Sociaal werk op de eerste lijn; samenva5ng
Les 1: Sociaal werk en de welvaartsstaat
- Verhouding tussen ontwikkelingen in en van de welvaarstaat en prak5jken van maatschappelijke
dienstverlening à belangrijk als historisch structurerende kijk op SW
DEEL 1: 16 bepalende events
Welke historische events die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de welvaartstaat en
sociale zekerheid en de maatschappelijke dienstverlening heb jij weet van?
1: De sociale we-en Staatssozialismus (“staatssocialisme”):
onder Bismarck in de
Weima r republiek Þ In 1881 verraste OCo von Bismarck Duitsland door in de Reichstag een programma
voor welvaartshervormingen te presenteren
Þ De hervormingen omvaCen o.a.:
• Nationale ziektekostenverzekering
• Ongevallenverzekering
• Ouderdomspensioenen voor Duitse arbeiders
Þ Deze maatregelen plantten het zaad van twijfel aan het vermogen van de vrije markt om
iedereen werk en zekerheid te bieden
Þ Het programma zette Duitsland op een “glibberige helling” van toenemende
overheidsbemoeienis, wat volgens critici de socialistische analyse van het kapitalisme zou
bevestigen
Þ Onzekerheid die mensen aanzet tot actie werd voorgesteld als
een belemmering en bedreiging voor menselijke waardigheid
Þ Onzekerheid veroorzaakte volgens deze visie hulpeloosheid, terwijl aanspraak op
staatssteun werd gezien als het middel om deze “ziekte van onzekerheid” te bestrijden
Þ Bismarck stelde dat de staat de armen “een helpende hand in nood… niet als aalmoes, maar
als een recht” moest bieden
,2: De achturen werkdag Þ Voorheen kon je mensen verplichten om meer dan 8u te werken
(8x8x8) Þ De invoering van de 8-urige werkdag op 14 juni 1921 markeerde een belangrijke doorbraak in
de Belgische arbeidswetgeving
Þ Einde 5jdperk waarin arbeiders vaak 12 tot 14 uur per dag werkten, meestal zes of zelfs
zeven dagen per week
Þ De wet légaliseerde het idee van collecHeve arbeidscondiHes in plaats van individuele,
willekeurige afspraken à wat de rol van vakbonden en collec5eve onderhandelingen
versterkte
Þ De achturendag maakte deel uit van een bredere golf van sociale hervormingen na WOI à
algemeen stemrecht (voor mannen), oprich5ng van paritaire comités en latere uitbouw van
sociale zekerheid,…
Þ Dankzij de kortere werkdag konden arbeiders + gezinnen meer vrije Hjd, rust en
ontspanning krijgen
Þ 8-8-8”-slogan: 8 uur werken, 8 uur rust, 8 uur leven buiten werk (vrije 5jd)
Þ De invoering vormde de basis voor verdere arbeidsrechtelijke verworvenheden: bijvoorbeeld
betaald verlof (later), verdere vermindering van de werkweek, betere
arbeidsomstandigheden, en collec5eve onderhandelingen
Þ Symbolisch werd de wet een mijlpaal voor de arbeidersbeweging: ze liet zien dat
georganiseerde collec5eve ac5e, via vakbonden en poli5eke druk echte sociale verandering
kon afdwingen
3: De Coo’s: Þ 1895: De Belgische staat richt een Koninklijke Commissie voor hervorming van de
modernisering van armenzorg op
armenzorg Þ 10 maart 1925: De wet op de Commissies van Openbare Onderstand (C.O.O.) wordt
goedgekeurd
Þ De wet moderniseert de lokale armenzorg door in elke gemeente één verplichte dienst voor
armenzorg op te richten.
Þ Opdracht van de C.O.O.:
• Bijstand verlenen aan hulpbehoevenden
• Bejaardenzorg
• Hospitaalverzorging voor noodlijdenden
• Voogdij over arme wezen en vondelingen
Þ De commissies bestonden uit burgers die door gemeenteraadsleden werden voorgedragen
en voor zes jaar verkozen
Þ De C.O.O.’s kregen het statuut van openbare instellingen en dus meer autonomie tegenover
de gemeentebesturen
Þ Hun missie: “de ellende verlichten en voorkomen” bij mensen die niet zelf in hun
levensonderhoud konden voorzien
Þ MAAR: De wet bracht geen echte breuk met de oude armenzorgtradities!
