Geschiedenis van de geschiedschrijving
Els Minne als prof
Gebeurtenis Geschiedschrijving Historiografie
Vak bedoelt om een kader voor reflectie te creëren
Meta-vak
geschiedschrijving zelf= altijd historisch bepaald, vrij filosofisch
Discipline= historisch gegroeid
Context rond die historische cultuur beschrijven (huidige discipline is niet
allesbepalend andere inzichten en methodes bestaan en zijn eventueel
ook interessant)
Geschiedschrijving
Wetenschappelijke versie is slechts 150-175 jaar oud,
Schriftelijke communicatie van historische kennis is wat besproken gaat
worden, vooral de omzetting van mondelinge overleveringen naar schrift -
> hier vooral over schriftelijke versie
Doelen van die geschiedschrijving
Pol instrument (Biden zijn plaatje ih witte huis),
Maatschappij begrijpen
didactisch en moraliserend (vorstenspiegels id Nieuwe tijd), enz.
Historiografie = geschiedenis van de geschiedschrijving
3 vormen/ interpretaties van de term historiografie:
- Studie van historische methodes (hoe doe ik geschiedenis)
- Staat van kennis en belangrijkste debatten binnen een bepaald veld (regio
of oz)
- Reviewen over hoe historici vroegen werkten, hoe dit het vak historicus
bepaalde en hoe dit resulteerde in de huidige vorm van historicus en
historische kennis meest belangrijk: historische cultuur
Verdere nuance veel breder dan Europa want eurocentrisme en eurosolipsisme
-> niet enkel Europese vorm van geschiedschrijving is waardevol -> kijken nr
andere culturen maar wel de dominante europese vorm van kijken naar
geschiedenis bespreken en bestuderen
Wel veel interactie en relaties tussen al die verschillende vormen van
geschiedschrijving
Wel wat generalisatie en vergelijkingen maar dat moet nu eenmaal
Europa dus provincialiseren (Postkolonialistische visie niet minimaliseren maar
ook niet (meer) overschatten van Europa) (Er zijn ook andere stemmen omtrent
geschiedenis, ondanks de westerse dominantie) brugfiguren om dynamieken
te begrijpen
1
,Vroegste vormen van geschiedschrijving
Sumerische inscriptie tempel voor Emlil -> ca. 2100 v Chr -> koning die
een tempel had gerestaureerd -> bewijs van historisch besef om zijn naam te
vereeuwigen (tot na zijn dood) (op steen)
Oude Nabije Oosten
Complexe regio, veel politiek en talen (weinig bewijs van concept
‘Geschiedenis’ Grieken)
Mix van verhalen, mythes enz maar niet echt geschiedschrijving
Chronografie als voornaamste teruggevonden dingen oplijstingen van
gebeurtenissen, koningslijsten, Annalen en Kronieken (=bundeling van
versch. Annalen)
Voorbeeld van Synchronistische geschiedenis (kronieken op basis van
‘Historisch OZ’)
Assyrische tekst uit de 8ste EVC, kleitabletten in Babylonisch schrift,
Kroniek met inhoud over politieke gebeurtenissen in de buurlanden rond
Babylon enz
niet enkel over de eigen periode dus er moet iets van historisch
onderzoek geweest zijn met als functie: propaganda en historische
rechtvaardiging van landclaims (Assyriërs claimen iets van de Babyloniërs)
Weidner Kroniek (24ste EVC) -> iemand heeft tot de verkeerde god
gebeden en zijn rijk werd veroverd door anderen
Didactische functie maar ook het belang van die Goddelijke interventie
wordt benadrukt (invloed op later Joodse, Griekse en Christelijke
Historiografie) god als moraliserende toon
de auteur kan dus gezien worden als opvoeder, hij benadrukt die
bepaalde functies van geschiedenis en het geschreven schrift om eruit te
leren nog steeds een debat
Mythe vs. Geschiedenis
Geen notie van ‘geschiedenis
Vage grens tussen Epen en geschiedschrijving
Historisch bewustzijn is geen modern waarheidsconcept -> didactische,
moraliserende, propagandistische doel ging voor in die periode (zie ook bv.
