samenvatting sociale psychologie 2021

Sociale
sociale psychologie
psychologie

Hoofdstuk 1: wat is sociale psychologie?
Twee vragen:

 Hoe reageren individuen in sociale situaties?
 Wat is de invloed van anderen (en hun gedrag) op een individu?

Mens wordt altijd beïnvloed => je kan niet niet beïnvloed worden

Alle gedrag is sociaal gedrag

➔ We hebben anderen nodig
➔ We zijn kuddedieren

Bewust / onbewust

Materiële object: beïnvloeding
Studieobject: Expliciet / impliciet

formele object: wetmatigheden




Sociale
Algemene psychologie sociologie
psychologie
Sociale psychologie bevindt zich
op het raakvlak tussen sociologie
en algemene psychologie



Definitie van Allport: Sociale psychologie is de studie die tracht te begrijpen, verklaren en
voorspellen hoe de gedachten, gevoelens en gedragingen van
individuen beïnvloed worden door de waargenomen, ingebeelde of
impliciete gedachten, gevoelens en gedragingen van anderen.



1

,Werkwijze sociale psychologie:
➔ Drie dimensies:
 Breedte:
• Zo breed mogelijk onderzoeksgebied
• Zo breed mogelijke populatie => alle lagen van de bevolking
 Diepte => onderliggende motivaties van gedrag
• = een meer filosofische benadering
 Hoogte: nadelen:
• Als één theorie een fout bevat dan heeft dat gevolgen voor de daarop
uitgebouwde theorieën
• Te veel theorieën die op elkaar gebouwd zijn zorgen voor het verliezen van
een duidelijk overzicht tussen de verschillende theorieën

Het experiment als methode:
= een vaak gebruikte methode om causale wetmatigheden te zoeken en te verklaren

➔ Voordelen:
 Controle Een labosituatie = een situatie waarin je alle
 Labosituatie onafhankelijke variabelen én alle storende factoren
 Herhaalbaar zo veel mogelijk onder controle kan houden
 Kwantificeerbaar
 Objectief en eenduidig
➔ Nadelen:
 Controle
 Deontologie
 Reactiviteit
 Externe validiteit
 Labosituaties
 Unobtrusive measures
 Proefleiders-effecten
 Self-fulfilling prophecy
 Pygmalion-effect
 Cover story
 Dubbel blind




2

,Hoofdstuk: hulpverlenend gedrag

➔ Plato: mensen zoeken sociaal contact om hier voordeel uit te halen voor zichzelf, niet uit
behoefte aan anderen => de mens is egoïstisch
➔ Toch: vaak het tegenovergestelde: altruïsme

Altruïsme = het stellen van een gedrag waarbij je de ander centraal = tegenpool van egoïsme
stelt en dus op de één of andere manier voordeel bezorgt en je je
eigen voordeel als minder belangrijk beschouwt of je jezelf benadeelt




➔ McClintock: altruïsme is het streven naar een maximalisatie van de opbrengst voor anderen
 Tegenpool = agressie (= het streven naar het minimum aan opbrengsten voor de
ander)

Kitty Genovese:
= de moord op Catherine Genovese in 1964 => was de aanleiding tot heel wat onderzoek naar
hulpverlenend gedrag en altruïsme en dan vooral naar de omstandigheden waarin dit gedrag niet wordt
gesteld.

➔ New York
➔ 13 maart
➔ 3u ’s nachts
➔ Totale moord: 32 minuten
➔ 17 messteken
➔ 38 getuigen/omwonenden

Diffusie van de verantwoordelijkheid:
➔ Darley & Latané
 Bystander apathy of apathie der omstanders
 Verklaring: diffusie van de verantwoordelijkheid → hoe meer omstanders er bij een
noodsituatie zijn, hoe kleiner de kans wordt dat het slachtoffer zal geholpen worden
• Door de aanwezigheid van andere mogelijke hulpverleners wordt hulpverlenend
gedrag van elk individu sterk geremd (p. 28)
• Er is minder schuldgevoel achteraf indien je niet hebt geholpen
 Experiment




3

,Factoren van de invloed op het hulpverlenend gedrag:
➔ Experiment Darley en Latané: bekendheid van de medegetuigen (bibliotheek)
➔ Competentie van de omstanders: wat indien er wel andere getuigen zijn, maar jij de enige bent
die kan helpen? => twee experimenten

kosten en baten:
kosten = de nadelen
Sociale uitwisselingstheorie:
baten = de voordelen
➢ Bij niet helpen: afweging kosten en baten
➢ Verschillend gewicht van alle elementen: kosten/baten-
balans


➔ Houdt rekening met:
Positieve gevolgen

helpen
negatieve gevolgen
Kosten/baten
Positieve gevolgen

Niet helpen
negatieve gevolgen




4

, Gevolgen van helpen en niet helpen


Helpen Niet helpen
Negatieve gevolgen
gevaar voor jezelf (experiment metro) Schuldgevoel
Gevaar voor het slachtoffer Teleurstelling in jezelf
Tijdverlies (experiment seminaristen) Angst voor sancties (experiment: diefstal
bandrecorder)
Normconflict (experiment ruzie)
Positieve gevolgen
Dankbaarheid Omgekeerde van negatieve gevolgen van helpen
Goed gevoel
Vermijden van schuldgevoel/ bewaren van
gemoedsrust
Beloning:
 Financieel
 ‘in natura’ (liefde, vriendschap, knuffel)
 Erkenning/dankbaarheid door slachtoffer
en anderen



Schuldgevoel



Een mogelijk schuldgevoel kan het hulpverlenend gedrag stimuleren

Schuldgevoel:

 Tegenover het slachtoffer => experiment
 Tegenover een andere persoon dan het slachtoffer => experiment

Empathie en spiegelneuronen


Eigenschap van empathie is belangrijk om over te kunnen gaan tot hulpverlenend gedrag => zonder
inlevingsvermogen is het onmogelijk om ons voor te stellen hoe iemand zich in nood voelt

➔ Hoe meer empathie, hoe sterker je geneigd zal zijn om een handje toe te steken

Empathie = sterk beïnvloed door activiteit van spiegelneuronen of spiegelcellen

➔ Zijn cellen die zich in de premotorische cortex en pariëtale kwabben bevinden en die reageren
op gedrag van anderen die we observeren




5