hydrosfeer Al het water op, in en rond de aarde.
Biosfeer Alle levende organismen.
Pedologie Bodemkunde: wetenschap die bodemvorming, opbouw, eigenschappen en functies bestudeert.
Bodem is de bovenste, door planten bewortelbare laag van de aardkorst waarin mineralen, organisch materiaal, water, lucht
en levende organismen samen voorkomen en waarin bodemvormende processen plaatsvinden. Bodem vormt het raakvlak
tussen lithosfeer, atmosfeer, hydrosfeer en biosfeer.
5. Waaruit bestaat onze bodem?
De bodem bestaat uit vaste delen en poriën. De vaste delen bestaan vooral uit minerale deeltjes en een kleiner aandeel
organische stof. De poriën zijn gevuld met water en lucht. Een gezonde bodem heeft een evenwicht tussen deze componenten.
In de slide over bodemstructuur wordt een typische verdeling weergegeven: ongeveer 50% vaste delen en 50% poriën. De
vaste delen bestaan vooral uit mineralen en een klein aandeel organische stof; de poriën bestaan uit water en lucht.
Typisch aandeel volgens de
Component Functie
slide
Minerale delen Ongeveer 45-48% Vormen het skelet van de bodem. Ze bepalen mee textuur,
waterretentie, bewerkbaarheid en nutriëntenbinding.
Organische stof Ongeveer 2-5% Bron van humus en energie voor bodemleven. Verbetert
structuur, vochtvasthoudend vermogen en
nutriëntenlevering.
Water Ongeveer 20-25% Nodig voor plantengroei, transport van opgeloste nutriënten
en bodemprocessen.
Lucht Ongeveer 20-25% Nodig voor wortelademhaling en aerobe micro-organismen.
Organische stof: dood en levend deel
De organische fractie bestaat uit dood organisch materiaal, zoals humus en resten van planten en dieren, en levend organisch
materiaal, zoals bodemfauna, bodemflora, schimmels, bacteriën en wortels. Hoewel het percentage organische stof klein lijkt,
heeft het een zeer grote invloed op bodemvruchtbaarheid, structuur en waterhuishouding.
6. Bodemtextuur versus bodemstructuur
Bodemtextuur en bodemstructuur worden vaak verward, maar ze betekenen iets anders. Textuur beschrijft de
korrelgroottesamenstelling; structuur beschrijft hoe de bodemdeeltjes samengevoegd zijn en hoe de poriën verdeeld zijn.
Kenmerk Bodemtextuur Bodemstructuur
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
, Definitie Relatieve aandeel van de klassen van Ordening van vaste bodemdelen en poriën; evenwicht tussen
grondkorreltjes. vaste delen, water en lucht.
Verandert snel? Nauwelijks; textuur is grotendeels bepaald Ja; structuur kan verbeteren of verslechteren door beheer,
door moedermateriaal. verdichting, organische stof, bodemleven en bewerking.
Voorbeelden Zand, leem, klei; korrelgrootteklassen. Kruimelstructuur, kluiten, verdichte structuur, poriënnetwerk.
Belang voor plant Bepaalt water- en nutriëntenvasthoudend Bepaalt doorwortelbaarheid, zuurstofvoorziening, infiltratie en
vermogen en bewerkbaarheid. waterafvoer.
Korrelklasse Grootte volgens slide Kenmerk
Kleifractie < 2 micrometer Zeer fijne deeltjes; groot oppervlak; houdt water en nutriënten sterk vast.
Leemfractie 2-50 micrometer Tussenfractie; vaak vruchtbaar, maar gevoelig voor structuurproblemen als beheer slecht is.
Zandfractie 50 micrometer-2 Grovere deeltjes; laat water sneller door en houdt minder water/nutriënten vast.
millimeter
Grove delen > 2 millimeter Steentjes/grind; tellen niet als fijne aarde.
7. Bodemvruchtbaarheid
Bodemvruchtbaarheid is het vermogen van een bodem om plantengroei mogelijk te maken. Ze bepaalt in welke mate planten
water, voedingsstoffen en zuurstof kunnen opnemen. Bodemvruchtbaarheid hangt af van chemische, fysische en biologische
factoren. Op examen moet je niet alleen de definitie kennen, maar ook voorbeelden kunnen geven van die factoren.
