Hoorcollege 1 (hoofdstuk 1)
Wat is psychologie?
- Waarom bepaalt ‘’Gedrag van individuen’’
o Direct waarneembare oorzaken (bijv. omgeving etc.)
o Privaat toegankelijke (motieven, wensen, meningen/attitudes, herinneringen
etc.)
o Privaat niet-toegankelijke (onbewuste)
Grondslagen van de moderne psychologie
Grondleggers:
- Wilhelm Wundt (1832 – 1920)
o Eerste psycholoog
o Onderzoek naar waarnemingen en waarnemingsdrempels
o Methode: introspectie (vraag proefpersonen naar hun ervaring)
- William James
o Onderzoek naar emoties
o Emotie = verandering in het lichaam
o Facial feedback hypothese
Voel je je sip? Probeer te lachen!
Emotie is immers lichamelijke verandering
3 uitgangspunten moderne psychologie:
- Fysieke veroorzaking van gedrag
- Gedrag/psychische processen worden gevormd door ervaring
- De machinerie voor gedachten en gedrag (d.w.z. brein, lichaam) is vormgegeven door
natuurlijke selectie (geërfd)
,Ad. 1: Fysieke veroorzaking van gedrag
- Tot 17e eeuw bestaat uit lichaam (stoffelijk) en ziel (onstoffelijk)
o De ziel beïnvloedt het lichaam
o Maar hoe dan?
- René Descartes
o Dieren hebben geen ziel (alleen fysieke oorzaken)
o Dus alles wat zowel dieren als mensen doen heeft een fysieke oorzaak!
o Dieren hebben geen gedachten, dus die komen uit de ziel
o Maar: hoe communiceren ziel en lichaam dan? (dualisme)
o Antwoord: in de pijnappelklier (ONZIN)
o Fysieke veroorzaking volgens Descartes Zintuigelijke waarneming De
ziel Ziel initieert actie en stuurt de spieren aan
- Thomas Hobbes
o Er is geen ziel, alleen maar materie
o Materialisme
o Probleem: is een gedachte ook materie?
Nee? Dan heb je nog steeds een probleem (Descartes)
Ja? Dan moet je gedachten en gevoelens dus ook vanuit materie
kunnen verklaren (Maar hoe?)
- Belangrijke ontwikkelingen in 19e eeuw
o Dieronderzoek: reflexen
o Alle gedrag (ook breinmechanismen) zijn reflexen
- Andere belangrijke ontwikkeling 19e eeuw
o Lokalisatie van functies in het brein
o Schade aan bepaalde delen van het brein resulteert in selectieve uitval
o Bijvoorbeeld gebieden van Broca en Wernicke voor taal
(Filosofen)
- Algemeen geaccepteerd idee: gevoelens, gedachten etc. hebben fysieke oorzaken
o Waarom is dat belangrijk voor de psychologie?
o Maakt het mogelijk psychologische processen empirisch te onderzoeken
Ad 2: Gedrag wordt gevormd door ervaring
- Brits empirisme (o.a. Locke, Berkeley en Hume)
o Kennis en gedachten worden gevormd door sensorische ervaring
o Locke: mens komt als een onbeschreven blad (‘’Tabula Rasa’’)
o … en worden geheel gevormd door ervaring
- Tegenovergestelde van empirisme = nativisme
o Nativisme: veel van bepalende menselijke gedachten motieven zijn
aangeboren (o.a Kant en von Leibniz)
o A priori kennis: aangeboren
o A posteriori kennis: aangeleerd
o Bijv. aangeboren aanleg voor taal
- Debat is nog steeds erg actueel: Nature vs. Nurture
,Ad 3: Brein en lichaam zijn vormgegeven door natuurlijke selectie
- Charles darwin
o Evolutie: survival of the fittest
o Anatomische/fysiologische eigenschappen erf je want hebben
overlevingswaarde
o Dit geldt ook voor bepaalde gedragingen
o Verdriet, lachen, boosheid hebben overlevingswaarde
o En zijn dus (deels) erfelijk
o Twee andere belangrijke bijdragen van Darwin:
Mensen zijn dieren
Nadruk op functie van gedrag (vgl. ecologische psychologie)
o Mensen hebben geen bijzondere eigenschappen
o Belang van functie: wat is het nut van boos zijn, verdrietig etc.
o Implicatie: soms kun je gedrag begrijpen door naar de functie ervan te kijken
Evolutionaire psychologie
- Gedrag verklaren vanuit zijn evolutionaire oorsprong
- Wat is de functie van dit gedrag?
- Waarom worden/werden mensen hier beter van?
Evolutionair perspectief
- Boksers bijv. krijgen bij wedstrijd willekeurig een rood of een blauw tenue
o Dragen van rood tenue zorgt voor grotere kans op winnen
o Verklaring: Rood is een evolutionair geselecteerde kleur die in de natuur
geassocieerd is met mannelijke agressie
Fysiologische psychologie – neuropsychologie
- Fysiologische psychologie: kun je gedrag verklaren vanuit de fysiologie (hormoon etc)
- Neuropsychologie: kan ons begrip van het zenuwstelsel ons helpen gedrag beter te
- begrijpen (kijken naar hersenactiviteit etc.)
