Deel 1 financiële architectuur ....................................................................................................... 6
1. H1 Financiële architectuur ontstaat niet spontaan .................................................................... 6
1.1. Intro ................................................................................................................................ 6
1.2. Schuld en ruil liggen aan de wieg van onze beschaving ...................................................... 7
1.3. Munten en een eerste vorm v financiële intermediatie ontstaan ......................................... 8
1.4. Van goederengeld naar munten ........................................................................................ 9
1.5. Handel leidt tot…............................................................................................................. 9
1.5.1. Jaarmarkten .......................................................................................................... 10
1.6. Ontstaan van financiële markten .................................................................................... 11
1.7. Ontstaan van Centrale banken ....................................................................................... 13
2. H2: bouwstenen van de fianciële architectuur .........................................................................14
2.1. Bouwstenen .................................................................................................................. 14
2.2. Betalen ......................................................................................................................... 14
2.3. Financiering .................................................................................................................. 14
2.3.1. Direct financiering via financiële markten ............................................................... 15
2.3.2. Indirecte financiering ............................................................................................ 19
2.3.3. Directe of indirecte financiering: een beleidskeuze?................................................ 19
2.4. Risicotransformatie ....................................................................................................... 20
3. H3 De spelers van de financiële economie ..............................................................................21
3.1. Intro .............................................................................................................................. 21
3.2. Gezinnen ...................................................................................................................... 21
3.3. Bedrijven ....................................................................................................................... 22
3.4. De financiële sector....................................................................................................... 23
3.4.1. Kredietinstellingen ................................................................................................ 23
3.4.2. Beleggingsfondsen ................................................................................................ 24
3.4.3. Verzekeringsmaatschappijen ..................................................................................... 24
3.4.4. Overheid............................................................................................................... 25
Deel 2 financiële grondbegrippen ................................................................................................. 26
4. H4 eerste principes van waardering.........................................................................................26
4.1. Intro .............................................................................................................................. 26
4.2. Oprenten ...................................................................................................................... 26
4.3. Waarderen is terugkeren ................................................................................................ 26
4.3.1. Verdisconteren.......................................................................................................... 26
4.3.2. Waarde-additiviteit................................................................................................ 26
4.4. Populaire kasstromenreeksen ........................................................................................ 27
4.4.1. De eenvoudige lening ............................................................................................ 27
4.4.2. De nulcouponobligatie .......................................................................................... 27
4.4.3. De annuïteitenlening ............................................................................................. 27
4.4.4. De couponobligatie ............................................................................................... 27
4.5. Een rendement en het intern rendement is niet hetzelfde ................................................ 28
4.6. De prijs-intern rendement relatie .................................................................................... 28
4.7. Sensitiviteit van obligatieprijzen ..................................................................................... 29
4.7.1. Een berekeningshulpje .......................................................................................... 29
4.7.2. Rentegevoelig ....................................................................................................... 29
4.7.3. Duration ............................................................................................................... 29
1
, 5. H5 determinanten van rentevoeten .........................................................................................30
5.1. Intro .............................................................................................................................. 30
5.2. Determinanten v/d algemene (reële) renteniveau ............................................................ 30
5.2.1. Het mechanisme v vraag en aanbod ....................................................................... 30
5.2.2. Vraag- en aanbod-verschuivende factoren .................................................................. 32
5.3. De rol van de verwachte inflatie ...................................................................................... 33
5.3.1. De fisherhypothese ............................................................................................... 33
5.3.2. De invloed van verwachte inflatie op de evenwechtsrente ....................................... 33
5.3.3. De ex-post gerealiseerde rente............................................................................... 33
5.4. De rentestructuur van de nominale risicoloze rentevoet .................................................. 34
5.4.1. Het concept van de rentestructuur......................................................................... 34
5.4.2. Waarom een positieve termijnpremie ? .................................................................. 34
5.5. Determinanten v/h renteniveau voor individuele kredieten............................................... 35
5.5.1. De kredietrisicopremie op ondernemingsobligaties ................................................ 35
5.5.2. Contractuele bepalingen ....................................................................................... 35
6. H6 risico ................................................................................................................................36
6.1. Intro .............................................................................................................................. 36