Factorengroep Wat betekent dit? Voorbeelden
Chemisch Heeft te maken met voedingsstoffen en Beschikbaarheid van N, P, K, S, Ca, Mg; pH;
chemische toestand van de bodem. zoutgehalte; nutriëntenbalans.
Fysisch Heeft te maken met opbouw, poriën, Textuur, structuur, verdichting, waterhuishouding,
water en lucht. doorwortelbaarheid.
Biologisch Heeft te maken met levende organismen Bodemleven, wortelactiviteit, afbraak van organisch
en organische processen. materiaal, humusvorming.
9. Geschiktheid voor landbouw van bodems
Niet elk deel van het aardoppervlak kan als landbouwbodem dienen. De slide geeft een belangrijk rekenvoorbeeld: het
aardoppervlak bestaat uit ongeveer 70% water en 30% land. Van dat land is slechts ongeveer 11% geschikt als
landbouwbodem. 11% van 30% is ongeveer 3% van het totale aardoppervlak. Dit toont waarom landbouwbodem schaars en
waardevol is.
Stap Berekening Betekenis
Aardoppervlak 70% water + 30% land Veel van de aarde is geen landoppervlak.
Geschikt land 11% van het land is geschikt als Veel land is te droog, te nat, te koud, te steil of
landbouwbodem chemisch ongeschikt.
Totaal geschikt voor 11% van 30% = 3,3%, afgerond Een zeer klein aandeel van de aarde levert de
landbouw ongeveer 3% basis voor landbouwproductie.
In Vlaanderen wordt ongeveer de helft van de bodem gebruikt als landbouwgrond. Zorgvuldig bodemgebruik in Vlaanderen is
extra belangrijk: landbouw, natuur, wonen, industrie, infrastructuur en waterbeheer concurreren allemaal om ruimte.
10. Inleiding tot nutriëntenbeheer en bemesting
Bemesting is niet zomaar “mest toevoegen”. In de cursus wordt bemesting gedefinieerd als het economisch en ecologisch
verantwoord aanvoeren van plantenvoedingsstoffen en/of het verbeteren of in stand houden van bodemeigenschappen.
Bemesting moet dus tegelijk opbrengst ondersteunen en milieuschade vermijden.
Aspect Uitleg
Economisch verantwoord Nutriënten toedienen op een manier die rendabel is voor de teelt: genoeg voor opbrengst, niet onnodig veel.
Ecologisch verantwoord Verliezen naar water, lucht en omgeving vermijden, zoals nitraatuitspoeling of emissies.
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
, Plantenvoedingsstoffen Elementen die planten nodig hebben, zoals N, P, K, S, Ca, Mg en sporenelementen.
Bodemeigenschappen Niet enkel nutriënten aanvoeren, maar ook organische stof, structuur, bodemleven en pH ondersteunen.
verbeteren
Regelgeving In landbouwcontext is bemesting streng gereguleerd via mestactieplannen (MAP).
Belangrijke voedingselementen
Macronutriënten uit slide Sporenelementen uit slide
N, P, K, S, Ca, Mg Fe, Mn, Zn, Cu, Mo, Cl, B, enz.
Macronutriënten zijn in grotere hoeveelheden nodig. Sporenelementen zijn in kleinere hoeveelheden nodig, maar blijven
essentieel. Een tekort aan een sporenelement kan de plantengroei alsnog beperken.
11. Soorten meststoffen
Kenmerk Organische meststoffen Kunstmeststoffen
Herkomst Uit organisch materiaal: dierlijke mest, plantenresten, Uit mijnbouw en/of chemische industrie.
compost, enz.
Wat leveren ze? Nutriënten en humus/organische stof. Vooral direct beschikbare nutriënten.
Beschikbaarheid voor Ten dele direct opneembaar; niet 100% werkzaam. 100% plantopneembaar/werkzaam volgens
plant de slide.
Bemestingswaarde Gebaseerd op analyse of forfait en werkingscoëfficiënt. Samenstelling goed gekend en stuurbaar.
Belangrijk voordeel Verbetert ook bodemorganische stof en bodemstructuur. Nauwkeurig te doseren en snel beschikbaar.