Þ In plaats van verandering werden de oude praktijken eigenlijk versterkt à geen duidelijke
wettelijke regels over wie recht had op hulp en hoe die hulp moest worden toegekend à
praktijk: hulp willekeurig à nogsteeds steun als gunst ipv recht
Kort: ondanks de nieuwe wet bleef armenzorg in 1925 vooral onduidelijk, ongelijk en afhankelijk
van willekeur, net zoals in het oude liefdadigheidssysteem
,4: Amerikaans Þ De Social Security Act van 1935 was de belangrijkste wet uit de Second New Deal en bevatte
voorbeeld: strijd van een uitgebreid systeem van sociale verzekeringen en permanente hulpverlening
sociaal werkers loont Þ De wet wordt gezien als de belangrijkste sociale binnenlandse wetgeving van de 20ste
eeuw in de VS
Þ Ze was veel breder dan enkel het huidige Social Security-pensioensysteem
Þ De wet werd ontwikkeld door het Committee on Economic Security, met een sterke rol voor
sociaal werkers zoals Harry Hopkins en Frances Perkins (de vrouw op de foto)
Þ Sociaal werk speelde een cruciale rol in de strijd voor sociale wetten en de uitbouw van het
Amerikaanse welzijnssysteem
Þ De ontwikkeling van sociale zekerheid in de VS hangt samen met:
• de lange traditie van Charity Organization Societies (COS) en Settlement Houses,
• debatten rond migratie,
• en het behoud van democratie in tijden van economische crisis
Þ Het Amerikaanse systeem verschilt sterk van Europese modellen:
• De Amerikaanse welvaartsstaat is minder genereus
• Het systeem is gesplitst / “bifurcated”:
o Social insurance for the majority (verzekering voor werkenden, gefinancierd via
bijdragen)
o Social assistance for the poor (minimale bijstand voor armen)
• Dit wordt door Quadagno (1987) samengevat als:
o “social insurance for the majority; social assistance for the poor.”
5: Maatschappij voor Þ 1939: Oprichting Maatschappij voor Mecanographie (MvM) →
de Mecanografie creëren technisch infrasysteem (ponskaarten, administratie, adressen) à mechanisch, voor
computers bestonden
Þ Technologie ingevoerd omdat er maatschappelijke nood (=sociale zekerheidssysteem moest
sneller en betrouwbaarder) was + werkgevers duwden dit vooruit (=deze administrarie
bespaarde geld)
Þ Co-evolutie vanaf 1939: MvM ↔ kinderbijslag groeien samen, versterken elkaar:
• Ponskaarten: kartonnen kaarten met gaatjes die informatie bevatten (bijvoorbeeld:
naam, adres, kinderbijslagbedrag)
• Machines (Mecanografische toestellen): konden deze kaarten lezen, sorteren en tellen
Dit was veel sneller en betrouwbaarder dan alles met de hand doen
• Resultaat: je kon veel meer mensen tegelijk registreren en uitkeringen uitbetalen zonder
dat er fouten ontstonden
Þ WOII: korte chaos, maar groei gaat door → systeem toch snel hersteld
Þ Belangrijke actoren: Goldschmidt & Mavaut (systeembouwers)
Þ Technologie maakt registratie en uitbetaling dus efficiënter & betrouwbaarder → voorkomt
dat mensen “uit de boot vallen” à iedereen kreeg waar hij recht op had
, Þ 1944 – Sociaal Pact: sociale zekerheid wordt netwerkstructuur (gegevensstromen,
💡 Kortom: sociale knooppunten, RMZ)
zekerheid = Þ MvM wordt technisch kader voor heel de sociale zekerheid → systeem
het maatschappelijk wordt maatschappijbreed
systeem van Þ Politieke context: combinatie van efficiëntie, rationalisering & opportunisme à men zag de
uitkeringen, en MvM kans om sociale zekerheid beter te organiseren en tegelijk administratieve macht te
+ ponskaarten = centraliseren!