6.2. Financiële risico’s .......................................................................................................... 36
6.2.1. Kredietrisico ......................................................................................................... 36
6.2.2. Marktrisico ........................................................................................................... 36
6.2.3. Operationeel risico................................................................................................ 37
6.2.4. Liquiditeitsrisico ................................................................................................... 37
6.2.5. Andere risico’s ...................................................................................................... 37
6.3. Portefeuillerisico ........................................................................................................... 38
DEEL 3 Gezinnen.......................................................................................................................... 39
7.1. Intro .............................................................................................................................. 39
7.2. Vormen van geld ............................................................................................................ 39
7.2.1. Chartaal geld ........................................................................................................ 39
7.2.2. Giraal geld ............................................................................................................ 40
7.3. Betalingsinstrumenten .................................................................................................. 40
8. H8 vermogensopbouw ....................................................................................................... 42
8.1. Sparen vs. Beleggen? ................................................................................................. 42
8.2. Vermogensopbouw onder depositogarantie................................................................ 42
8.2.1. Depositobescherming ....................................................................................... 42
8.2.2. Spaarrekeningen ............................................................................................... 42
8.2.3. Termijnrekeningen ................................................................................................. 43
8.2.4. Kasbon ............................................................................................................. 43
8.2.5. Tak-21-producten .................................................................................................. 44
8.3. Vermogensopbouw zonder depositogarantie .............................................................. 45
8.3.1. Beleggingsprofiel .............................................................................................. 45
8.3.2. De beleggersrekening ........................................................................................ 46
8.3.3. Beleggen via collectieve beleggingsproducten .................................................... 46
Taxonomie o.b.v. ................................................................................................................ 47
8.3.4. Beleggen in andere fondsen............................................................................... 50
8.4. De taks op egectenrekening (egectentaks) ................................................................. 50
9. Kredieten aan gezinnen ...................................................................................................... 51
9.1. kredietverschaging .................................................................................................... 51
2
, 9.2. Consumentenkredieten ............................................................................................. 52
9.2.1. Verrichtingen op afbetalingen (VOA) ....................................................................... 52
9.2.2. Kredietopeningen.............................................................................................. 52
9.2.3. Bescherming v consument ................................................................................ 53
9.3. Hypothecaire leningen............................................................................................... 54
10. Risicoafdekking door gezinnen ....................................................................................... 55
10.1. Woning en auto ......................................................................................................... 55
10.2. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid............................................................................ 55
10.3. Gezondheid .............................................................................................................. 56
10.4. Arbeidsongeschiktheid en invaliditeit naargelang statuut ............................................ 56
10.5. Overlijden ................................................................................................................. 57
10.6. Pensioenen risico ...................................................................................................... 57
10.6.1. De 3 pijlers ....................................................................................................... 57
10.6.2. Details v derde pijler ......................................................................................... 58
DEEL 4: bedrijven ......................................................................................................................... 59
11. Betalingen door bedrijven .............................................................................................. 59
11.1. Betalingsstrategieën .................................................................................................. 59
11.1.1. Open account & cash in advance....................................................................... 59
11.1.2. Documentair inacasso ...................................................................................... 59
11.1.3. Documentair krediet (accreditief) ...................................................................... 60
11.2. Deviezen en wisselmarkt ........................................................................................... 60
12. Bedrijven aandelen ........................................................................................................ 62
12.1. Aandelen en hun kenmerken ...................................................................................... 62
12.1.1. Vermogensrechten............................................................................................ 63
12.1.2. Lidmaatschapsrechten ..................................................................................... 65
12.2. Waardering van een aandeel ...................................................................................... 67
12.3. Aandelen v publieke vennootschappen ...................................................................... 68
12.3.1. De beursgang ................................................................................................... 68
12.3.2. De secundaire markt ......................................................................................... 70
12.3.3. De beursexit ..................................................................................................... 71
12.3.4. Aandelenindexen .............................................................................................. 71
13. Bedrijfskredieten ........................................................................................................... 72