Belangrijk aandachtspunt Werking is trager en variabeler. Levert meestal geen humus en vraagt
zorgvuldige dosering.
Kunstmeststoffen worden uitgedrukt in percentages voedingsstof per 100 kg meststof. Vaak gebruikt men vormen zoals % N,
P2O5, K2O, MgO, CaO, Na2O en SO3. Dit betekent dat je bij kunstmest exact kunt berekenen hoeveel voedingsstof wordt
aangevoerd.
12. Grote overzichtsschema’s
Schema 1 - Bodem als systeem
Bodemcomponent Verbindt met Functie
Mineralen Lithosfeer Basis van textuur en minerale nutriënten.
Lucht Atmosfeer Zuurstof voor wortels en aerobe organismen.
Water Hydrosfeer Transport en opname van voedingsstoffen.
Organismen Biosfeer Afbraak, kringlopen, structuurvorming.
Schema 2 - Van bodemkwaliteit naar plantengroei
Bodemkwaliteit Beïnvloedt Gevolg voor plant
Textuur Water- en nutriëntenvasthoudend Meer of minder stress bij droogte of
vermogen tekort.
Structuur Poriën, doorwortelbaarheid, zuurstof Betere wortelgroei en opname.
Organische stof Humus, bodemleven, structuur Betere vruchtbaarheid en veerkracht.
Nutriëntenbeheer Beschikbaarheid van elementen Gezonde groei zonder onnodige verliezen.
13. Kernbegrippenlijst
Begrip Definitie die je moet kunnen geven
Bodem Bovenste, bewortelbare laag van de aardkorst met mineralen, organische stof, water, lucht
en levende organismen.
Bodemkunde/pedologie Wetenschap die bodemvorming, samenstelling, eigenschappen, functies en gebruik van
bodems bestudeert.
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
1. Waarom bodemkunde?
Bodemkunde bestudeert de bodem als levend en functioneel systeem. Goed of slecht bodembeheer heeft invloed op veel
maatschappelijke en ecologische problemen. Bodem is dus niet alleen “grond”, maar een basisvoorwaarde voor
voedselproductie, waterkwaliteit, klimaatregeling, biodiversiteit en kringlopen van nutriënten.
Wereldprobleem Link met bodembeheer
Ondervoeding en Gezonde bodems leveren hogere en stabielere opbrengsten. De bodem bepaalt mede of gewassen
voedselprijzen voldoende water, zuurstof en nutriënten kunnen opnemen.
Vervuiling in rivieren Bodem kan stoffen vasthouden, afbreken of laten uitspoelen. Slecht beheer vergroot afspoeling en
vervuiling.
Grondwaterwinningen Bodem regelt infiltratie en filtering van water. De bodem beïnvloedt hoeveel water in de ondergrond
terechtkomt en hoe zuiver dat water is.
Nitraatuitspoeling Overmaat aan stikstof kan uitspoelen naar grond- en oppervlaktewater, vooral als plantopname en
bemesting niet afgestemd zijn.
Winning van grondstoffen Bodem bevat en bedekt minerale grondstoffen. Grondstofwinning kan bodems verstoren of vernietigen.
Klimaatverandering Bodem kan koolstof opslaan of verliezen. Organische stof in de bodem speelt hierbij een belangrijke rol.
Biodiversiteit Bodem bevat bodemfauna, micro-organismen, plantenwortels en schimmels. Een gezonde bodem
ondersteunt leven boven en onder de grond.
2. Ecosysteemdiensten van de bodem
Ecosysteemdiensten zijn voordelen die ecosystemen aan de mens leveren. De bodem levert meerdere diensten tegelijk. Een
bodem kan voedsel produceren, water opslaan en filteren, koolstof vastleggen, biodiversiteit ondersteunen en bijdragen aan
kringlopen van voedingsstoffen.
Ecosysteemdienst Wat doet de bodem? Waarom belangrijk?
Productiedienst Draagt gewassen en levert water en nutriënten. Basis voor landbouw en
voedselvoorziening.
Regulerende dienst: water Slaat water op, laat water infiltreren en filtert Minder overstroming, betere
verontreinigingen. grondwateraanvulling, schoner water.