Het brein en agressie
- neuropsychologie/Neurowetenschap
- Blair; verschillende hersen-systemen voor het herkennen van verdrietige en
agressieve gelaatsexpressies
o Voor verdrietig en agressieve foto’s te herkennen worden andere delen
gebruikt in hersenen
Leerpsychologie (College 3)
- Leren = je gedrag veranderen
- Kun je gedrag van mensen verklaren door te kijken naar hun leergeschiedenis
- Welke factoren spelen een rol bij gedragsveranderingen?
- Kun je agressie aanleren? (Ja, agressie kun je aanleren door beloning) (Pe sten)
- Gentry 1968: kun je duiven leren andere duiven te pikken als je ze daarvoor beloont?
o 6 duiven waarvan 3 ‘’slachtoffers’’
o Iedere keer als ze een andere duif pikten kregen ze daarvoor een voedsel
beloning
, Sociale psychologie
- Hoe beïnvloeden anderen en het lid zijn van een groep het gedrag van individuele
mensen?
- Crick & Grotpeter (1995); dit komt omdat agressiviteit altijd gedefinieerd wordt als
fysieke agressie
o Stelling: meisjes zijn ook agressief, maar op een andere manier
o Jongens: fysieke en verbale agressie; Meisjes: relationele agressie
o 491 kinderen uit groep 3 tot 6 2 groepen: overtly agressie (fysieke) en
relationele agressie
Ontwikkelingspsychologie
- Hoe verandert gedrag met leeftijd?
o De ontwikkeling van kinderen
o Hoe beïnvloedt veroudering gedrag
- Verandert agressiviteit met leeftijd?
o Zelf-rapportage + ‘peer nomination’
Cultuurpsychologie
- Gedrag en waardesystemen verschillen tussen culturen (en bijv. ook tussen periodes)
- Cultuurpsychologie houdt zich bezig met hoe collectieve waardensystemen (bijv.
religie, nationaliteit) het gedrag van groepen en individuen beïnvloedt
- Cohen; Zuiderlingen vs. Noorderlingen in de V.S.
o ‘Culture of honor’: zelfs kleine disputen zijn kwesties van reputatie en sociale
status
o Cultuur heeft blijkbaar ook invloed op de hormonale reactie
Wat is psychologie?
- Waarom bepaalt ‘’Gedrag van individuen’’
o Direct waarneembare oorzaken (bijv. omgeving etc.)
o Privaat toegankelijke (motieven, wensen, meningen/attitudes, herinneringen
etc.)
o Privaat niet-toegankelijke (onbewuste)
Grondslagen van de moderne psychologie
Grondleggers:
- Wilhelm Wundt (1832 – 1920)
o Eerste psycholoog
o Onderzoek naar waarnemingen en waarnemingsdrempels
o Methode: introspectie (vraag proefpersonen naar hun ervaring)
- William James
o Onderzoek naar emoties
o Emotie = verandering in het lichaam
o Facial feedback hypothese
Voel je je sip? Probeer te lachen!
Emotie is immers lichamelijke verandering
3 uitgangspunten moderne psychologie:
- Fysieke veroorzaking van gedrag
- Gedrag/psychische processen worden gevormd door ervaring
- De machinerie voor gedachten en gedrag (d.w.z. brein, lichaam) is vormgegeven door
natuurlijke selectie (geërfd)
,Ad. 1: Fysieke veroorzaking van gedrag
- Tot 17e eeuw bestaat uit lichaam (stoffelijk) en ziel (onstoffelijk)
o De ziel beïnvloedt het lichaam
o Maar hoe dan?
- René Descartes
o Dieren hebben geen ziel (alleen fysieke oorzaken)
o Dus alles wat zowel dieren als mensen doen heeft een fysieke oorzaak!
o Dieren hebben geen gedachten, dus die komen uit de ziel
o Maar: hoe communiceren ziel en lichaam dan? (dualisme)
o Antwoord: in de pijnappelklier (ONZIN)
o Fysieke veroorzaking volgens Descartes Zintuigelijke waarneming De
ziel Ziel initieert actie en stuurt de spieren aan
- Thomas Hobbes
o Er is geen ziel, alleen maar materie
o Materialisme
o Probleem: is een gedachte ook materie?
Nee? Dan heb je nog steeds een probleem (Descartes)
Ja? Dan moet je gedachten en gevoelens dus ook vanuit materie
kunnen verklaren (Maar hoe?)