de technologie die het Þ Na 1944: evolutie naar Keynesiaanse welvaartsstaat (overheid nam een actieve rol in de
mogelijk maakte dat sociale zekerheid) en elektronische verwerking (voorloper moderne databanken)
iedereen correct en Þ Resultaat: sociale zekerheid = naadloos, dicht netwerk over heel de bevolking à iedereen is
op tijd zijn rechten geregistreerd, iedereen krijgt rechten correct uitgekeerd
kreeg
6: The Beveridge report Þ Beveridge-rapport (1942) opgesteld door Sir William Beveridge tijdens WOII
(1942 ) Þ Vormde de basis voor de naoorlogse welvaartsstaat in het VK en beïnvloedde veel andere
landen
Þ Doel: een uitgebreid systeem van sociale zekerheid om armoede en ongelijkheid structureel
te verminderen
Þ Centrale idee: bestrijding van de vijf “reuzen”
• Want (Armoede): invoeren van sociale zekerheid
• Disease (Ziekte): toegankelijke gezondheidszorg voor iedereen (→ NHS)
• Ignorance (Onwetendheid): onderwijs voor iedereen om kansen te vergroten
• Squalor (Woonellende): aanpak van slechte huisvesting (→ o.a. sociale huisvesting,
tuinwijken)
• Idleness (Werkloosheid): streven naar volledige werkgelegenheid.
Þ Voorstellen omvatten o.a. nationaal pensioenstelsel, werkloosheidsuitkeringen,
gezondheidszorg
Þ Rapport was zeer invloedrijk en werd gezien als keerpunt in het denken over de rol van de
overheid in burgerwelzijn
Þ Ontstond in de context van WOII, waarin men al nadacht over reconstructie, o.a. scholing
voor kinderen, betere woningen en sociale zekerheid
Þ Legde zo de grondslagen voor de moderne welvaartsstaat na WOII
EVENT 7: Sociaal PACT Þ Ontstond in België in 1944, in de context van massale werkloosheid sinds de crisis van de
(1944) jaren 1930 en de behoefte aan sterke sociale bescherming
Þ Het Sociaal Pact werd de springplank voor de moderne Belgische sociale zekerheid
Þ Invoering van verplichte verzekering voor (bijna) alle werknemers tegen:
• Ziekte
• Invaliditeit
• Werkloosheid
Þ Uitbouw van systemen voor pensioenen en kinderbijslag
Les 1: Sociaal werk en de welvaartsstaat
- Verhouding tussen ontwikkelingen in en van de welvaarstaat en prak5jken van maatschappelijke
dienstverlening à belangrijk als historisch structurerende kijk op SW
DEEL 1: 16 bepalende events
Welke historische events die hebben bijgedragen aan de ontwikkeling van de welvaartstaat en
sociale zekerheid en de maatschappelijke dienstverlening heb jij weet van?
1: De sociale we-en Staatssozialismus (“staatssocialisme”):
onder Bismarck in de
Weima r republiek Þ In 1881 verraste OCo von Bismarck Duitsland door in de Reichstag een programma
voor welvaartshervormingen te presenteren
Þ De hervormingen omvaCen o.a.:
• Nationale ziektekostenverzekering
• Ongevallenverzekering
• Ouderdomspensioenen voor Duitse arbeiders
Þ Deze maatregelen plantten het zaad van twijfel aan het vermogen van de vrije markt om
iedereen werk en zekerheid te bieden
Þ Het programma zette Duitsland op een “glibberige helling” van toenemende
overheidsbemoeienis, wat volgens critici de socialistische analyse van het kapitalisme zou
bevestigen
Þ Onzekerheid die mensen aanzet tot actie werd voorgesteld als
een belemmering en bedreiging voor menselijke waardigheid
Þ Onzekerheid veroorzaakte volgens deze visie hulpeloosheid, terwijl aanspraak op
staatssteun werd gezien als het middel om deze “ziekte van onzekerheid” te bestrijden
Þ Bismarck stelde dat de staat de armen “een helpende hand in nood… niet als aalmoes, maar
als een recht” moest bieden
,2: De achturen werkdag Þ Voorheen kon je mensen verplichten om meer dan 8u te werken
(8x8x8) Þ De invoering van de 8-urige werkdag op 14 juni 1921 markeerde een belangrijke doorbraak in
de Belgische arbeidswetgeving