Regulerende dienst: klimaat Slaat koolstof op in organische stof en beïnvloedt Belangrijk in klimaatmitigatie en
broeikasgasemissies. klimaatadaptatie.
Ondersteunende dienst Biedt habitat voor wortels, bodemleven en micro- Nodig voor nutriëntenkringlopen en
organismen. bodemstructuur.
Culturele/maatschappelijke dienst Bodems maken landschappen, natuur en landbouw Recreatie, erfgoed, landschapswaarde en
mogelijk. onderwijs.
3. EU Soil Mission for 2030
De EU Soil Mission for 2030 kadert bodemgezondheid als Europese prioriteit. In de slide staat het idee van “A Soil Deal for
Europe”: living labs en lighthouses moeten de overgang naar gezonde bodems tegen 2030 ondersteunen. De getoonde
doelstellingen gaan onder andere over minder woestijnvorming, meer organische koolstof, minder bodemverontreiniging,
minder erosie, betere bodemstructuur en meer bodemgeletterdheid in de samenleving.
Doelstelling in eenvoudige woorden Betekenis voor bodemkunde
Minder degradatie en woestijnvorming Bodems moeten hun functies behouden: productie, waterregeling,
biodiversiteit en koolstofopslag.
Meer organische koolstof Organische stof verbetert structuur, waterhuishouding en bodemleven.
Minder bodemverontreiniging Bodemkwaliteit beschermen tegen schadelijke stoffen.
Erosie voorkomen Vruchtbare bovenlaag behouden.
Bodemstructuur verbeteren Poriën, water-luchtverhouding en doorwortelbaarheid versterken.
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
, Bodembewustzijn verhogen Burgers en landbouwers moeten begrijpen waarom bodemzorg belangrijk is.
4. Definitie van bodem
Een bodem is de bovenste laag van de aarde waarin planten wortelen en waarin mineralen, organisch materiaal, water, lucht
en bodemleven samen voorkomen. In bodemkunde is de definitie specifieker dan “de bovenste laag”: bodem is het deel van de
aardkorst dat door planten beworteld wordt en waarin bodemvormende processen plaatsvinden. Bodem is dus dynamisch: hij
verandert door verwering, organische stof, waterbeweging, bodemleven en menselijke invloed.
Begrip Betekenis
Lithosfeer Het vaste gesteente en minerale materiaal van de aarde.
Atmosfeer De lucht rondom de aarde.
Hydrosfeer Al het water op, in en rond de aarde.
Biosfeer Alle levende organismen.
Pedologie Bodemkunde: wetenschap die bodemvorming, opbouw, eigenschappen en functies bestudeert.
Bodem is de bovenste, door planten bewortelbare laag van de aardkorst waarin mineralen, organisch materiaal, water, lucht
en levende organismen samen voorkomen en waarin bodemvormende processen plaatsvinden. Bodem vormt het raakvlak
tussen lithosfeer, atmosfeer, hydrosfeer en biosfeer.
5. Waaruit bestaat onze bodem?
De bodem bestaat uit vaste delen en poriën. De vaste delen bestaan vooral uit minerale deeltjes en een kleiner aandeel
organische stof. De poriën zijn gevuld met water en lucht. Een gezonde bodem heeft een evenwicht tussen deze componenten.
In de slide over bodemstructuur wordt een typische verdeling weergegeven: ongeveer 50% vaste delen en 50% poriën. De
vaste delen bestaan vooral uit mineralen en een klein aandeel organische stof; de poriën bestaan uit water en lucht.
Typisch aandeel volgens de
Component Functie
slide
Minerale delen Ongeveer 45-48% Vormen het skelet van de bodem. Ze bepalen mee textuur,
waterretentie, bewerkbaarheid en nutriëntenbinding.
Organische stof Ongeveer 2-5% Bron van humus en energie voor bodemleven. Verbetert
structuur, vochtvasthoudend vermogen en
nutriëntenlevering.
Water Ongeveer 20-25% Nodig voor plantengroei, transport van opgeloste nutriënten
en bodemprocessen.
Lucht Ongeveer 20-25% Nodig voor wortelademhaling en aerobe micro-organismen.