Trojaanse Oorlog)
Ook verschil tussen mondelinge en schriftelijke overlevering kwam pas in
de Middeleeuwen en wordt nu stilaan in vraag gesteld
Joods Historisch bewustzijn
Oorsprong van Judeo-Christelijke traditie
Tenach: feitelijke weergave en goddelijke lotsbestemming
2 elementen die gigantische impact hebben op historisch bewustzijn
2
, Idee van verdrag met God ‘uitverkoren volk door God’ (bestaat bijna
nog steeds in verschillende culturen (ook Frans, Duits (Sonderweg), Brits)),
God stuurt het tijdsverloop
Idee van Lineaire geschiedenis (Eschaton= einde der Tijden) met een
gericht doel (waar soms wel vanaf wordt geweken) is iets wat in erg veel
concepten terugkomt (Christenen en hun apocalyps) (Cyclische blijft
bestaan en is soms nog relevant zeker in omliggende culturen)
Vroege Chinese Geschiedschrijving
Geen wederzijdse beïnvloeding tussen China en Europa -> voordeel is dus dat
het verruimend is voor de Canon
Orakelbotten toekomst voorspellen maar ook registratie van heden en verleden
-> idee dat tijd cyclisch is grote en kleine cirkels maar alles komt ooit eens
terug
Histporisch besef en specifiteiten
Specifieke omgang met tijd: Verandering is niet negatief -> progressing en
maturing en niet zo chaotic en regressief (als bij bv. Joden)
Idee van goddelijk mandaat van de heerser (Tianming= mandaat vd
hemel), kan afgenomen worden door God -> zichtbaar in de natuur
wanneer dat kan gebeuren-> inherent aanwezig en dus niet raar, hoort
erbij
Ritme van opeenvolgende dynastieën idee van 1 startpunt met een
nieuwe cyclus en jaarrekening wanneer er een nieuwe (goddelijke)
heerser/dynastie verschil met ijkpunt van christelijke jaarrekening (jaar
0) cyclus dus centraal
Historisch besef dynastieke, hoge (officiële) status verbonden met
geschiedschrijving, schrijvers zijn ook echt hoog aangeschreven kerels
Dat zorgt voor een zeer trouwe bronnenanalyse, kritiek en interpretatie
want een fout kan leiden tot grote gevolgen, zelfs grammaticale fouten
Annalen als hoogste en belangrijkste vorm-> Yijing/ I Ching: Boek der
veranderingen)
Historici in de rol van doorgever en niet als maker, geen grote
‘autoriteit’ -> gaan niet filteren in de veelheid aan perspectieven
veelstemmigheid
Waarom aandacht voor het verleden? -> modellen vr de eigen tijd (Taoisme
lessen trekken uit de levenspaden van voorgangers, geschiedenis als les), maar
ook Filosofische interesses in patronen en menselijk gedrag (Tao en Dao)
Check fotootje
Zuozhuan -> late 4e evc, annalen en commentaar op die annalen, narratieve
benadering over pol conflicten, opvolgingen en machtsmisbruik
Kenmerken: citeren, band met hofhouding, didactische morele rol vr de eigen tijd
en focus op doorgeven van zoveel mogelijk meerstemmige info
Sima Qian (145-86 VC), Han-dynastie (brachten politieke rust na alle conflicten),
astroloog en historicus
3