13.1. Bedrijfskredieten op KT .............................................................................................. 72
13.1.1. Handelskrediet (leverancierskrediet) ................................................................. 72
13.1.2. Het kaskrediet (KO) ........................................................................................... 72
13.1.3. De straight loan ................................................................................................ 72
13.1.4. Intercompany loan ............................................................................................ 73
13.1.5. Bortstellingskrediet ........................................................................................... 73
13.1.6. De warrant-ceel ................................................................................................ 73
13.1.7. Herfinanciering door het ten gelde maken v vorderingen ..................................... 73
13.2. Bedrijfskredieten op lange termijn .............................................................................. 74
13.2.1. Investeringskredieten en uitrustingsfinanciering ................................................. 74
13.2.2. Financieringshuur ............................................................................................. 74
13.2.3. De win-win lening.............................................................................................. 75
14. Obligaties ..................................................................................................................... 76
14.1. Obligaties en hun kenmerken ..................................................................................... 76
14.1.1. Begrip............................................................................................................... 76
14.1.2. Kenmerken ....................................................................................................... 76
3
, 14.1.3. Parameters ....................................................................................................... 78
14.2. Bedrijfsobligaties en euro-obligaties .......................................................................... 82
14.3. Kortetermijn bedrijfsegecten ..................................................................................... 82
15. Risicoafdekking ............................................................................................................. 83
15.1. Intro ......................................................................................................................... 83
15.2. Termijncontracten ..................................................................................................... 83
15.2.1. Definitie ........................................................................................................... 83
15.2.2. Gebruik van termijncontracten .......................................................................... 83
15.2.3. Dé kasstroom van een termijncontract ............................................................... 84
15.2.4. Het payog-profiel .............................................................................................. 84
15.2.5. De waardefunctie op een willekeurig tijdstip....................................................... 85
15.2.6. Hoe bepalen we de leveringsprijs ....................................................................... 85
15.2.7. Potentiële nadelen v OTC-termijncontracten ...................................................... 85
15.3. Futures-contracten ................................................................................................... 86
15.3.1. Definitie ........................................................................................................... 86
15.3.2. Gebruik v futures .............................................................................................. 87
15.3.3. Maatstaven v marktgrootte en activiteit .............................................................. 87
15.4. De swap.................................................................................................................... 88
15.4.1. Het product ...................................................................................................... 88
15.4.2. Toepassingen van swaps ................................................................................... 89
15.4.3. beïndigen van een swap .................................................................................... 90
15.4.4. niet plain-vanilla renteswaps ............................................................................. 90
15.5. Opties ...................................................................................................................... 91
15.5.1. Plain-vanilla opties ........................................................................................... 91
15.5.2. Exotische opties ............................................................................................... 93
15.5.3. Warrants .......................................................................................................... 93
DEEL V de overheid ...................................................................................................................... 94
16. Overheidsobligaties ....................................................................................................... 94
16.1. Intro ......................................................................................................................... 94
16.2. De belgische overheidsschuld ................................................................................... 94
16.3. De instrumenten ....................................................................................................... 96
16.3.1. Overheidsobligaties .......................................................................................... 96
16.3.2. Schatkistcertificaten ....................................................................................... 101
16.3.3. Andere financieringsinstrumenten ................................................................... 101
DEEL VI de financiële sector ....................................................................................................... 102
17. De financiële ondernemingen ...................................................................................... 102
17.1. Intro ....................................................................................................................... 102
17.2. Instellingen ............................................................................................................. 102
17.2.1. Kredietinstellingen .......................................................................................... 102
17.2.2. Andere financiële instellinge............................................................................ 104
17.2.3. Verzekeringsmaatschappijen ........................................................................... 106
17.3. Instrumenten .......................................................................................................... 106
17.3.1. Eigenvermogensinstrumenten ......................................................................... 106
17.3.2. Interbancaire leningen .................................................................................... 107
17.3.3. Repurchase agreements ................................................................................. 109
17.3.4. Credit default swaps ....................................................................................... 110