Organische stof: dood en levend deel
De organische fractie bestaat uit dood organisch materiaal, zoals humus en resten van planten en dieren, en levend organisch
materiaal, zoals bodemfauna, bodemflora, schimmels, bacteriën en wortels. Hoewel het percentage organische stof klein lijkt,
heeft het een zeer grote invloed op bodemvruchtbaarheid, structuur en waterhuishouding.
6. Bodemtextuur versus bodemstructuur
Bodemtextuur en bodemstructuur worden vaak verward, maar ze betekenen iets anders. Textuur beschrijft de
korrelgroottesamenstelling; structuur beschrijft hoe de bodemdeeltjes samengevoegd zijn en hoe de poriën verdeeld zijn.
Kenmerk Bodemtextuur Bodemstructuur
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
, Definitie Relatieve aandeel van de klassen van Ordening van vaste bodemdelen en poriën; evenwicht tussen
grondkorreltjes. vaste delen, water en lucht.
Verandert snel? Nauwelijks; textuur is grotendeels bepaald Ja; structuur kan verbeteren of verslechteren door beheer,
door moedermateriaal. verdichting, organische stof, bodemleven en bewerking.
Voorbeelden Zand, leem, klei; korrelgrootteklassen. Kruimelstructuur, kluiten, verdichte structuur, poriënnetwerk.
Belang voor plant Bepaalt water- en nutriëntenvasthoudend Bepaalt doorwortelbaarheid, zuurstofvoorziening, infiltratie en
vermogen en bewerkbaarheid. waterafvoer.
Korrelklasse Grootte volgens slide Kenmerk
Kleifractie < 2 micrometer Zeer fijne deeltjes; groot oppervlak; houdt water en nutriënten sterk vast.
Leemfractie 2-50 micrometer Tussenfractie; vaak vruchtbaar, maar gevoelig voor structuurproblemen als beheer slecht is.
Zandfractie 50 micrometer-2 Grovere deeltjes; laat water sneller door en houdt minder water/nutriënten vast.
millimeter
Grove delen > 2 millimeter Steentjes/grind; tellen niet als fijne aarde.
7. Bodemvruchtbaarheid
Bodemvruchtbaarheid is het vermogen van een bodem om plantengroei mogelijk te maken. Ze bepaalt in welke mate planten
water, voedingsstoffen en zuurstof kunnen opnemen. Bodemvruchtbaarheid hangt af van chemische, fysische en biologische
factoren. Op examen moet je niet alleen de definitie kennen, maar ook voorbeelden kunnen geven van die factoren.
Factorengroep Wat betekent dit? Voorbeelden
Chemisch Heeft te maken met voedingsstoffen en Beschikbaarheid van N, P, K, S, Ca, Mg; pH;
chemische toestand van de bodem. zoutgehalte; nutriëntenbalans.
Fysisch Heeft te maken met opbouw, poriën, Textuur, structuur, verdichting, waterhuishouding,
water en lucht. doorwortelbaarheid.
Biologisch Heeft te maken met levende organismen Bodemleven, wortelactiviteit, afbraak van organisch
en organische processen. materiaal, humusvorming.
9. Geschiktheid voor landbouw van bodems
Niet elk deel van het aardoppervlak kan als landbouwbodem dienen. De slide geeft een belangrijk rekenvoorbeeld: het
aardoppervlak bestaat uit ongeveer 70% water en 30% land. Van dat land is slechts ongeveer 11% geschikt als
landbouwbodem. 11% van 30% is ongeveer 3% van het totale aardoppervlak. Dit toont waarom landbouwbodem schaars en
waardevol is.
Stap Berekening Betekenis
Aardoppervlak 70% water + 30% land Veel van de aarde is geen landoppervlak.
Geschikt land 11% van het land is geschikt als Veel land is te droog, te nat, te koud, te steil of
landbouwbodem chemisch ongeschikt.
Totaal geschikt voor 11% van 30% = 3,3%, afgerond Een zeer klein aandeel van de aarde levert de
landbouw ongeveer 3% basis voor landbouwproductie.
In Vlaanderen wordt ongeveer de helft van de bodem gebruikt als landbouwgrond. Zorgvuldig bodemgebruik in Vlaanderen is
extra belangrijk: landbouw, natuur, wonen, industrie, infrastructuur en waterbeheer concurreren allemaal om ruimte.