, Hij neemt zijn pa zijn plek in aan het hof, dat wou de papa doen
Hij doet iets verkeerd en hij kiest voor castratie en verbanning als
persoonlijk offer boven executie om zijn geschiedenis af te kunnen
schrijven
Hij schreef de Shiji (Records of the grand historian) (met 5 grote secties)
alternatief voor de annalen en de commentaren
-> gaat revolutionair zijn met sectie 2: Tabellen (Biao) (om naast alle
commentaren en annalen te leggen) die zorgden voor een duidelijk overzicht
over wat welke staat deed in welk jaar op een manier waardoor er goed
vergeleken kon worden,
+ Weinig uitweiding nodig over bepaalde figuren of gebeurtenissen-> die
worden elders wel vermeld, geen strikte chronologie want die staat ergens
anders (focus op meta-analyse van figuren en patronen + Duidelijke cycliciteit)
nadeel is wel dat er geen index is -> niet heel leesbaar
Hij geeft het juiste kader om zelf aan de slag te gaan met die geschiedenis,
Ideaal van de Transmitter veelvoud van interpretaties met dezelfde accenten
doorgeven aangevuld met de tegenstrijdige verklaringen MAAR nooit volledig
doorgeefverhaal, er zitten altijd elementen in van de maker, oordeel van Sima
Qian zit er altijd in: hij geeft enkele lessen mee en benadrukt de rol van de
historicus (iets meer dan transmitter)
“Sima Qian did evince in the Shinji a clear sense of the historian’s purpose: to
record
major and minor occurrences accurately in order to counsel the present and to
bestow
fame on the good and infamy on the evildoers”
Ander deel van de shiji -> Wei Bao (205 VC)
Invloed van Sima Qian -> invloed die 2000 tal jaar doorgaat
1ste van 24 standard histories (zhengshi)
Geen exact model-> steeds flexibel en aanpasbaar daardoor leeft het ook zo lang
door
De vraag: is het verleden kenbaar? -> vraag of bronnen wel bruikbaar zijn
überhaupt en welke dan betrouwbaar zijn, Sima Qian is altijd wel vrij open over
zijn manier van schrijven
LES 2 19/02/2026
Recap oude nabije oosten veel anonieme auteurs, of toch geen claims op het
auteurschap, pol en didactische functie
Grieken:
4
Els Minne als prof
Gebeurtenis Geschiedschrijving Historiografie
Vak bedoelt om een kader voor reflectie te creëren
Meta-vak
geschiedschrijving zelf= altijd historisch bepaald, vrij filosofisch
Discipline= historisch gegroeid
Context rond die historische cultuur beschrijven (huidige discipline is niet
allesbepalend andere inzichten en methodes bestaan en zijn eventueel
ook interessant)
Geschiedschrijving
Wetenschappelijke versie is slechts 150-175 jaar oud,
Schriftelijke communicatie van historische kennis is wat besproken gaat
worden, vooral de omzetting van mondelinge overleveringen naar schrift -
> hier vooral over schriftelijke versie
Doelen van die geschiedschrijving
Pol instrument (Biden zijn plaatje ih witte huis),
Maatschappij begrijpen
didactisch en moraliserend (vorstenspiegels id Nieuwe tijd), enz.