17.3.5. Asset Backed securities .................................................................................. 112
4
1. H1 Financiële architectuur ontstaat niet spontaan .................................................................... 6
1.1. Intro ................................................................................................................................ 6
1.2. Schuld en ruil liggen aan de wieg van onze beschaving ...................................................... 7
1.3. Munten en een eerste vorm v financiële intermediatie ontstaan ......................................... 8
1.4. Van goederengeld naar munten ........................................................................................ 9
1.5. Handel leidt tot…............................................................................................................. 9
1.5.1. Jaarmarkten .......................................................................................................... 10
1.6. Ontstaan van financiële markten .................................................................................... 11
1.7. Ontstaan van Centrale banken ....................................................................................... 13
2. H2: bouwstenen van de fianciële architectuur .........................................................................14
2.1. Bouwstenen .................................................................................................................. 14
2.2. Betalen ......................................................................................................................... 14
2.3. Financiering .................................................................................................................. 14
2.3.1. Direct financiering via financiële markten ............................................................... 15
2.3.2. Indirecte financiering ............................................................................................ 19
2.3.3. Directe of indirecte financiering: een beleidskeuze?................................................ 19
2.4. Risicotransformatie ....................................................................................................... 20
3. H3 De spelers van de financiële economie ..............................................................................21
3.1. Intro .............................................................................................................................. 21
3.2. Gezinnen ...................................................................................................................... 21
3.3. Bedrijven ....................................................................................................................... 22
3.4. De financiële sector....................................................................................................... 23
3.4.1. Kredietinstellingen ................................................................................................ 23
3.4.2. Beleggingsfondsen ................................................................................................ 24
3.4.3. Verzekeringsmaatschappijen ..................................................................................... 24
3.4.4. Overheid............................................................................................................... 25
Deel 2 financiële grondbegrippen ................................................................................................. 26
4. H4 eerste principes van waardering.........................................................................................26
4.1. Intro .............................................................................................................................. 26
4.2. Oprenten ...................................................................................................................... 26
4.3. Waarderen is terugkeren ................................................................................................ 26
4.3.1. Verdisconteren.......................................................................................................... 26
4.3.2. Waarde-additiviteit................................................................................................ 26
4.4. Populaire kasstromenreeksen ........................................................................................ 27
4.4.1. De eenvoudige lening ............................................................................................ 27
4.4.2. De nulcouponobligatie .......................................................................................... 27
4.4.3. De annuïteitenlening ............................................................................................. 27
4.4.4. De couponobligatie ............................................................................................... 27
4.5. Een rendement en het intern rendement is niet hetzelfde ................................................ 28
4.6. De prijs-intern rendement relatie .................................................................................... 28
4.7. Sensitiviteit van obligatieprijzen ..................................................................................... 29
4.7.1. Een berekeningshulpje .......................................................................................... 29
4.7.2. Rentegevoelig ....................................................................................................... 29
4.7.3. Duration ............................................................................................................... 29
1
, 5. H5 determinanten van rentevoeten .........................................................................................30
5.1. Intro .............................................................................................................................. 30
5.2. Determinanten v/d algemene (reële) renteniveau ............................................................ 30
5.2.1. Het mechanisme v vraag en aanbod ....................................................................... 30
5.2.2. Vraag- en aanbod-verschuivende factoren .................................................................. 32
5.3. De rol van de verwachte inflatie ...................................................................................... 33
5.3.1. De fisherhypothese ............................................................................................... 33
5.3.2. De invloed van verwachte inflatie op de evenwechtsrente ....................................... 33
5.3.3. De ex-post gerealiseerde rente............................................................................... 33
5.4. De rentestructuur van de nominale risicoloze rentevoet .................................................. 34
5.4.1. Het concept van de rentestructuur......................................................................... 34
5.4.2. Waarom een positieve termijnpremie ? .................................................................. 34
5.5. Determinanten v/h renteniveau voor individuele kredieten............................................... 35
5.5.1. De kredietrisicopremie op ondernemingsobligaties ................................................ 35
5.5.2. Contractuele bepalingen ....................................................................................... 35
6. H6 risico ................................................................................................................................36
6.1. Intro .............................................................................................................................. 36