- Belangrijke ontwikkelingen in 19e eeuw
o Dieronderzoek: reflexen
o Alle gedrag (ook breinmechanismen) zijn reflexen
- Andere belangrijke ontwikkeling 19e eeuw
o Lokalisatie van functies in het brein
o Schade aan bepaalde delen van het brein resulteert in selectieve uitval
o Bijvoorbeeld gebieden van Broca en Wernicke voor taal
(Filosofen)
- Algemeen geaccepteerd idee: gevoelens, gedachten etc. hebben fysieke oorzaken
o Waarom is dat belangrijk voor de psychologie?
o Maakt het mogelijk psychologische processen empirisch te onderzoeken
Ad 2: Gedrag wordt gevormd door ervaring
- Brits empirisme (o.a. Locke, Berkeley en Hume)
o Kennis en gedachten worden gevormd door sensorische ervaring
o Locke: mens komt als een onbeschreven blad (‘’Tabula Rasa’’)
o … en worden geheel gevormd door ervaring
- Tegenovergestelde van empirisme = nativisme
o Nativisme: veel van bepalende menselijke gedachten motieven zijn
aangeboren (o.a Kant en von Leibniz)
o A priori kennis: aangeboren
o A posteriori kennis: aangeleerd
o Bijv. aangeboren aanleg voor taal
- Debat is nog steeds erg actueel: Nature vs. Nurture
,Ad 3: Brein en lichaam zijn vormgegeven door natuurlijke selectie
- Charles darwin
o Evolutie: survival of the fittest
o Anatomische/fysiologische eigenschappen erf je want hebben
overlevingswaarde
o Dit geldt ook voor bepaalde gedragingen
o Verdriet, lachen, boosheid hebben overlevingswaarde
o En zijn dus (deels) erfelijk
o Twee andere belangrijke bijdragen van Darwin:
Mensen zijn dieren
Nadruk op functie van gedrag (vgl. ecologische psychologie)
o Mensen hebben geen bijzondere eigenschappen
o Belang van functie: wat is het nut van boos zijn, verdrietig etc.
o Implicatie: soms kun je gedrag begrijpen door naar de functie ervan te kijken
Evolutionaire psychologie
- Gedrag verklaren vanuit zijn evolutionaire oorsprong
- Wat is de functie van dit gedrag?
- Waarom worden/werden mensen hier beter van?
Evolutionair perspectief
- Boksers bijv. krijgen bij wedstrijd willekeurig een rood of een blauw tenue
o Dragen van rood tenue zorgt voor grotere kans op winnen
o Verklaring: Rood is een evolutionair geselecteerde kleur die in de natuur
geassocieerd is met mannelijke agressie
Fysiologische psychologie – neuropsychologie
- Fysiologische psychologie: kun je gedrag verklaren vanuit de fysiologie (hormoon etc)
- Neuropsychologie: kan ons begrip van het zenuwstelsel ons helpen gedrag beter te
- begrijpen (kijken naar hersenactiviteit etc.)
Het brein en agressie
- neuropsychologie/Neurowetenschap
- Blair; verschillende hersen-systemen voor het herkennen van verdrietige en
agressieve gelaatsexpressies
o Voor verdrietig en agressieve foto’s te herkennen worden andere delen
gebruikt in hersenen
Leerpsychologie (College 3)
- Leren = je gedrag veranderen
- Kun je gedrag van mensen verklaren door te kijken naar hun leergeschiedenis
- Welke factoren spelen een rol bij gedragsveranderingen?
- Kun je agressie aanleren? (Ja, agressie kun je aanleren door beloning) (Pe sten)
- Gentry 1968: kun je duiven leren andere duiven te pikken als je ze daarvoor beloont?
o 6 duiven waarvan 3 ‘’slachtoffers’’
o Iedere keer als ze een andere duif pikten kregen ze daarvoor een voedsel
beloning
, Sociale psychologie
- Hoe beïnvloeden anderen en het lid zijn van een groep het gedrag van individuele
mensen?
- Crick & Grotpeter (1995); dit komt omdat agressiviteit altijd gedefinieerd wordt als
fysieke agressie
o Stelling: meisjes zijn ook agressief, maar op een andere manier
o Jongens: fysieke en verbale agressie; Meisjes: relationele agressie
o 491 kinderen uit groep 3 tot 6 2 groepen: overtly agressie (fysieke) en
relationele agressie
Ontwikkelingspsychologie
- Hoe verandert gedrag met leeftijd?
o De ontwikkeling van kinderen
o Hoe beïnvloedt veroudering gedrag
- Verandert agressiviteit met leeftijd?
o Zelf-rapportage + ‘peer nomination’
Cultuurpsychologie
- Gedrag en waardesystemen verschillen tussen culturen (en bijv. ook tussen periodes)
- Cultuurpsychologie houdt zich bezig met hoe collectieve waardensystemen (bijv.
religie, nationaliteit) het gedrag van groepen en individuen beïnvloedt
- Cohen; Zuiderlingen vs. Noorderlingen in de V.S.
o ‘Culture of honor’: zelfs kleine disputen zijn kwesties van reputatie en sociale
status
o Cultuur heeft blijkbaar ook invloed op de hormonale reactie