Historiografie = geschiedenis van de geschiedschrijving
3 vormen/ interpretaties van de term historiografie:
- Studie van historische methodes (hoe doe ik geschiedenis)
- Staat van kennis en belangrijkste debatten binnen een bepaald veld (regio
of oz)
- Reviewen over hoe historici vroegen werkten, hoe dit het vak historicus
bepaalde en hoe dit resulteerde in de huidige vorm van historicus en
historische kennis meest belangrijk: historische cultuur
Verdere nuance veel breder dan Europa want eurocentrisme en eurosolipsisme
-> niet enkel Europese vorm van geschiedschrijving is waardevol -> kijken nr
andere culturen maar wel de dominante europese vorm van kijken naar
geschiedenis bespreken en bestuderen
Wel veel interactie en relaties tussen al die verschillende vormen van
geschiedschrijving
Wel wat generalisatie en vergelijkingen maar dat moet nu eenmaal
Europa dus provincialiseren (Postkolonialistische visie niet minimaliseren maar
ook niet (meer) overschatten van Europa) (Er zijn ook andere stemmen omtrent
geschiedenis, ondanks de westerse dominantie) brugfiguren om dynamieken
te begrijpen
1
,Vroegste vormen van geschiedschrijving
Sumerische inscriptie tempel voor Emlil -> ca. 2100 v Chr -> koning die
een tempel had gerestaureerd -> bewijs van historisch besef om zijn naam te
vereeuwigen (tot na zijn dood) (op steen)
Oude Nabije Oosten
Complexe regio, veel politiek en talen (weinig bewijs van concept
‘Geschiedenis’ Grieken)
Mix van verhalen, mythes enz maar niet echt geschiedschrijving
Chronografie als voornaamste teruggevonden dingen oplijstingen van
gebeurtenissen, koningslijsten, Annalen en Kronieken (=bundeling van
versch. Annalen)
Voorbeeld van Synchronistische geschiedenis (kronieken op basis van
‘Historisch OZ’)
Assyrische tekst uit de 8ste EVC, kleitabletten in Babylonisch schrift,
Kroniek met inhoud over politieke gebeurtenissen in de buurlanden rond
Babylon enz
niet enkel over de eigen periode dus er moet iets van historisch
onderzoek geweest zijn met als functie: propaganda en historische
rechtvaardiging van landclaims (Assyriërs claimen iets van de Babyloniërs)
Weidner Kroniek (24ste EVC) -> iemand heeft tot de verkeerde god
gebeden en zijn rijk werd veroverd door anderen
Didactische functie maar ook het belang van die Goddelijke interventie
wordt benadrukt (invloed op later Joodse, Griekse en Christelijke
Historiografie) god als moraliserende toon
de auteur kan dus gezien worden als opvoeder, hij benadrukt die
bepaalde functies van geschiedenis en het geschreven schrift om eruit te
leren nog steeds een debat
Mythe vs. Geschiedenis
Geen notie van ‘geschiedenis
Vage grens tussen Epen en geschiedschrijving
Historisch bewustzijn is geen modern waarheidsconcept -> didactische,
moraliserende, propagandistische doel ging voor in die periode (zie ook bv.
Trojaanse Oorlog)
Ook verschil tussen mondelinge en schriftelijke overlevering kwam pas in
de Middeleeuwen en wordt nu stilaan in vraag gesteld
Joods Historisch bewustzijn
Oorsprong van Judeo-Christelijke traditie
Tenach: feitelijke weergave en goddelijke lotsbestemming
2 elementen die gigantische impact hebben op historisch bewustzijn
2
, Idee van verdrag met God ‘uitverkoren volk door God’ (bestaat bijna
nog steeds in verschillende culturen (ook Frans, Duits (Sonderweg), Brits)),
God stuurt het tijdsverloop
Idee van Lineaire geschiedenis (Eschaton= einde der Tijden) met een
gericht doel (waar soms wel vanaf wordt geweken) is iets wat in erg veel
concepten terugkomt (Christenen en hun apocalyps) (Cyclische blijft
bestaan en is soms nog relevant zeker in omliggende culturen)
Vroege Chinese Geschiedschrijving
Geen wederzijdse beïnvloeding tussen China en Europa -> voordeel is dus dat
het verruimend is voor de Canon
Orakelbotten toekomst voorspellen maar ook registratie van heden en verleden