6.2. Financiële risico’s .......................................................................................................... 36
6.2.1. Kredietrisico ......................................................................................................... 36
6.2.2. Marktrisico ........................................................................................................... 36
6.2.3. Operationeel risico................................................................................................ 37
6.2.4. Liquiditeitsrisico ................................................................................................... 37
6.2.5. Andere risico’s ...................................................................................................... 37
6.3. Portefeuillerisico ........................................................................................................... 38
DEEL 3 Gezinnen.......................................................................................................................... 39
7.1. Intro .............................................................................................................................. 39
7.2. Vormen van geld ............................................................................................................ 39
7.2.1. Chartaal geld ........................................................................................................ 39
7.2.2. Giraal geld ............................................................................................................ 40
7.3. Betalingsinstrumenten .................................................................................................. 40
8. H8 vermogensopbouw ....................................................................................................... 42
8.1. Sparen vs. Beleggen? ................................................................................................. 42
8.2. Vermogensopbouw onder depositogarantie................................................................ 42
8.2.1. Depositobescherming ....................................................................................... 42
8.2.2. Spaarrekeningen ............................................................................................... 42
8.2.3. Termijnrekeningen ................................................................................................. 43
8.2.4. Kasbon ............................................................................................................. 43
8.2.5. Tak-21-producten .................................................................................................. 44
8.3. Vermogensopbouw zonder depositogarantie .............................................................. 45
8.3.1. Beleggingsprofiel .............................................................................................. 45
8.3.2. De beleggersrekening ........................................................................................ 46
8.3.3. Beleggen via collectieve beleggingsproducten .................................................... 46
Taxonomie o.b.v. ................................................................................................................ 47
8.3.4. Beleggen in andere fondsen............................................................................... 50
8.4. De taks op egectenrekening (egectentaks) ................................................................. 50
9. Kredieten aan gezinnen ...................................................................................................... 51
9.1. kredietverschaging .................................................................................................... 51
2
, 9.2. Consumentenkredieten ............................................................................................. 52
9.2.1. Verrichtingen op afbetalingen (VOA) ....................................................................... 52
9.2.2. Kredietopeningen.............................................................................................. 52
9.2.3. Bescherming v consument ................................................................................ 53
9.3. Hypothecaire leningen............................................................................................... 54
10. Risicoafdekking door gezinnen ....................................................................................... 55
10.1. Woning en auto ......................................................................................................... 55
10.2. Burgerrechtelijke aansprakelijkheid............................................................................ 55
10.3. Gezondheid .............................................................................................................. 56
10.4. Arbeidsongeschiktheid en invaliditeit naargelang statuut ............................................ 56
10.5. Overlijden ................................................................................................................. 57
10.6. Pensioenen risico ...................................................................................................... 57
10.6.1. De 3 pijlers ....................................................................................................... 57
10.6.2. Details v derde pijler ......................................................................................... 58
DEEL 4: bedrijven ......................................................................................................................... 59
11. Betalingen door bedrijven .............................................................................................. 59
11.1. Betalingsstrategieën .................................................................................................. 59
11.1.1. Open account & cash in advance....................................................................... 59
11.1.2. Documentair inacasso ...................................................................................... 59
11.1.3. Documentair krediet (accreditief) ...................................................................... 60
11.2. Deviezen en wisselmarkt ........................................................................................... 60
12. Bedrijven aandelen ........................................................................................................ 62
12.1. Aandelen en hun kenmerken ...................................................................................... 62
12.1.1. Vermogensrechten............................................................................................ 63
12.1.2. Lidmaatschapsrechten ..................................................................................... 65
12.2. Waardering van een aandeel ...................................................................................... 67
12.3. Aandelen v publieke vennootschappen ...................................................................... 68
12.3.1. De beursgang ................................................................................................... 68
12.3.2. De secundaire markt ......................................................................................... 70
12.3.3. De beursexit ..................................................................................................... 71
12.3.4. Aandelenindexen .............................................................................................. 71
13. Bedrijfskredieten ........................................................................................................... 72