Þ Einde 5jdperk waarin arbeiders vaak 12 tot 14 uur per dag werkten, meestal zes of zelfs
zeven dagen per week
Þ De wet légaliseerde het idee van collecHeve arbeidscondiHes in plaats van individuele,
willekeurige afspraken à wat de rol van vakbonden en collec5eve onderhandelingen
versterkte
Þ De achturendag maakte deel uit van een bredere golf van sociale hervormingen na WOI à
algemeen stemrecht (voor mannen), oprich5ng van paritaire comités en latere uitbouw van
sociale zekerheid,…
Þ Dankzij de kortere werkdag konden arbeiders + gezinnen meer vrije Hjd, rust en
ontspanning krijgen
Þ 8-8-8”-slogan: 8 uur werken, 8 uur rust, 8 uur leven buiten werk (vrije 5jd)
Þ De invoering vormde de basis voor verdere arbeidsrechtelijke verworvenheden: bijvoorbeeld
betaald verlof (later), verdere vermindering van de werkweek, betere
arbeidsomstandigheden, en collec5eve onderhandelingen
Þ Symbolisch werd de wet een mijlpaal voor de arbeidersbeweging: ze liet zien dat
georganiseerde collec5eve ac5e, via vakbonden en poli5eke druk echte sociale verandering
kon afdwingen
3: De Coo’s: Þ 1895: De Belgische staat richt een Koninklijke Commissie voor hervorming van de
modernisering van armenzorg op
armenzorg Þ 10 maart 1925: De wet op de Commissies van Openbare Onderstand (C.O.O.) wordt
goedgekeurd
Þ De wet moderniseert de lokale armenzorg door in elke gemeente één verplichte dienst voor
armenzorg op te richten.
Þ Opdracht van de C.O.O.:
• Bijstand verlenen aan hulpbehoevenden
• Bejaardenzorg
• Hospitaalverzorging voor noodlijdenden
• Voogdij over arme wezen en vondelingen
Þ De commissies bestonden uit burgers die door gemeenteraadsleden werden voorgedragen
en voor zes jaar verkozen
Þ De C.O.O.’s kregen het statuut van openbare instellingen en dus meer autonomie tegenover
de gemeentebesturen
Þ Hun missie: “de ellende verlichten en voorkomen” bij mensen die niet zelf in hun
levensonderhoud konden voorzien
Þ MAAR: De wet bracht geen echte breuk met de oude armenzorgtradities!
Þ In plaats van verandering werden de oude praktijken eigenlijk versterkt à geen duidelijke
wettelijke regels over wie recht had op hulp en hoe die hulp moest worden toegekend à
praktijk: hulp willekeurig à nogsteeds steun als gunst ipv recht
Kort: ondanks de nieuwe wet bleef armenzorg in 1925 vooral onduidelijk, ongelijk en afhankelijk
van willekeur, net zoals in het oude liefdadigheidssysteem
,4: Amerikaans Þ De Social Security Act van 1935 was de belangrijkste wet uit de Second New Deal en bevatte
voorbeeld: strijd van een uitgebreid systeem van sociale verzekeringen en permanente hulpverlening
sociaal werkers loont Þ De wet wordt gezien als de belangrijkste sociale binnenlandse wetgeving van de 20ste
eeuw in de VS
Þ Ze was veel breder dan enkel het huidige Social Security-pensioensysteem
Þ De wet werd ontwikkeld door het Committee on Economic Security, met een sterke rol voor
sociaal werkers zoals Harry Hopkins en Frances Perkins (de vrouw op de foto)
Þ Sociaal werk speelde een cruciale rol in de strijd voor sociale wetten en de uitbouw van het
Amerikaanse welzijnssysteem
Þ De ontwikkeling van sociale zekerheid in de VS hangt samen met:
• de lange traditie van Charity Organization Societies (COS) en Settlement Houses,
• debatten rond migratie,
• en het behoud van democratie in tijden van economische crisis
Þ Het Amerikaanse systeem verschilt sterk van Europese modellen:
• De Amerikaanse welvaartsstaat is minder genereus
• Het systeem is gesplitst / “bifurcated”:
o Social insurance for the majority (verzekering voor werkenden, gefinancierd via
bijdragen)
o Social assistance for the poor (minimale bijstand voor armen)
• Dit wordt door Quadagno (1987) samengevat als:
o “social insurance for the majority; social assistance for the poor.”