-> idee dat tijd cyclisch is grote en kleine cirkels maar alles komt ooit eens
terug
Histporisch besef en specifiteiten
Specifieke omgang met tijd: Verandering is niet negatief -> progressing en
maturing en niet zo chaotic en regressief (als bij bv. Joden)
Idee van goddelijk mandaat van de heerser (Tianming= mandaat vd
hemel), kan afgenomen worden door God -> zichtbaar in de natuur
wanneer dat kan gebeuren-> inherent aanwezig en dus niet raar, hoort
erbij
Ritme van opeenvolgende dynastieën idee van 1 startpunt met een
nieuwe cyclus en jaarrekening wanneer er een nieuwe (goddelijke)
heerser/dynastie verschil met ijkpunt van christelijke jaarrekening (jaar
0) cyclus dus centraal
Historisch besef dynastieke, hoge (officiële) status verbonden met
geschiedschrijving, schrijvers zijn ook echt hoog aangeschreven kerels
Dat zorgt voor een zeer trouwe bronnenanalyse, kritiek en interpretatie
want een fout kan leiden tot grote gevolgen, zelfs grammaticale fouten
Annalen als hoogste en belangrijkste vorm-> Yijing/ I Ching: Boek der
veranderingen)
Historici in de rol van doorgever en niet als maker, geen grote
‘autoriteit’ -> gaan niet filteren in de veelheid aan perspectieven
veelstemmigheid
Waarom aandacht voor het verleden? -> modellen vr de eigen tijd (Taoisme
lessen trekken uit de levenspaden van voorgangers, geschiedenis als les), maar
ook Filosofische interesses in patronen en menselijk gedrag (Tao en Dao)
Check fotootje
Zuozhuan -> late 4e evc, annalen en commentaar op die annalen, narratieve
benadering over pol conflicten, opvolgingen en machtsmisbruik
Kenmerken: citeren, band met hofhouding, didactische morele rol vr de eigen tijd
en focus op doorgeven van zoveel mogelijk meerstemmige info
Sima Qian (145-86 VC), Han-dynastie (brachten politieke rust na alle conflicten),
astroloog en historicus
3
, Hij neemt zijn pa zijn plek in aan het hof, dat wou de papa doen
Hij doet iets verkeerd en hij kiest voor castratie en verbanning als
persoonlijk offer boven executie om zijn geschiedenis af te kunnen
schrijven
Hij schreef de Shiji (Records of the grand historian) (met 5 grote secties)
alternatief voor de annalen en de commentaren
-> gaat revolutionair zijn met sectie 2: Tabellen (Biao) (om naast alle
commentaren en annalen te leggen) die zorgden voor een duidelijk overzicht
over wat welke staat deed in welk jaar op een manier waardoor er goed
vergeleken kon worden,
+ Weinig uitweiding nodig over bepaalde figuren of gebeurtenissen-> die
worden elders wel vermeld, geen strikte chronologie want die staat ergens
anders (focus op meta-analyse van figuren en patronen + Duidelijke cycliciteit)
nadeel is wel dat er geen index is -> niet heel leesbaar
Hij geeft het juiste kader om zelf aan de slag te gaan met die geschiedenis,
Ideaal van de Transmitter veelvoud van interpretaties met dezelfde accenten
doorgeven aangevuld met de tegenstrijdige verklaringen MAAR nooit volledig
doorgeefverhaal, er zitten altijd elementen in van de maker, oordeel van Sima
Qian zit er altijd in: hij geeft enkele lessen mee en benadrukt de rol van de
historicus (iets meer dan transmitter)
“Sima Qian did evince in the Shinji a clear sense of the historian’s purpose: to
record
major and minor occurrences accurately in order to counsel the present and to
bestow
fame on the good and infamy on the evildoers”
Ander deel van de shiji -> Wei Bao (205 VC)
Invloed van Sima Qian -> invloed die 2000 tal jaar doorgaat
1ste van 24 standard histories (zhengshi)
Geen exact model-> steeds flexibel en aanpasbaar daardoor leeft het ook zo lang
door
De vraag: is het verleden kenbaar? -> vraag of bronnen wel bruikbaar zijn
überhaupt en welke dan betrouwbaar zijn, Sima Qian is altijd wel vrij open over
zijn manier van schrijven
LES 2 19/02/2026
Recap oude nabije oosten veel anonieme auteurs, of toch geen claims op het
auteurschap, pol en didactische functie
Grieken:
4