13.1. Bedrijfskredieten op KT .............................................................................................. 72
13.1.1. Handelskrediet (leverancierskrediet) ................................................................. 72
13.1.2. Het kaskrediet (KO) ........................................................................................... 72
13.1.3. De straight loan ................................................................................................ 72
13.1.4. Intercompany loan ............................................................................................ 73
13.1.5. Bortstellingskrediet ........................................................................................... 73
13.1.6. De warrant-ceel ................................................................................................ 73
13.1.7. Herfinanciering door het ten gelde maken v vorderingen ..................................... 73
13.2. Bedrijfskredieten op lange termijn .............................................................................. 74
13.2.1. Investeringskredieten en uitrustingsfinanciering ................................................. 74
13.2.2. Financieringshuur ............................................................................................. 74
13.2.3. De win-win lening.............................................................................................. 75
14. Obligaties ..................................................................................................................... 76
14.1. Obligaties en hun kenmerken ..................................................................................... 76
14.1.1. Begrip............................................................................................................... 76
14.1.2. Kenmerken ....................................................................................................... 76
3
, 14.1.3. Parameters ....................................................................................................... 78
14.2. Bedrijfsobligaties en euro-obligaties .......................................................................... 82
14.3. Kortetermijn bedrijfsegecten ..................................................................................... 82
15. Risicoafdekking ............................................................................................................. 83
15.1. Intro ......................................................................................................................... 83
15.2. Termijncontracten ..................................................................................................... 83
15.2.1. Definitie ........................................................................................................... 83
15.2.2. Gebruik van termijncontracten .......................................................................... 83
15.2.3. Dé kasstroom van een termijncontract ............................................................... 84
15.2.4. Het payog-profiel .............................................................................................. 84
15.2.5. De waardefunctie op een willekeurig tijdstip....................................................... 85
15.2.6. Hoe bepalen we de leveringsprijs ....................................................................... 85
15.2.7. Potentiële nadelen v OTC-termijncontracten ...................................................... 85
15.3. Futures-contracten ................................................................................................... 86
15.3.1. Definitie ........................................................................................................... 86
15.3.2. Gebruik v futures .............................................................................................. 87
15.3.3. Maatstaven v marktgrootte en activiteit .............................................................. 87
15.4. De swap.................................................................................................................... 88
15.4.1. Het product ...................................................................................................... 88
15.4.2. Toepassingen van swaps ................................................................................... 89
15.4.3. beïndigen van een swap .................................................................................... 90
15.4.4. niet plain-vanilla renteswaps ............................................................................. 90
15.5. Opties ...................................................................................................................... 91
15.5.1. Plain-vanilla opties ........................................................................................... 91
15.5.2. Exotische opties ............................................................................................... 93
15.5.3. Warrants .......................................................................................................... 93
DEEL V de overheid ...................................................................................................................... 94
16. Overheidsobligaties ....................................................................................................... 94
16.1. Intro ......................................................................................................................... 94
16.2. De belgische overheidsschuld ................................................................................... 94
16.3. De instrumenten ....................................................................................................... 96
16.3.1. Overheidsobligaties .......................................................................................... 96
16.3.2. Schatkistcertificaten ....................................................................................... 101
16.3.3. Andere financieringsinstrumenten ................................................................... 101
DEEL VI de financiële sector ....................................................................................................... 102
17. De financiële ondernemingen ...................................................................................... 102
17.1. Intro ....................................................................................................................... 102
17.2. Instellingen ............................................................................................................. 102
17.2.1. Kredietinstellingen .......................................................................................... 102
17.2.2. Andere financiële instellinge............................................................................ 104
17.2.3. Verzekeringsmaatschappijen ........................................................................... 106
17.3. Instrumenten .......................................................................................................... 106
17.3.1. Eigenvermogensinstrumenten ......................................................................... 106
17.3.2. Interbancaire leningen .................................................................................... 107
17.3.3. Repurchase agreements ................................................................................. 109
17.3.4. Credit default swaps ....................................................................................... 110
17.3.5. Asset Backed securities .................................................................................. 112
4