5: Maatschappij voor Þ 1939: Oprichting Maatschappij voor Mecanographie (MvM) →
de Mecanografie creëren technisch infrasysteem (ponskaarten, administratie, adressen) à mechanisch, voor
computers bestonden
Þ Technologie ingevoerd omdat er maatschappelijke nood (=sociale zekerheidssysteem moest
sneller en betrouwbaarder) was + werkgevers duwden dit vooruit (=deze administrarie
bespaarde geld)
Þ Co-evolutie vanaf 1939: MvM ↔ kinderbijslag groeien samen, versterken elkaar:
• Ponskaarten: kartonnen kaarten met gaatjes die informatie bevatten (bijvoorbeeld:
naam, adres, kinderbijslagbedrag)
• Machines (Mecanografische toestellen): konden deze kaarten lezen, sorteren en tellen
Dit was veel sneller en betrouwbaarder dan alles met de hand doen
• Resultaat: je kon veel meer mensen tegelijk registreren en uitkeringen uitbetalen zonder
dat er fouten ontstonden
Þ WOII: korte chaos, maar groei gaat door → systeem toch snel hersteld
Þ Belangrijke actoren: Goldschmidt & Mavaut (systeembouwers)
Þ Technologie maakt registratie en uitbetaling dus efficiënter & betrouwbaarder → voorkomt
dat mensen “uit de boot vallen” à iedereen kreeg waar hij recht op had
, Þ 1944 – Sociaal Pact: sociale zekerheid wordt netwerkstructuur (gegevensstromen,
💡 Kortom: sociale knooppunten, RMZ)
zekerheid = Þ MvM wordt technisch kader voor heel de sociale zekerheid → systeem
het maatschappelijk wordt maatschappijbreed
systeem van Þ Politieke context: combinatie van efficiëntie, rationalisering & opportunisme à men zag de
uitkeringen, en MvM kans om sociale zekerheid beter te organiseren en tegelijk administratieve macht te
+ ponskaarten = centraliseren!
de technologie die het Þ Na 1944: evolutie naar Keynesiaanse welvaartsstaat (overheid nam een actieve rol in de
mogelijk maakte dat sociale zekerheid) en elektronische verwerking (voorloper moderne databanken)
iedereen correct en Þ Resultaat: sociale zekerheid = naadloos, dicht netwerk over heel de bevolking à iedereen is
op tijd zijn rechten geregistreerd, iedereen krijgt rechten correct uitgekeerd
kreeg
6: The Beveridge report Þ Beveridge-rapport (1942) opgesteld door Sir William Beveridge tijdens WOII
(1942 ) Þ Vormde de basis voor de naoorlogse welvaartsstaat in het VK en beïnvloedde veel andere
landen
Þ Doel: een uitgebreid systeem van sociale zekerheid om armoede en ongelijkheid structureel
te verminderen
Þ Centrale idee: bestrijding van de vijf “reuzen”
• Want (Armoede): invoeren van sociale zekerheid
• Disease (Ziekte): toegankelijke gezondheidszorg voor iedereen (→ NHS)
• Ignorance (Onwetendheid): onderwijs voor iedereen om kansen te vergroten
• Squalor (Woonellende): aanpak van slechte huisvesting (→ o.a. sociale huisvesting,
tuinwijken)
• Idleness (Werkloosheid): streven naar volledige werkgelegenheid.
Þ Voorstellen omvatten o.a. nationaal pensioenstelsel, werkloosheidsuitkeringen,
gezondheidszorg
Þ Rapport was zeer invloedrijk en werd gezien als keerpunt in het denken over de rol van de
overheid in burgerwelzijn
Þ Ontstond in de context van WOII, waarin men al nadacht over reconstructie, o.a. scholing
voor kinderen, betere woningen en sociale zekerheid
Þ Legde zo de grondslagen voor de moderne welvaartsstaat na WOII
EVENT 7: Sociaal PACT Þ Ontstond in België in 1944, in de context van massale werkloosheid sinds de crisis van de
(1944) jaren 1930 en de behoefte aan sterke sociale bescherming
Þ Het Sociaal Pact werd de springplank voor de moderne Belgische sociale zekerheid
Þ Invoering van verplichte verzekering voor (bijna) alle werknemers tegen:
• Ziekte
• Invaliditeit
• Werkloosheid
Þ Uitbouw van systemen voor pensioenen en kinderbijslag
