Samenvatting Therapeutisch Handelen | Ethiek & Medische Ethiek | Hogeschool Gent | 2025/26

therapeutisch handelen

1 ETHIEK

1.2 DEFINITIE

ethiek= een deelgebied binnen de morele filosofie dat zich richt op de vraag wat goed of
correct handelen is

 baseren ons op normen en waarden helpen te beslissen om correct te handelen
 verwijst naar morele principes
- juist
- goed
- deugdzaam
- rechtvaardig

1.3 BASISBEGRIPPEN

waarden en normen vormen de basis van ons moraal en die helpen bij het maken van
beslissingen en goede keuzes

waarde= algemene principes die als rechtgevend worden gezien om je handelen aan te
toetsen

normen= gedragsregels binnen een groep

verantwoorden= argumenten aanhalen om je keuze na te streven

 mogelijkheden afwegen en toetsen aan onze moraal en de moraal van de
groep/gemeenschap

dus  ethiek definitie

= is de wetenschap die zich bezighoudt met het systematisch bestuderen van de moraal,
van het menselijk handelen. hiervoor heeft men normen en waarden die helpen te
beslissen correct te handelen

, Het begint allemaal bij de opvoeding, waarbij ouders hun kinderen waarden en normen
meegeven. Dit wil niet zeggen dat deze waarden en normen ook de juiste zijn: dit
verschilt per cultuur maar ook per gezin. Niet alleen ouders maar ook leerkrachten
spelen een rolmodel. Zo ontstaat een gedrag waarvan we willen dat het zo hoort:
ethisch verantwoord gedrag.
Algemeen voorbeeld ethisch handelen
Hoe ziet ethisch handelen eruit? Let op: door cultuurverschillen kunnen de meningen
over ethiek erg uiteenlopen. In de westerse wereld bestaat ethisch handelen uit
respect voor elkaar, niet doden, niet stelen of een ander opzettelijk kwetsen
(lichamelijk of geestelijk). Man en vrouw zijn gelijk met evenveel rechten en kansen.
Op dit gebied zie je dat ethisch handelen in een andere cultuur sterk kan afwijken. Zo is
het in Syrië of andere soortgelijke landen/ culturen heel normaal dat vrouwen geen
keuzes mogen maken. Hoewel de westerse wereld hier afkeurend tegenaan kijkt, is het
in deze culturen wel heel normaal en zien ze het als ethisch verantwoord. Respect voor
elkaars culturen behoort ook tot de ethiek, mits dit strookt met de mensenrechten.
Verschillende tijden, verschillende normen en verschillende waarden.




ETHISCHE DILEMMA’S

= iedereen heeft morele waarden, maar deze kunnen met elkaar in botsing komen

Ethical Decision-Making Model (Kidder, 1995)

 model dat helpt bij het analyseren van ethische dilemma’s
 bevat volgende stappen
1. Herken het dilemma – Wat is het ethische probleem? Welke waarden
botsen?
2. Bepaal de betrokkenen – Wie zijn de stakeholders (patiënt, familie,
collega’s, maatschappij)?
3. Beschouw de kernwaarden – Autonomie, rechtvaardigheid, eerlijkheid,
professionaliteit, etc.
4. Gebruik ethische principes – Toets het dilemma aan ethische theorieën
zoals:
5. Utilitarisme (Wat levert de meeste voordelen op?)
6. Deontologie (Welke plichten zijn er?)
7. Rechtenethiek (Wat zijn de rechten van de patiënt?)
8. Evalueer mogelijke oplossingen – Wat zijn de voor- en nadelen van elke
optie?
9. Neem een beslissing en reflecteer op de gevolgen.

,1.5 MEDISCHE ETHIEK

= morele regels en waarden die het gedrag van zorgverleners sturen in de medische
praktijk

 een tak van moraalfilosofie
 helpt bepalen wat goed en verantwoord handelen is naar patiënten toe
 geeft richting aan beslissingen rond behandeling, zorg en begeleiding



ethiek in de gezondheidszorg

 ethiek die we vandaag kennen  gebaseerd op Eed van Hippocrates (zie boek)
 medische ethiek maakt deel uit van gezondheidszorgethiek
 gezondheidsethiek  bestudeert morele vragen rond de zorg en ethische kwesties
binnen de organisatie

gezondheidszorgethiek  deel van bio-ethiek

 bio-ethiek richt zich op geneeskunde en biologie
 patiëntenzorg, morele problematiek en morele vraagstukken die
samenhangen met wetenschappelijke en technologische ontwikkelingen
 snelle vooruitgang in medische wetenschap en technologie  ontstaan nieuwe
ethische vragen
 daarom hebben we alle drie de soorten ethiek nodig




medische ethiek gebaseerd op drie medische-ethische tradities die leidraad bieden
voor het medisch handelen

, 1.5.1 TRADITIE VAN HIPPOCRATES

=hulpverlener moet zich laten leiden door principe van “gezondheid”

– goed doen (beneficance)
= best mogelijke behandelmethode
– niet schaden (nonmaleficence)
= vermijden dat iemand schade ondervindt van een behandelmethode en wet van
de privacy




1.5.2 LEVENSBESCHOUWELIJKE TRADITIE

= aandacht besteden aan de waardigheid van menselijk leven

 verwijst naar basale rechten van de zorgvrager en hen familie
- recht om met respect en waardigheid behandeld te worden
- recht om vragen te stellen
- recht om betrokken te worden bij beslissingen die gemaakt worden
- recht om het medisch dossier te kunnen inkijken
- recht op privacy en vertrouwelijkheid


1.5.3 VERLICHTTINGSTRADITIE

 mening en de keuze van de zorgvrager staat centraal
 client centered care
 2 belangrijke waarden voor ons beroep
– autonomie
= het recht dat een patiënt/zorgvrager heeft om betrokken te worden bij
beslissingen over zijn eigen behandeling
 streven naar empowerment  leidt tot meer motivatie en
betrokkenheid
– rechtvaardigheid
= alle zorgvragers hebben gelijkwaardig en eerlijke toegang tot gepaste
zorg
 streven naar onderbouwde, correcte behandeling en hierbij niet discrimineren

2 DEONTOLOGIE

2.2 DEFINITIE

deontologie: leer van de plichten en de ethiek voor een bepaald beroepsgroep

 = beroepsethiek

2.3 MEERWAARDE

 beroepsethiek=> hierin worden vragen van de ethiek toegepast op uitoefening
van een beroep
 beroepsgenoten bespreken  ‘Wat vinden wij een goede en zorgvuldige
uitoefening vn het beroep?’