10. Inleiding tot nutriëntenbeheer en bemesting
Bemesting is niet zomaar “mest toevoegen”. In de cursus wordt bemesting gedefinieerd als het economisch en ecologisch
verantwoord aanvoeren van plantenvoedingsstoffen en/of het verbeteren of in stand houden van bodemeigenschappen.
Bemesting moet dus tegelijk opbrengst ondersteunen en milieuschade vermijden.
Aspect Uitleg
Economisch verantwoord Nutriënten toedienen op een manier die rendabel is voor de teelt: genoeg voor opbrengst, niet onnodig veel.
Ecologisch verantwoord Verliezen naar water, lucht en omgeving vermijden, zoals nitraatuitspoeling of emissies.
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
, Plantenvoedingsstoffen Elementen die planten nodig hebben, zoals N, P, K, S, Ca, Mg en sporenelementen.
Bodemeigenschappen Niet enkel nutriënten aanvoeren, maar ook organische stof, structuur, bodemleven en pH ondersteunen.
verbeteren
Regelgeving In landbouwcontext is bemesting streng gereguleerd via mestactieplannen (MAP).
Belangrijke voedingselementen
Macronutriënten uit slide Sporenelementen uit slide
N, P, K, S, Ca, Mg Fe, Mn, Zn, Cu, Mo, Cl, B, enz.
Macronutriënten zijn in grotere hoeveelheden nodig. Sporenelementen zijn in kleinere hoeveelheden nodig, maar blijven
essentieel. Een tekort aan een sporenelement kan de plantengroei alsnog beperken.
11. Soorten meststoffen
Kenmerk Organische meststoffen Kunstmeststoffen
Herkomst Uit organisch materiaal: dierlijke mest, plantenresten, Uit mijnbouw en/of chemische industrie.
compost, enz.
Wat leveren ze? Nutriënten en humus/organische stof. Vooral direct beschikbare nutriënten.
Beschikbaarheid voor Ten dele direct opneembaar; niet 100% werkzaam. 100% plantopneembaar/werkzaam volgens
plant de slide.
Bemestingswaarde Gebaseerd op analyse of forfait en werkingscoëfficiënt. Samenstelling goed gekend en stuurbaar.
Belangrijk voordeel Verbetert ook bodemorganische stof en bodemstructuur. Nauwkeurig te doseren en snel beschikbaar.
Belangrijk aandachtspunt Werking is trager en variabeler. Levert meestal geen humus en vraagt
zorgvuldige dosering.
Kunstmeststoffen worden uitgedrukt in percentages voedingsstof per 100 kg meststof. Vaak gebruikt men vormen zoals % N,
P2O5, K2O, MgO, CaO, Na2O en SO3. Dit betekent dat je bij kunstmest exact kunt berekenen hoeveel voedingsstof wordt
aangevoerd.
12. Grote overzichtsschema’s
Schema 1 - Bodem als systeem
Bodemcomponent Verbindt met Functie
Mineralen Lithosfeer Basis van textuur en minerale nutriënten.
Lucht Atmosfeer Zuurstof voor wortels en aerobe organismen.
Water Hydrosfeer Transport en opname van voedingsstoffen.
Organismen Biosfeer Afbraak, kringlopen, structuurvorming.
Schema 2 - Van bodemkwaliteit naar plantengroei
Bodemkwaliteit Beïnvloedt Gevolg voor plant
Textuur Water- en nutriëntenvasthoudend Meer of minder stress bij droogte of
vermogen tekort.
Structuur Poriën, doorwortelbaarheid, zuurstof Betere wortelgroei en opname.
Organische stof Humus, bodemleven, structuur Betere vruchtbaarheid en veerkracht.
Nutriëntenbeheer Beschikbaarheid van elementen Gezonde groei zonder onnodige verliezen.
13. Kernbegrippenlijst
Begrip Definitie die je moet kunnen geven
Bodem Bovenste, bewortelbare laag van de aardkorst met mineralen, organische stof, water, lucht
en levende organismen.
Bodemkunde/pedologie Wetenschap die bodemvorming, samenstelling, eigenschappen, functies en gebruik van
bodems bestudeert.
Studiedocument Bodemkunde - Intro en HS1: inleiding | gebaseerd op HS1_intro(1).pdf
